Кіріспе
Жапониядағы өлім жазасының жалпы сипаттамасы Жапонияда өлім жазасы заңды жаза болып табылады. Іс жүзінде ол ауыр қылмыстар үшін ғана қолданылады, бірақ қазіргі Қылмыстық кодекс пен бірнеше заңдар 14 бас бостандығынан айыру қылмыстарын, соның ішінде азаматтық соғыс жасауға құлық жасауды, Жапонияға қарсы соғыс туғызу үшін шетелдік державамен құлық жасауды, адам өлтіруді, темір жол, кеме немесе ұшақтардың жұмысын тоқтатуды, зардап шегушінің өліміне әкеліп соқтырады, сумен жабдықтауды уландыру зардап шегушінің өліміне әкеледі, қасақана су басу, бомба қолдану және тұрғын үйді өртеу; барлығы зардап шегушінің өліміне әкеледі. Өлім жазасы ұзын қашау арқылы жүзеге асырылады және елдегі ірі қалаларда орналасқан жеті өлім жазасы камерасының бірінде жүзеге асырылады. Өлім жазасы әдетте бірнеше кісі өлтірген жағдайда шығарылады, бірақ кейбір өте ауыр жағдайларда бір кісі өлтірген адамдар өлім жазасына кесіліп, жазасын өтеп, жазасын өтеп, мысалы, азаптау, өте қатыгездік немесе төлем талап етілген ұрлау сияқты. 2000 жылдан бері Жапонияда 98 тұтқынға өлім жазасы тағайындалды, соңғысы - 2008 жылғы Акихабара қырғынның кінәгері Томохиро Катоның өлімі. Ол 2022 жылдың 26 шілдесінде өлім жазасына кесілді. Қазіргі уақытта 107 адам өлім жазасына кесілуді күтуде. Жапондықтар арасында өлім жазасына қолдау үнемі жоғары. 2019 жылдың қараша айында 3000 жапон ересектерінен өткен сауалнамада, жауап берушілердің 80,8%-ы Жапонияда өлім жазасын қолдануды жалғастыруды қолдайтынын, ал 9%-ы оны барлық жағдайларда жою керектігін айтты. Сұраққа жауап бергендердің 35,1%-ы өлім жазасын жою керек деп, ал 52,0%-ы оны жалғастыру керек деп жауап берді. Жапонияда өлім жазасын сақтауды қолдағандардың саны сауалнамалар көрсеткеннен аз болуы мүмкін. Жапония - өлім жазасын қолданатын төрт дамыған елдің бірі. Бұл - Сингапур мен АҚШ-тан кейін өлім жазасын қолдану бойынша үшінші дамыған ел. Жапония мен АҚШ "Жетілік тобының" ішіндегі өлім жазасын қолданатын екі ғана ел.
Capital punishment is a legal penalty in Japan. In practice, it is applied only for aggravated murder, but the current Penal Code and several laws list 14 capital crimes, including conspiracy to commit civil war; conspiracy with a foreign power to provoke war against Japan; murder; obstruction of the operation of railroads, ships, or airplanes resulting in the death of the victim; poisoning of the water supply resulting in the death of the victim; intentional flooding; use of a bomb; and arson of a dwelling; all resulting in the death of the victim. Executions are carried out by long drop hanging, and take place at one of the seven execution chambers located in major cities across the country. Death sentences are usually passed in cases of multiple murders, although there have been some extremely grave cases where individuals who committed a single murder have been sentenced to death and executed, such as those involving torture, extreme brutality or kidnapping with a demand for ransom. Since 2000, 98 inmates have been executed in Japan, with the most recent being the execution of Tomohiro Katō, the perpetrator of the Akihabara massacre in 2008, who was executed on 26 July 2022. There are currently 107 death row inmates awaiting execution. Support for capital punishment has consistently been high among the Japanese public. In a poll conducted in November 2019 of 3,000 Japanese adults by the Cabinet Office, 80.8% of respondents stated they support the continued usage of the death penalty in Japan, while 9% stated it should be abolished in all cases. When the question proposed the introduction of life sentencing without parole, 35.1% answered that the death penalty should be abolished, while 52.0% said it should continue. Actual support for the retention of the death penalty in Japan is likely less than what polls suggest due to the use of leading questions. Japan is one of four developed countries to continue the death penalty. It is the third most active developed death penalty country, after Singapore, and the United States. Japan and the United States are the only two out of the "Group of Seven" nations that carry out capital punishment.
Тарих
Жапонияның ең көне тарихи кітабы Кодзикиге сәйкес, өлім жазасы алғаш рет Жапонияда V ғасырдың бірінші жартысында император Нинтокуның тұсында пайда болды деп есептеледі. Бұл кезеңде өлім жазасын орындау әдістері: тұншықтырып өлтіру, бас кесу, өлімге дейін өртеу, ал кейбір ерекше жағдайларда өлім жазасы орындалып, содан кейін көпшілік назарына шығарылды. Тайхо кодексі мен Ёро кодексі өлім жазасының екі әдісін белгіледі: бас кесу және бауыздау. 773 жылы өрт сөндірушілер мен ұрылар үшін өлім жазасына дейін соғу әдісі қосылды, бұл жалпы өлім жазасының үш әдісін құрады. Өлім жазасын орындау үшін императордың рұқсаты қажет болды. Алайда, мұндай сезімдер Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ел екінші дүниежүзілік соғысқа дейін милитаризмге түсіп, ел жеңілгеннен кейін соғыстан кейінгі Жапонияға қарай жалғасып, бүгінгі күнге дейін күрт өзгерді. Бүгінде Жапонияда жазалаулар ұзын суға іліп, мойнын сындырып өлтіру үшін жүргізіледі.
