Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дін тобының әдеттегі қоғамдық құлшылығы – литургия. Литургия – діни топтың әдеттегі, жалпыға арналған құлшылық рәсімі. Литургия, әсіресе, христиандардың жалпыға арналған құлшылығын білдіру үшін де қолданылуы мүмкін. Діни құбылыс ретінде литургия – мадақтау, алғыс айту, еске алу, тілек тілеу немесе тәубе ету сияқты амалдар арқылы қасиеттілікке жамағаттық жауап беру және қатысуды білдіреді. Ол Құдаймен қарым-қатынас орнатудың негізін құрайды. Техникалық тұрғыдан алғанда, литургия – рәсімнің бір бөлігі. Литургия сөзі, кейде ағылшын тілінде "қызмет" деп аударылатын, құдаймен байланысқа түсетіндер орындайтын ресми рәсімді білдіреді.
Customary public worship performed by a religious group
Liturgy is the customary public ritual of worship performed by a religious group. Liturgy can also be used to refer specifically to public worship by Christians. As a religious phenomenon, liturgy represents a communal response to and participation in the sacred through activities reflecting praise, thanksgiving, remembrance, supplication, or repentance. It forms a basis for establishing a relationship with God. Technically speaking, liturgy forms a subset of ritual. The word liturgy, sometimes equated in English as "service", refers to a formal ritual enacted by those who understand themselves to be participating in an action with the divine.
Этимология
Литургия сөзі (/lɪt/ə/r/dʒ/i/), ежелгі грек тіліндегі техникалық терминнен – (λειτουργία) лейтургиядан алынған, яғни «халыққа арналған жұмыс немесе қызмет» деген мағынаны білдіреді. Бұл екі жұрнақтың – λήϊτος («лейтос»), лаос («халық, қоғамдық») сөзінен және ργον («эргон»), «жұмыс, қызмет» сөзінен жасалған сөздердің тікелей аудармасы. Бастапқыда, бұл бай гректердің халыққа, одан кейін полиске және мемлекетке қызмет ету үшін жасаған, көбінесе қымбат тұратын сыйлықтарын білдірді. Лейтургия арқылы байлар қаржылық жауапкершілікті мойындап, оған сәйкес құрмет пен беделге ие болды. Полис, яғни мемлекет, және Рим билігінің кезінде Рим империясының шенеуніктері мемлекет пен халыққа «сыйлық» ретінде белгілі бір лейтургияларды тағайындады. 3-ші ғасырда олардың орындалуы міндетті түрге айналып, салық салудың бір түріне айналды. Грек лейтургиясының иесі белгілі бір сомада салық төлемейтін, бірақ нақты бір рәсімді қаржыландыруға міндеттелді, оны үлкен немесе шағын жомарттықпен немесе салтанатты түрде орындауға болады. Басты сала азаматтық дін болды, ол мерекелерде көрініс тапты. М. И. Финли «Демосфеннің кезінде Афинада мерекелерге арналған кем дегенде 97 литургиялық тағайындама болды, ал (төрт жыл сайын) Панафиналық жылы 118-ге дейін жетті» деп атап көрсеткен. Бай азаматтардың топтары азаматтық инфрақұрылымды және тіпті әскери кемелерді қаржыландыруға тағайындалды. Соңында, Рим империясы кезінде римдіктер мунера деп атаған мұндай міндеттемелер бәсекелестікке және қымбатқа түсетін жағдайға айналды, мүмкіндігінше одан қашуға тырысты. Мунера азаматтық инфрақұрылым мен жайлылыққа байланысты шығыстардың кең ауқымын қамтыды: фестивальдар мен ойындар (луди), сондай-ақ императорлық міндеттемелер, мысалы, жолдарды, көпірлерді және су құбырларын жөндеу, түрлі шикізаттарды жеткізу және транзиттегі әскерлерді азықтандыру.
