Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джук Муцзянь (; 420 447 жылға дейін), кейбір дереккөздерде Джук Маоцзянь (茂虔) деп аталады, сондай-ақ, ол өлімінен кейін Солтүстік Лянның ханзадасы Ай (北涼哀王) деп аталады. 433 жылы Джук Муцзянь әкесі Джук Мэньсуньның (Вуцюань ханзадасы) орнын басып, солтүстіктегі Лианг бұрынғыдан да күшті болып көрінді, бірақ солтүстіктегі Лианг номиналды түрде вассал болған Солтүстік Вэй әулетінің көлеңкесі астында болды. 439 жылы Солтүстік Вэй императоры Тайву Солтүстік Лянға қарсы ірі науқан бастады және оның астанасы Гузаньді (, қазіргі Увэй, Гансу) және Джуку Муцзяньді басып алды. 447 жылға дейін император Тайвуның қайын інісі ретінде Солтүстік Вэйдің құрметке ие азаматы болды, содан кейін император Тайву оны бүлік шығаруға тырысып жатыр деп ойлап, өзін-өзі өлтіруге мәжбүр етті. Оның ағасы Джуку Вухуй кейіннен Гаочангта Солтүстік Лян әулетін қайта құрды.
Juqu Mujian (; before 420 – 447), named Juqu Maoqian (沮渠茂虔) in some sources, also known by his posthumous name as the Prince Ai of Northern Liang (北涼哀王), was a prince of the Xiongnu led Northern Liang dynasty of China. By the time that Juqu Mujian succeeded his father Juqu Mengxun (Prince Wuxuan) in 433, the Northern Liang appeared to be stronger than ever, yet was under the shadow of the much stronger Northern Wei dynasty, to which the Northern Liang was nominally a vassal. In 439, the Emperor Taiwu of Northern Wei launched a major campaign against the Northern Liang and captured both his capital Guzang (姑臧, in modern Wuwei, Gansu) and Juqu Mujian himself. Juqu Mujian remained an honored Northern Wei subject as Emperor Taiwu's brother in law until 447, when Emperor Taiwu, believing him to be trying to rebel, forced him to commit suicide. His brother Juqu Wuhui later re established the Northern Liang dynasty at Gaochang.
Мэньцзюнь билігі кезінде
Джук Муцзяньның қай жылы дүниеге келгені, анасының кім болғаны белгісіз. Оның анасы Джук Мэньшуньның әйелі Мэнь ханшайымы емес екеніне тарихи деректер дәлел бола алады, бірақ бұл мүмкіндігін мүлдем жоққа шығармайды. Ол - Мэньцзюнь Цзюкуның үшінші ұлы. Оның тарихтағы алғашқы атаулары 420 жылы, Жүку Мэньчжун батыс Лянгтың бәсекелесін жойып, оның астанасы Жиукуанды (酒泉, қазіргі Жиукуан, Гансу) басып алғаннан кейін, Жүку Мэньчжун оны Жиукуан командалығының губернаторы етіп, оған қайтыс болған батыс Лянг герцогы Ли Синнің Ли Цзиньшуын әйелі ретінде берді. Жүку Муцзянь әкесінің өсиеті бойынша ешқашан мұрагер болып тағайындалмаған, өйткені оның әкесі бастапқыда 413 жылы мұрагер ретінде ең үлкен ағасы Жүку Чжэнде (政德) құрған. 423 жылы Роран әскерлеріне қарсы шайқаста Жүку Чжэнде қаза тапқаннан кейін, Жүку Мэньшунь Жүку Муцзяньнің тағы бір інісі Жүку Синггуоны (興國) мұрагер ретінде құрады. 429 жылы Батыс Цинь князі Цыфу Мумо Цюку Синггуоны тұтқындап, қамауға алғаннан кейін, және Цюку Менгкюн Цюку Синггуоны Батыс Циньден құтқару әрекеті сәтсіз аяқталғаннан кейін, ол мұрагер ретінде Цюку Синггуоның анасы деп саналатын Джуку Муцзяньнің інісі Цюку Путиді (菩提) құрды. Алайда, 433 жылы Джукю Менгсон ауырып қалғандықтан, ақсүйектер мен шенеуніктер Джукю Путиді билік етуге тым жас деп санады, сондықтан олар Джукю Путиді биліктен алып тастады және оның орнына зергерлік және мейірімді деп саналған Джукю Муджанды мұрагер етті. Көп ұзамай Мэньсунь Жокю қайтыс болды, ал Жокю Муцзянь таққа отырды. Ол өзінің ұлы Джуку Фэнтанды (封壇) мұрагер ретінде құрады.
