Кіріспе

Ирландиялық астроном, геофизик, орнитолог және зерттеуші сэр Эдвард Сабин (14 қазан 1788 – 26 маусым 1883) – ирландиялық астроном, геофизик, орнитолог, зерттеуші, әскери қызметкер және Корольдік қоғамның 30-шы президенті. Ол бүкіл әлемдегі британдық территорияның әртүрлі бөліктерінде магниттік обсерваториялар жүйесін құруға жетекшілік етті. Оның өмірінің көп бөлігі оларды басқаруға және олардың байқауларын талдауға арналды. 1814 жылдың тамыз және қыркүйек айларында, қоғамның ұсынысымен, ол сол жылы капитан Джон Росс басқарған Арктикаға жасалған алғашқы экспедицияға қатысуға шақырылды. Экспедицияның тағайындалған астрономы ретінде Сабинге Россқа "география мен навигацияны жақсартуға және ғылымды жалпы түрде дамытуға көмектесу" міндеті жүктелді. Саяхаттың басты мақсаты Солтүстік-Батыс жолын табу болғанымен, бірнеше ғылыми қызығушылықтар зерттеуге лайық деп есептелді, мысалы, Жердің солтүстік магниттік полюсінің орналасқан жері және жердің пішіні туралы ақпарат беретін жоғары ендіктердегі маятниктердің қозғалысы. Сабин орнитологиялық байқаулар да жүргізді. Көптеген адамдар "Ньютонның гравитация жөніндегі еңбегінен бері қалған ең үлкен физикалық құпия" деп атаған мәселені шешуге үлкен қызығушылық танытты. XIX ғасырдың басында Жердің магниттік өрісі уақыт өте келе күрделі түрде өзгеретіні және компастың көрсеткіштеріне кедергі келтіретіні кеңінен мойындалды. Бұл кейбір ғалымдардың пікірінше, ауа райының өзгеруімен байланысты болуы мүмкін. Бұл құпияны біржола шешу үшін бірқатар физиктер бүкіл Жер шарының магниттік зерттеуін жүргізуді ұсынды. Сабин осы "Магниттік крест жорығының" бастамашыларының бірі болды, ол үкіметті империяның барлық аймақтарында магниттік обсерваториялар құруға шақырды. Ол сонымен қатар көптеген әріптестерді жұмысқа тартты – ең бастысы сэр Джонның жүйесі Джеймс Кларк Росс, неміс зерттеушісі Александр фон Гумбольдт, Гринвич обсерваториясының астрономы Джордж Эйри және Кью обсерваториясының құрметті директоры Фрэнсис Рональдс. Жаңа құралдар алғаш рет 1840 жылдардың соңында Торонто обсерваториясында, сондай-ақ Кью және Гринвичте орнатылды. 1852 жылы Сабин Торонтодағы жазбалардан магниттік өзгерістерді тұрақты тәуліктік циклге және ретсіз бөлікке бөлуге болатынын анықтады. Бұл ретсіздік 1844 жылы неміс астрономы Хайнрих Швабе ашқан күн дақтарының циклдік табиғатымен тығыз байланысты болды. Сабин алғаш рет Күннің бұзылыстары Жердің магниттік ортасына әсер ететінін анықтады. 1852 жылдың 6 сәуірінде ол Күннің 11 жылдық күн дақ циклі Жердің 11 жылдық геомагниттік циклімен "толық сәйкес" екенін жариялады. Келесі жылы Сабин Аймен де ұқсас байланыс жасады, бұл аспан денесінің де Жердің магниттік өрісіне әсер ететінін көрсетті. Ол Айдың осындай әсер етуі үшін өзінің айтарлықтай магниттік өрісі болуы керек деген қорытындыға келді. Бірақ ол бұл жолы жаңылысты: бұл әсер ионосферадағы гравитациялық толқындардың нәтижесі. 1840 және 1850 жылдары Сабин бүкіл Британ империясындағы магниттік обсерваториялардың жұмысын қадағалауды жалғастырды. Нәтижесінде Сабиннің ең маңызды еңбегі дүние жүзіне жасалған толыққанды магниттік зерттеу болды.

Есімдес

Сабина – Сабина шаяқтың, Сабинаның қанатты торғайының және Сабинаның ұзынқұйрықтысының атымен аталуымен байланысты. Сабина есімімен аталған географиялық нысандарға Сабина жері, Сабина аралдары және Сабина шығанағы (барлығы Шпицбергенде), Антарктиданың Адмиралтейство тауларындағы Сабина тауы; Гренландияның шығыс жағалауындағы Сабина аралы; және Ай бетіндегі Сабина кратері жатады.