Кіріспе

Амброзиандық ән (мысалы, Милан әндері) - Рим-католик шіркеуінің Амброзиандық ырысының литургиялық ән репертуары, Грегориан әнінен туысы бар, бірақ ерекшеленеді. Ол негізінен Милан архиепископиясымен байланысты және Григорий Зұлқарнайынның есімімен аталған Григорийдің әнін әндей отырып, әсіресе, әулие Амвросийдің есімімен аталған. Бұл Грегорианнан басқа Рим-католик шіркеуінің ресми санкциясын сақтап қалған жалғыз сазгерлік дәстүр.

Тарих

Миланның діни музыка орталығы ретінде тарихы, Грегорий Ұлы Грегориан әнін жазғаны туралы білмейтіндей, Амброзийдің ән репертуарын құрастырғаны туралы білмейтін, әсіресе, Санкт-Амброзийге барып такалады. Алайда IV ғасырда Милан епископы болған кезінде ол Шығыс шіркеуінен Батыс шіркеуіне ән-жырларды енгізген деп есептеледі. Амвросийдің шығармалары арасында алғашқы әнұрандар да бар. Забур жырларын немесе басқа да әндерді ән айтудың екі әдісі респонсториалдық және антифоналдық болып табылады. Респонсориалдық әнде солист (немесе хор) бірнеше жолды ән салады, әрқайсысы хордың (немесе қауымның) жауабын береді. Антифоналық әнде өлеңдер жеке орындаушы мен хор немесе хор мен қауыммен кезектесіп орындалады. Батыс шіркеуінде бұрын респонсориалды әдіс алғаш рет жалғыз қолданылған сияқты, антифоналдық әдісті киелі Амвросий енгізді. Уақыт өте келе, миландық литургия Римдікке қарағанда, галликандық және мозарабтық ырымдарға көбірек ұқсайтын Амброзиялық ырымға айналды. Амвросиандық ән-күй Амвросиандық литургияның ерекше қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін дамыды. Амброзиялық ырым басқа ырымдармен литургиялық байланысты және амброзиялық ән айту басқа да ән салт-дәстүрлерімен музыкалық байланысты болса да, ән айтудың әртүрлі санаттары, әртүрлі ән мәтіндері және әртүрлі музыкалық стильдер амброзиялық ән айтуды ерекше музыкалық репертуарға айналдырады. 8 ғасырда бұл әннің Солтүстік Италияда нормативті екендігі расталды, мүмкін Оңтүстік Италияға да жеткен болуы мүмкін. Алайда 8-13 ғасырлар аралығында Карл Ұлы тапсырған каролингтік ән-күйлер қазіргі григориандық ән-күй ретінде танымал болып, Батыстың басқа да әдеттегі ән-күйлерінің басым көпшілігінің ықпалын тигізе бастады. 12 ғасырға қарай мосараб, галликан, кельт, көне рим және беневентан ән салт-дәстүрлері григориан әнінен тиімді түрде ауыстырылды. Бірнеше ғасырлар бойы Грегориандық үстемдік орнатуға бірнеше Папалардың күш-жігеріне қарамастан, Амвросиандық ән ғана сақталған. Миландық тарихшы Ландольфтың 1000 жыл шамасындағы хроникасында екі сакраментарий, бірі григориандық, бірі амброзиандық, қай әннің құдайлық қабылдауын көру үшін құрбандық үстеліне қойылғаны туралы аңыз айтылған; керемет түрде екі кітап та бір мезгілде ашылып, екеуінің де бірдей қабылданатындығын көрсетті. Амвросиандық ән Грегориандық ықпалдан мүлдем құтылмады. 8 ғасырдағы ең ерте фрагменттер мен 11 және 12 ғасырлардағы толық әндер кітаптары, олар алғашқы жазылған музыкалық ноталарды сақтап қалды, Грегориандық және Амброзиандық репертуарлар арасындағы айтарлықтай айырмашылықтарды көрсетеді. Амброзиан репертуарына кейінгі қосылулар, олардың стилі ертедегі әндерден ерекшеленеді, Григориандық ықпалды көрсетеді. Қасиетті Карл Борромео испандықтар тұғырнамасы кезінде Амброзиандық ырым-жырымдарды сақтап қалу үшін күрескенмен, 1622 жылы Перего жариялаған Амброзиандық әннің қазіргі басылымы Амброзиандық әндерді сегіз Грегориандық режимге жіктеуге тырысады, бұл жалпы алғанда сол кездегі нақты музыкалық тәжірибенің дәл бейнесі ретінде қабылданбайды. Амвросиандық ән айту қазіргі күнге дейін сақталған, бірақ оның қолданылуы негізінен Милан және оның айналасындағы архиепископтық, Ломбардияның кейбір бөліктері мен Швейцарияның Лугано епархиясының кейбір бөліктерімен шектелген. Соңғы уақытта ол Ватикан II-де белгіленген литургияға енгізілген өзгерістерден аман қалды, бұл, ішінара, Рим папасы Пауль VI-нің Милан архиепискобы лауазымына өткеніне байланысты.