It is not known when Juqu Mujian was born, nor who his mother was—the historical records seem to indicate that his mother was not Juqu Mengxun's wife Princess Meng, although do not completely preclude that possibility. He was Juqu Mengxun's third son. The first reference to him in history was in 420, after Juqu Mengxun had destroyed rival Western Liang and captured its capital Jiuquan (酒泉, in modern Jiuquan, Gansu), as Juqu Mengxun made him the governor of Jiuquan Commandery and gave him the deceased Western Liang duke Li Xin's Li Jingshou as his wife. Juqu Mujian was never named heir by his father's will, as his father initially created Juqu Zhengde (沮渠政德), probably his oldest brother, as heir apparent, in 413. After Juqu Zhengde was killed in battle against Rouran forces in 423, Juqu Mengxun created another brother of Juqu Mujian's, Juqu Xingguo (沮渠興國), as heir apparent. After Juqu Xingguo was captured and detained by the Western Qin prince Qifu Mumo in 429, and Juqu Mengxun failed in his attempt to ransom Juqu Xingguo back from Western Qin, he created a younger brother of Juqu Mujian's, said to be of the same mother as Juqu Xingguo's, Juqu Puti (沮渠菩提), as heir apparent. However, as Juqu Mengxun was ill in 433, the nobles and the officials considered Juqu Puti too young to govern, so they deposed Juqu Puti and made Juqu Mujian, who was considered studious and kind, heir apparent instead. Juqu Mengxun soon died, and Juqu Mujian succeeded to the throne. He created his son Juqu Fengtan (沮渠封壇) as heir apparent.
Билік
Джук Муцзяньның бастапқы саясаты күшті Солтүстік Вэй мен оның императоры Тайвуға мұқият жалбарынған және Джук Мэньцзун бұған келіскендей, ол өзінің кіші әпкесі Синьпинді император Тайвуға жіберді, ол оны императорлық күйеу етіп, Джук Муцзяньды Хэкси ханзадасы етіп тағайындады. Алайда, Джук Муцзянь солтүстік Вэйдің бәсекелестері Лю Сонг пен Роуранмен де қарым-қатынасты мұқият дамытты, ал 434 жылы Лю Сонгқа хабаршыларын жібергеннен кейін, Лю Сонгтың императоры Вэнь оны Хекси ханзадасы етіп тағайындады. 436 жылы император Тайву Солтүстік Янды жойып, оның аумағын басып алғаннан кейін, Солтүстік Лянды жаулап алу туралы ойлана бастады. 437 жылы ол өз қарындасын, принцесса Вувейді, Джуку Муцзяньға үйлендіруге жіберді. Джуку Муцзянь Ли ханшайымына тұрмысқа шыққан болса да, оны қабылдауға мәжбүр болды, ал Уувей ханшайымы оның ханшайымы болды. Сонымен қатар, император Тайву Джук Муцзяньның анасын Хекси ханшайымы ретінде құрметтеуге бұйырды. Джуку Муцзянь Ли ханшайымынан ажырасуға мәжбүр болды, ол Солтүстік Лянның астанасы Гузангтан (, қазіргі Уувей, Ганьсу) Жиукуанға жер аударылды және көп ұзамай қайтыс болды. Солтүстік Вэйдің талабы бойынша, Джуку Муцзянь сондай-ақ Джуку Фэнтанды тұтқын ретінде Солтүстік Вэйдің астанасы Пинченгке (平城, қазіргі Датоң, Шанси) жіберді. Алайда, ол Лю Сонға хабаршыларын жіберіп, кітаптар сыйлап, басқа кітаптар сұраған, ал император Вэн оларға сұрақсыз рұқсат берді. (Некеге қарамастан, император Тайву Солтүстік Лянға қарсы науқан бастауды ойлады, бірақ Ли Шуның (李順) үндеуіне байланысты, ол бұрын әскери іс-қимылдарды қолдаған, бірақ бұл кезде мұндай әрекеттерге қарсы болды, армия әлі де солтүстік Ян мен Сяны жаулап алудан шаршады деп, сондай-ақ Лю Сонгпен күресуден және демалуға мұқтаж болды, император Тайву жоспарларды кейінге қалдырды.) 