The word liturgy (/l//ɪ//t//ə//r//dʒ//i/), derived from the technical term in ancient Greek (λειτουργία), leitourgia, which means "work or service for the people" is a literal translation of the two affixes λήϊτος, "leitos", derived from the Attic form of λαός ("people, public"), and ἔργον, "ergon", meaning "work, service". In origin, it signified the often expensive offerings wealthy Greeks made in service to the people, and thus to the polis and the state. Through the leitourgia, the rich carried a financial burden and were correspondingly rewarded with honours and prestige. Specific leitourgia were assigned by the polis, the State, and during Rome's domination, the Roman Imperial authorities as "gifts" to the state and the people. Their performance became obligatory in the course of the 3rd century AD, as a form of taxation. The holder of a Hellenic leitourgia was not taxed a specific sum, but was assigned to subsidise a particular ritual, which could be performed with greater or lesser generosity or magnificence. The chief sphere remained that of civic religion, embodied in the festivals: M. I. Finley notes "in Demosthenes' day there were at least 97 liturgical appointments in Athens for the festivals, rising to 118 in a (quadrennial) Panathenaic year." Groups of rich citizens were assigned to subsidise civic amenities and even warships. Eventually, under the Roman Empire, such obligations, known to Romans as munera, devolved into a competitive and ruinously expensive burden that was avoided when possible. Munera included a wide range of expenses having to do with civic infrastructure and amenities; festivals and games (ludi) and imperial obligations such as highway, bridge and aqueduct repair, supply of various raw materials, and feeding troops in transit.
Буддизм
Буддистік литургия – Буддистік әлемдегі дерлік барлық дәстүрлі ағымдар мен секталардағы Буддистік Сангада орындалатын құрмет көрсету және құлшылық етудің ресми рәсімі. Ол көбінесе күніне бір немесе бірнеше рет орындалады және Тхеравада, Махаяна және Ваджраяна секталары арасында өзгеше болуы мүмкін. Литургия негізінен сутраны немесе сутралардан алынған үзінділерді, мантраны (әсіресе Ваджраянада) және бірнеше ғаталарды жатқа айтудан немесе оқудан тұрады. Практикашының қандай дәстүрді орындауға ниеттенгеніне байланысты, оны ғибадатханада немесе үйде орындауға болады. Литургия көбінесе құрмет көрсетілетін нысандардың алдында орындалады және жарық, құрбандық иіс, су және тағам сияқты құрбандықтармен бірге жүреді.
Buddhist liturgy is a formalized service of veneration and worship performed within a Buddhist Sangha in nearly every traditional denomination and sect in the Buddhist world. It is often done one or more times a day and can vary among the Theravada, Mahayana, and Vajrayana sects. The liturgy mainly consists of chanting or reciting a sutra or passages from a sutras, a mantra (especially in Vajrayana), and several gathas. Depending on what practice the practitioner wishes to undertake, it can be done at a temple or at home. The liturgy is almost always performed in front of an object or objects of veneration and accompanied by offerings of light, incense, water, and food.
Христиандық
Христиан дінінде жиі «литургиялық» және «литургиялық емес» шіркеулер арасында ғибадаттың қаншалықты әшекейлі немесе ресми түрде өткізілуіне байланысты айырма жасалады; осы тұжырымда, қызметтері жазба бойынша немесе спонтанды түрде өткізілетін шіркеулер «литургиялық емес» деп аталады. Басқалары бұл айырмашылыққа қарсы шығып, оның діни құбылыс ретінде жалпыға ортақ ғибадаттың мәнін бүркемелейтінін айтады. Осылайша, тіпті квакерлердің еркін немесе күту ғибадаты да литургиялық болып табылады, себебі Киелі Рух адамдарды сөйлеуге итермелегенше күту – квакерлердің ғибадатының белгіленген түрі, кейде оны «тыныштықтың литургиясы» деп атайды. Дегенмен, христиандықта «литургия» термині көбінесе діни қызмет барысында сақталатын шаралардың стандартталған ретін білдіреді, ол қастерлі рәсімдер немесе қоғамдық дұғалар болсын; көбінесе біріншісі мақсат етеді. Ежелгі дәстүрде, әсіресе қастерлі литургия – адамдардың Құдайдың ісіне қатысуы, ол негізінен Иса Мәсіхтің құтқару ісі; осы литургияда Мәсіх азат ету жұмысын жалғастырады. Грек тіліндегі «литургия» сөзі сөзбе-сөз «халық үшін еңбек ету» дегенді білдіреді, бірақ терминнің жоғарыда сипатталған шығу тегінен көрініп тұрғандай, «қоғамдық қызмет» немесе «қоғамдық еңбек» деп аудару одан да дұрыс. Ерте христиандар бұл сөзді өздерінің басты ғибадат амалын – жексенбілік қызметті (әртүрлі атаулармен белгіленген, соның ішінде Киелі Евхаристия, Киелі Қауымдасу, Асса немесе Құдайдың Литургиясы) сипаттау үшін қабылдады, оны құрбандық деп есептеді. Осы қызмет, литургия немесе міндет (латын тілінен «ministerium») – христиандар үшін діни халық ретінде Мәсіхке крещение арқылы кіруі және Оның бас діни қызметіне қатысуы арқылы туындайтын міндет. Бұл сондай-ақ Құдайдың ғибадат ететін адамдарға көрсеткен қызметі. Бұл – өзара қызмет. Сондықтан көптеген христиан шіркеулері ғибадат қызметіне қатысатын бір адамды литургист деп тағайындайды. Литургист хабарламалар, кітаптық үзінділер мен ғибадатқа шақырулар оқи алады, ал пастор уағыз айтады, дұға етеді және қастерлі рәсімдерді баталайды. Литургист дін қызметкері немесе мирян болуы мүмкін. Бүкіл қауым литургияға қатысып, оны Құдайға ұсынады.