Жалпы сипаттамалары

Амвросиандық ән айту негізінен амвросиандық рәсімнің литургиясындағы рөлімен анықталады, ол римдік рәсімнен гөрі солтүстік "галл" литургиясына, мысалы, галл ырысы мен мозараб ырысына жақын. Алайда, әншілік жағынан Амброзиан әндері Грегориан және Ежелгі Рим әндері дәстүрлерімен тығыз байланысты. Көптеген әндер үшеуіне де ортақ, музыкалық өзгерісі бар. Барлық қарапайым әндер сияқты Амброзиан әндері монофониялық және а капелла болып табылады. Рим-католик дәстүріне сәйкес, оны негізінен ерлер ән салады, ал көптеген Амброзиан әндері кім ән салатындығын анықтайды, cum Pueris (балалар хоры) және Subdiaconis (субдиакондар) сияқты сөз тіркестерін қолданады. Стильдік жағынан Амброзиандық ән репертуары әдетте Григориандық сияқты музыкалық жағынан біркелкі емес. Амброзиялық әндер ұзындығы, амбитусы және құрылымы жағынан әртүрлі. Тіпті жеке ән салатын санаттарда да Амброзиан әндері қысқа және формулалықтан бастап, көп сөзді және мелизмалыққа дейін өзгереді және еркін құралуы немесе маңызды ішкі мелодикалық құрылымды көрсетуі мүмкін. Оның басқа репертуарлармен салыстырғанда ерекшелігі - Ambrosian әуендеріне бірқалыпты, тіпті толқынды сезім беретін қадамдық қозғалыстың айтарлықтай жоғары мөлшері. Музыкалық ноталар бар қолжазбаларда климакус деп аталатын неум басым болып, қадамдық қозғалысқа ықпал етеді. Қилизма сияқты сәндік неумдар жазбадағы ұпайлардан мүлдем жоқ, бірақ бұл нақты орындау тәжірибесін көрсетеді ме, әлде салыстырмалы түрде кеш музыкалық транскрипцияның салдарынан ма - белгісіз. Грегориандық режимдер жүйесі Амброзиялық әнге қолданылмайды. Музыкалық нотацияда b-ге тең әріптер көрсетілмесе де, олар Гвидо д'Ареццоның "more perdulcis Ambrosii" сипаттамасына сүйене отырып, түсінілген сияқты. Амвросиандық әнде қолданылатын мәтіндердің барлығы дерлік метрикалық поэзия емес, библиялық проза, Амвросианның Шығыс гимнозиясын Батысқа енгізгеніне қарамастан. Амвросиандық ән ән айту Амвросиандық литургияда екі негізгі функция атқарады: монастырлық кеңселерде Забур жырларын ән айту үшін музыка жасау және Елді мерекелеудегі әртүрлі әрекеттерді жабу.