439 жылы Джук Муцзянь Солтүстік Вэймен қарым-қатынасына кері әсер еткен жанжалға түсіп қалды. Ол және оның екі ағасы басқа ағасының әйелі Ли ханыммен қарым-қатынаста болды, содан кейін Ли ханым Джуку Муцзяньнің әпкесімен бірге принцесса Вувейді уландыруды жоспарлады. Император Тайву дәрігерлерді жіберіп, Уувей ханшайымының өмірін құтқара алды, содан кейін ол Джуку Муцзяньнан Ли ханымды беруін талап етті. Жүку Муцзянь бұған қарсылық білдіріп, Ли ханымды Жүкуанға жіберді. Сол арада, Солтүстік Лян арқылы жиі жүретін Шию патшалықтарына Солтүстік Вэй хабаршылары, Джуку Муцзянь Шию патшалықтарына Солтүстік Вэйге мойынсұнбау керектігін және оның орнына Роранға мойынсұну керектігін айтты. Император Тайву премьер-министр Цуй Хаоның қолдауымен тағы да әскери іс-қимылға дайындалды. Түштiк Лянның соңғы ханзадасы Туфа Рутанның ұлы Юань Хэ басшылық еткеннен кейін, ол тез шабуыл жасап, тез арада Гузанға жетті. Жүку Муджан шокта қалып, берілуден бас тартты, қаланы қоршаудан қорғады, сонымен бірге Руранның Чили ханы Юдзиулу Вутиден жедел әскери көмек сұрады. Юдзиулу Вути Пинченге күтпеген жерден шабуыл жасап, император Тайвуды науқаннан бас тартуға мәжбүрлеуге тырысты, бірақ алғашқы табыстардан кейін ол Пинченді басып алмады, ал оның інісі Юдзиулу Килиегуи (郁久乞列歸) Солтүстік Вэй күштеріне тұтқындалды. Екі айға жуық қоршаудан кейін, Джуку Муцзяньның немере інісі Джуку Ванньян (萬年) Солтүстік Вэй күштеріне берілді, ал Гузан құлдырады. Жүку Муцзянь қол басына байлап, бағынды. Император Тайву қаланы басып алды, бірақ Джуку Муцзяньді қайын інісі ретінде құрметпен қарастыра берді. (Әл-Фараби билікке келген кезде патша қазынасын тонауға рұқсат берді, бұл іс кейін оған зиян келтірді.)
Juqu Mujian's initial policy was one of careful supplication to the powerful Northern Wei and its Emperor Taiwu, and, as Juqu Mengxun had already agreed to do, he sent his younger sister Princess Xingping to Emperor Taiwu, who created her an imperial consort, and created Juqu Mujian the Prince of Hexi. Juqu Mujian, however, also carefully cultivated relationships with Northern Wei's rivals Liu Song and Rouran, and in 434, after he sent messengers to Liu Song to show submission as well, Emperor Wen of Liu Song also created him the Prince of Hexi. In 436, after Emperor Taiwu had destroyed Northern Yan and seized its territory, he began to consider conquering Northern Liang. Still, in 437, he sent his sister Princess Wuwei to be married to Juqu Mujian. Juqu Mujian, although he was already married to Princess Li, felt compelled to accept, and Princess Wuwei became his princess. At the same time, Emperor Taiwu also ordered that Juqu Mujian's mother be honored as the Princess Dowager of Hexi. Juqu Mujian was forced to divorce Princess Li, who was exiled to Jiuquan from the Northern Liang capital Guzang (姑臧, in modern Wuwei, Gansu), and died soon thereafter. By Northern Wei demands, Juqu Mujian also sent Juqu Fengtan to the Northern Wei capital Pingcheng (平城, in modern Datong, Shanxi) as a hostage. However, he also continued to send messengers to Liu Song, offering tributes of books while requesting supplies of other books, and Emperor Wen granted them without question. (Despite the marriage, Emperor Taiwu considered launching a campaign against Northern Liang, but at the urging of Li Shun (李順), who had previously advocated military action as well but by this point was against such actions, arguing that the army was still tired from conquering Northern Yan and Xia as well as fighting Liu Song and needed rest, Emperor Taiwu postponed the plans.) In 439, Juqu Mujian was entangled in a scandal that adversely affected his relationship with Northern Wei. He and his two brothers were all having affairs with the wife of another brother, Lady Li, and Lady Li then plotted, with a sister of Juqu Mujian, to poison Princess Wuwei. Emperor Taiwu sent doctors, who were able to save Princess Wuwei's life, and he then demanded that Juqu Mujian turn over Lady Li. Juqu Mujian refused, and only sent Lady Li to Jiuquan. Meanwhile, the Northern Wei