Frequently in Christianity, a distinction is made between "liturgical" and "non liturgical" churches based on how elaborate or formal the worship; in this usage, churches whose services are unscripted or improvised are called "non liturgical". Others object to this distinction, arguing that this terminology obscures the universality of public worship as a religious phenomenon. Thus, even the open or waiting worship of Quakers is liturgical, since the waiting itself until the Holy Spirit moves individuals to speak is a prescribed form of Quaker worship, sometimes referred to as "the liturgy of silence". Typically in Christianity, however, the term "the liturgy" normally refers to a standardised order of events observed during a religious service, be it a sacramental service or a service of public prayer; usually the former is the referent. In the ancient tradition, sacramental liturgy especially is the participation of the people in the work of God, which is primarily the saving work of Jesus Christ; in this liturgy, Christ continues the work of redemption. The term "liturgy" in Greek literally means to "work for the people", but a better translation is "public service" or "public work", as made clear from the origin of the term as described above. The early Christians adopted the word to describe their principal act of worship, the Sunday service (referred to by various terms, including Holy Eucharist, Holy Communion, Mass or Divine Liturgy), which they considered to be a sacrifice. This service, liturgy, or ministry (from the Latin "ministerium") is a duty for Christians as a priestly people by their baptism into Christ and participation in His high priestly ministry. It is also God's ministry or service to the worshippers. It is a reciprocal service. As such, many Christian churches designate one person who participates in the worship service as the liturgist. The liturgist may read announcements, scriptures, and calls to worship, while the minister preaches the sermon, offers prayers, and blesses sacraments. The liturgist may be either an ordained minister or a lay person. The entire congregation participates in and offers the liturgy to God.
Ислам діні
Салат ("намаз", [[Wikt:صلاة немесе [[жасыл зат]] (арабша: ; көпше түрі: صلوات) – исламдағы физикалық және міндетті намаз, дуадан (тілек тілеу) өзгеше. Мұсылмандар үшін оның маңыздылығы Исламның бес тірегінің бірі ретінде көрсетілген. Намаз алдында діни тазару (гүсіл) рәсімі орындалады және әдетте күніне бес рет оқылады. Ол ракағат деп аталатын бірліктерді қайталаудан тұрады (көпше түрі: ракағаттар), олар белгіленген амалдар мен сөздерден құралады. Міндетті (фард) ракағаттардың саны күннің уақытына немесе басқа жағдайларға байланысты екіден төртке дейін өзгереді (мысалы, жұма күнгі қауымдық намаз екі ракағаттан тұрады). Намаз оқу барлық мұсылмандарға міндетті, бірақ жасөспірімге дейінгі балаларға, етеккір кезеңіндегі әйелдерге және босанғаннан кейінгі қалпындағы әйелдерге міндетті емес.
Salāt ("prayer", [[Wikt:صلاة or [[genitive case#arabic: ; pl. صلوات ) is the practice of physical and compulsory prayer in Islam as opposed to dua, which is the Arabic word for supplication. Its importance for Muslims is indicated by its status as one of the Five Pillars of Islam. Salat is preceded by ritual ablution and usually performed five times a day. It consists of the repetition of a unit called a rakʿah (pl. rakaʿāt) consisting of prescribed actions and words. The number of obligatory (fard) rakaʿāt varies from two to four according to the time of day or other circumstances (such as Friday congregational worship, which has two rakats). Prayer is obligatory for all Muslims except those who are prepubescent, menstruating, or in puerperium stage after childbirth.