Қызмет әндері

Амброзиан репертуарындағы Офис әндері әлі де негізінен зерттелмеген, сондықтан тек алдын ала бағалаулар жасалды. Минорлық сағаттарда музыкалық қызығушылық аз: кейбір әнұрандар, тек қарапайым дауыстар ғана айтылады. Офистің негізгі әндері - таңғы намаз, кешкі намаз және сергек күту. Забур жырлары таңертеңгілік және кешкі намазда кезекпен айтылады, сондықтан 150 Забур жырлары екі апта сайын айтылады. Забур жырларының әрқайсысы қарапайым антифонамен әр тармақтың арасында әнделеді. Амвросиан әндеріндегі псалтырлық дыбыстар жүйесі Грегориандық псалтырлық дыбыстар жүйесінен бірнеше жағынан ерекшеленеді. Грегориандық жүйеде Забурдың дыбыстары антифонаның ретіне негізделген. Амброзиялық әндер, соның ішінде Забурдың антифондары, Григориандық режимдер жүйесіне сәйкес келмейді. Амброзиялық псалттың әр антифоны оның соңғы биіктігіне байланысты төрт түрлі серияның біріне жатады. Әр серияның ішінде антифонда басымдыққа сәйкес келетін бірнеше ықтимал Забур тондары бар, олар Григориандық режимдердің "басым" биіктігіне сәйкес келуі мүмкін немесе болмауы мүмкін. Соңында, әр забурдың дыбысына қарқынды формула беріледі, бұл дыбыс антифонаға қайта оралуға мүмкіндік береді. Бұл жүйе Амвросиан әнұранында Грегориан әнұранында барға қарағанда әлдеқайда көп сандағы ықтимал Забур күйлерін береді. Амброзиялық әнде Забурдың дыбыстары инципит, речитация формуласы және каденциядан тұрады, Грегориандық Забурдың дыбыстарында кездесетін медианттық флекс жоқ. Басқа да кешкі әндер - хородағы Псалленда және Антифона. Псаллендалар Амброзиялық кеңсе әндерінің ең үлкен санатын қамтиды. Грегориан әнінің Мариан антифондарына ұқсас екі Псалленда процессияларды жабу үшін салтанатты кештерде орындалады. Олар Gloria Patri-ге ауысатын бірнеше оқу дыбыстарының бірімен аяқталады. Хордағы антифоналар стилімен ұқсас, бірақ жыр немесе өлең жоқ. Респонсориялар таңертеңгілік және кешкі намаздарында да кездеседі. Олардың есімдері әншілердің кім екенін анықтайды: ұлдар хоры, дьякон, субдикон және т.б. Респонсориум әдетте респонс деп аталатын рефрен, өлең және респонстің кеңейтілген бөлігін қайталаудан тұрады. Бұл кеңейтулерде Амброзияның ән репертуарындағы ең ұзақ мелизмалар бар, олар жиі күрделі қайталау құрылымдарын қамтиды. Вечерналар Луцернарий деп аталатын әнмен басталады және Комплеториуммен аяқталады. Луцернарий сөзі кешкі аспан шамдарын жағу уақыты ретінде алғашқы функцияға қайтарылады, ал Люцернария мәтіндерінде әдетте Quoniam tu illuminas, Paravi lucernam және Dominus illuminatio сияқты жарыққа қатысты сілтеме бар. Стильдік жағынан Люцернария мен Комплетария әр түрлі. Кейбірін белгілі бір мейрамдарға арнап, дұрыс деп санаса, басқаларын жыл бойы қолдануға болады. Олар өте күрделі әндерден бастап қарапайым айтылатын дыбыстарға дейін жетеді. Люцернария мен комплетариа салыстырмалы түрде аз; төрт комплетариа жылдың үш күнін қоспағанда, барлық күндері қолданылады.

Діннің әндері

Қасиетті Құран - христиандар Евхаристияны атап өтетін мейрам. Ән айту бірнеше себептерге байланысты Мессада кеңінен қолданылады: сенімді бірлесіп бекіту, жазба сабақтарын кеңейту және белгілі бір іс-әрекеттерді сүйемелдеу. Қасиетті Құранның әндері әдеттегі, мәтіні өзгермейтін және текті мейрамға байланысты өзгеретін, өздеріне тән болып бөлінеді. Амброзиандық және римдік рәсімдер арасында бірнеше айырмашылықтар бар, олар Амброзиандық және Грегориандық ән салт-дәстүрлерінде көрініс табады.