messengers to the Xiyu kingdoms, who were going through Northern Liang frequently, were alleging that Juqu Mujian had informed Xiyu kingdoms that they should not submit to Northern Wei and should submit to Rouran instead. At the encouragement of the prime minister Cui Hao, Emperor Taiwu again prepared military action. With Yuan He, the son of Southern Liang's last prince Tufa Rutan, as guide, he launched a speedy attack and arrived at Guzang quickly. Juqu Mujian, in shock, refused to surrender, defending the city against a siege, while seeking immediate military assistance from Rouran's Chilian Khan, Yujiulü Wuti. Yujiulü Wuti did launch a surprise attack on Pingcheng to try to force Emperor Taiwu to give up the campaign, but after initial successes, he failed to capture Pingcheng, and his brother Yujiulü Qiliegui (郁久閭乞列歸) was captured by Northern Wei forces. After nearly two months of siege, Juqu Mujian's nephew Juqu Wannian (沮渠萬年) surrendered to Northern Wei forces, and Guzang collapsed. Juqu Mujian tied his own arms as sign of submission and surrendered. Emperor Taiwu took the city, but continued to treat Juqu Mujian with respect, as a brother in law, and while he took Juqu Mujian to Pingcheng, he continued to allow him to carry the title of Prince of Hexi. (Allegedly, as he surrendered, he opened up the royal treasury to let it be pillaged—an action that would have detrimental consequences to him later on.)
Солтүстік Вэй басып алғаннан кейін
Джук Муцзяньның ағалары Джук Вухуй, Джук Иде (宜得), Джук Анчжоу және оның туысы Джук Тангер (唐兒) Солтүстік Лянның әртүрлі қалаларында ұсталып, кейіннен қашып кетіп, Гаочангта тұрақты орын құруға тырысқан кезде, Джук Муцзяньның өзі сол оқиғаларға қатысу мүмкіндігі болмаған сияқты. Осы уақытта оның анасы қайтыс болды, оны жесір ханшайымға лайықты құрметпен жерледі. 447 жылы, бірақ, Гузан құлаған кезде Джуку Муджан патша қазынасын ашқанда, қазыналар оның қолына оралды деген айыптар тағылды. Сол кезде Джук Муцзяньның қолында Солтүстік Лян қазынасынан келген қазыналар, сондай-ақ Джук Муцзянь, Джук Мэньцзун және Джук Муцзяньның әпкелері қолданған көптеген улы заттар мен сиқырлы заттар табылды. Ашулы император Тайву Жүку ханшайымына өзін-өзі өлтіруді бұйырды және Жүку тайпасының көптеген мүшелерін өлтірді. Сол жылы Джуку Муцзянь өзінің бұрынғы азаматтарымен байланысып, бүлік ұйымдастырып жатыр деген айып тағылды. Император Тайву Цюй Хаоны Джуку Муцзянь мен Увэй ханшайымы тұрған үйге жіберіп, Джуку Муцзяньды өз-өзіне қол жұмсауға мәжбүр етті.
While Juqu Mujian's brothers Juqu Wuhui, Juqu Yide (沮渠宜得), and Juqu Anzhou and cousin Juqu Tang'er (沮渠唐兒) would continue to hold out at various Northern Liang cities and later flee and try to establish a permanent present at Gaochang, Juqu Mujian himself appeared to have had no ability to participate in those events. It was around this time that his mother died, and she was buried with honors due a princess dowager. In 447, however, accusations were made that when Juqu Mujian opened up the royal treasury when Guzang fell, that the treasures ended up back in his possession. Treasures allegedly from the Northern Liang treasury were then found in Juqu Mujian's possession, as were many kinds of poisons and magical items that Juqu Mujian, Juqu Mengxun, and Juqu Mujian's sisters were said to use. In anger, Emperor Taiwu ordered Consort Juqu to commit suicide, and executed many members of the Juqu clan. Later that year, accusations were made that Juqu Mujian was communicating with his former subjects and planning a rebellion. Emperor Taiwu sent Cui Hao to the residence that Juqu Mujian shared with Princess Wuwei, and there forced Juqu Mujian to commit suicide.