Орындауды тоқтату
Жапон қылмыстық-процессуалдық кодексінің 475-бабына сәйкес, өлім жазасы сотқа сотталған адамның соңғы шағымды әділет министрінің бұйрығымен қабылдамағанынан кейін алты ай ішінде орындалуы тиіс. Алайда, сот процесін қайта қарауды немесе кешірімділік сұрау мерзімі осы ережеден босатылады. Сондықтан, іс жүзінде, өлім жазасына кесілгендердің орташа мерзімі 5-7 жыл; тұтқындардың төрттен бірі 10 жылдан астам уақыт өлім жазасына кесілген. Бірнеше адам үшін бұл мерзім 30 жылдан астам уақытқа созылады (Садамичи Хирасава 95 жасында, 32 жыл бойы өлім жазасын күткеннен кейін, табиғи себептермен қайтыс болды).
Өлім жазасына кесілгендер
Жапониядағы өлім жазасына кесілген тұтқындар Токио, Осака, Нагоя, Сендай, Фукуока, Хиросима және Саппоро түрмелерінде қамауда. Тачикава мен Такамацуда жоғары соттар болса да, екі қалада да жазалау камераларымен жабдықталған қамауға алу орталығы жоқ; Тачикава және Такамацу жоғары соттары шығарған жазалаулар Токио мен Осака қамауға алу орталықтарында жүзеге асырылады. Жапондық сот жүйесі өлім жазасына кесілгендерді тұтқын ретінде санамайды және оларды ұстайтын мекемелер түрме деп аталмайды. Жапондық түрмеде отырғандардың көбісі басқа жапондық түрмеде отырғандардың құқықтарынан айырылған. Олардың қандай режимде өмір сүруі негізінен қамау орталығының директорына байланысты, бірақ ол әдетте әдеттегі жапон түрмелеріне қарағанда әлдеқайда қатал. Тұтқындар жеке камерада ұсталады және басқалармен сөйлесуге тыйым салынады. Оларға аптасына екі рет жаттығу жасауға рұқсат етіледі, теледидар қарауға рұқсат етілмейді және тек үш кітапқа ие бола алады. Түрмеге туыстары мен заңдық өкілдер жиі емес, қатаң бақылаумен келеді. 2021 жылдың 21 желтоқсанына сәйкес, 107 тұтқын өлім жазасын күтіп отыр. Жапонияда 1970 жылға дейін өлім жазасына кесілген тұтқынға өлім жазасына кесілгенге дейін өлім жазасының күні хабарландырылатын. Алайда, өлім жазасына кесілген тұтқындардың өз-өзіне қол жұмсау жағдайлары болғандықтан, әдіс тұтқындардың эмоциялық тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін өлім жазасына кесілуден бір-екі сағат бұрын өзгертілген. Аюды асып өлтіру әдісі - ұзын құлау, ол адам бірден есінен танып, мойын сынығынан тез өледі.
Кәмелетке толмағандарға өлім жазасы
Жапония 18 жасқа толмағандарды өлім жазасына кесуге тыйым салатын Бала құқықтары туралы конвенцияға және Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактіге қол қойғандықтан, Жапония өлім жазасының ең төменгі жасын 18 деп белгілейді (Жасөспірімдер туралы заңның 51-бабы). 2022 жылдың сәуірінен бұрын Жапонияда көпшілік жасқа жету жасы 20 жас болды (1876 жылғы заң бойынша). 18-19 жастағы кәмелетке толмағандарды өлім жазасына кесу сирек кездесетін болса да, сол жаста өлім жазасына кесілген қылмыскерлерді заң бойынша өлім жазасына кесіп өтуге болады. 1966 және 2022 жылдар аралығында тоғыз кәмелетке толмаған қылмыскер өлім жазасына кесілді: Мисао Катагири, Киёши Ватанабе, Мицуо Сасанума, Фумио Мацуки, Сумио Канно, Цунео Куройва, Норио Нагаяма, Терухико Секи және Такайуки Мидзужири. Олардың сегізін өлім жазасына кесіп, 19 жасында төрт адамды өлтірген Ватанабе әлі күнге дейін жазасын күтуде. Жасөспірімдердің тағы біреуі, Такайуки Фукуда 2008 жылы 22 сәуірде Хиросима Жоғарғы сотымен асылуға үкім шығарылды, ал 2012 жылы 20 ақпанда Жоғарғы Сот оны қолдады. 18 жасқа толғаннан кейін бір ай өткен соң, ол әйелді өлтіріп, содан кейін зорлап, оның нәрестесін өлтірді. 2024 жылдың 18 қаңтарында Юки Эндо Кофу аудандық сотының өлім жазасына кесілді. Ол 2021 жылдың 12 қазанында Яманаси префектурасындағы өзінің сүйіктісінің ата-анасын өлтіргені және олардың үйіне өрт салғандығы үшін сотталды. Осылайша Жапонияда өлім жазасына кесілген кәмелетке толмағандардың ең соңғы жағдайы болды. Екі рет өлтірілгенде 19 жастағы Эндо Жапонияда 2022 жылдың сәуірінде кәмелетке толмағандардың жасы 18-ге дейін төмендетілгеннен бері өлім жазасына кесілген алғашқы кәмелетке толмаған адам болды. 2024 жылдың 2 ақпанында Эндоның өзі жоғары сотқа берген шағымын қайтарып алғаннан кейін, оның өлім жазасы аяқталды.