Ежелгі әндер

Әдеттегі әндер Лаус Мисса немесе Глория, Символ және Санктустан тұрады. Символ Рим дініндегі Кредоға сәйкес келеді. Грегориандық әннен айырмашылығы, Agnus Dei немесе Ite missa est жоқ, ал Kyrie жеке ән категориясы ретінде жоқ. Бұл әндердің тек аз ғана саны бар: төрт Gloria әуені, төрт Sanctus әуені және Symbolum үшін бір ғана әуен. Символдың әуені өте қарапайым, тек аздап әшекейленген рецитациялық тон. Төрт Глорияның бір мелодиясы Символдың мелодиясы сияқты қарапайым, екіншісі қарапайым мелодияның кеңейтілген нұсқасы, ал екіншісі тек бір немесе бірнеше ұйқастан тұратын еркін құрастырылған ұйқас және пневматикалық мелодия. Төртінші мелодия өте күрделі мелизмалық. Төрт мелодия да өте қарапайым үш қырлы әнге айналады. Санктустың бірнеше әуендерінің тек екеуі ғана жүйелі түрде қолданылады, екеуі де өте қарапайым.

Дұрыс әндер

Ингресса Рим дініндегі интроитке сәйкес келеді. Интроиттен айырмашылығы, Ингрессада Забур жыры немесе doxology жоқ. Интроит ғибадатхананың құрбандық үстеліне қарай жүретін уақытын толтырады, ал Ингресса құрбандық үстеліне түтін жағу кезінде әнделеді. Алдағы үш ән - Жазбалардан алынған үш тармақтың мазмұны. Psalellus пайғамбарлықтан кейін, Ескі Келісімнің оқуын және Грегориандық кезеңділікке сәйкес келеді. Пост-эпистолам немесе Аллилуйя хатты оқығаннан кейін келеді және Григориан аллилуйясына сәйкес келеді. Амброзиялық Аллелуиялар Грегориандық Аллелуияларға қарағанда әр түрлі мейрамдардың мәтіндеріне күйлерді қайта пайдаланып, бейімделудің тіпті жоғары дәрежесін көрсетеді. Грегориандық Аллилуйядан айырмашылығы Амброзиандық Аллилуйяда ұзақ қайталануы сақталған, ол jubilus деп аталады. Күнәға өкініп, өкінген кезде Post Epistolam орнына Gregorian Tract-ке сәйкес келетін Cantus қолданылады. Кантус әуендері көне римдік және беневенттік ән салт-дәстүрлеріне қатысты жалпы түрге жатады. Евангелиеден алынған соңғы сабақтан кейінгі ән Post Evangelium, Рим ритуалдарында оған теңестірілмейтін. Оффертторий құрбандық үстеліне сый-тартулар әкелген кезде айтылады, бұл Грегориандық Оффертторийге сәйкес келеді. Грегориандық Оферторийлер 12 ғасырда өз тармақтарын жоғалтқан кезде, кейбір Амброзиандық Оферторийлер өз тармақтарын сақтап қалды, олардың әрқайсысы олардың жойылған Грегориандық әріптестері сияқты күрделі болды. Конфракториумды нан үзілу кезінде айтады, бұл Грегориан әнінде теңдесі жоқ. Ақырында, Транзиториум, өйткені ол бастапқыда құрбандық үстелінің қарама-қарсы жағына кітапты ауыстыруды қамтиды, Грегориандық Қауымға сәйкес келеді. Транзиториум мәтіндерінің көбі грек тілінен тікелей аударылған, бірақ әуендері византиялық емес. Ингресса, Пост-Евангелиум, Конфракториум және Транзиториумда ешқашан өлеңдері жоқ, ал басқа әндерде жауаптар мен өлеңдері болуы мүмкін, кейбір Кантус әуендері үш өлеңге дейін. Psalellus, Post Evangelium, Offertoria және Transitoria кейде күрделі қайталау құрылымдарын көрсетеді.