Кіріспе

Jack Leroy Wilson Jr. (9 маусым 1934 – 21 қаңтар 1984) – 1950-1960 жылдардағы американдық әнші және ән жазушы. Ол ритм-энд-блюзден соул жанрына өтудегі маңызды тұлға болды. "Қоздырғыш мырза" ("Mr. Excitement") деген лақап атымен танылған ол шебер шоумен және соул, R&B және рок-н-ролл тарихындағы ең динамикалық әншілер мен орындаушылардың бірі саналды. Ол Детройт қаласының маңындағы Хайленд Парк ауданында дүниеге келген. Уилсон алғашқы даңқын Билли Уорд пен оның "Доминолары" R&B вокалдық тобының құрамында алды. 1957 жылы ол жеке карьерасын бастады және R&B, рок-н-ролл, соул, ду-уоп және жеңіл музыка жанрларын қамтитын 50-ден астам хит-сингл жазды. Оның 16 әні R&B хит-парадының топ-10-дық тізіміне енді, ал олардың алтауы бірінші орынды иеленді. Billboard Hot 100 хит-парадында Уилсонның 14 әні топ-20-ға, ал алтауы топ-10-ға енді. 1975 жылы өнер көрсету кезінде жүрек талмасынан зардап шеккен Уилсон 1984 жылы қайтыс болғанға дейін есінен айырылған күйде жатты. 1987 жылы Уилсон ажалдан кейін Рок-н-ролл Даңқы залына енгізілді. 2004 жылы Rolling Stone журналы Уилсонды барлық уақыттағы 100 ең ұлы суреткердің тізімінде 69-шы орынға қойды және оны 2023 жылғы барлық уақыттағы 200 ең ұлы әншінің тізіміне енгізді. NPR оны 50 ұлы дауыстың бірі деп атады.

Алғашқы жылдар

Джек Леррой Уилсон кіші 1934 жылдың 9 маусымында Мичиган штатының Хайленд Парк қаласында әнші Джек Леррой Уилсон аға (1903–1983) мен Элиза Мей Уилсонның (1900–1975) үшінші және жалғыз тірі қалған баласы ретінде дүниеге келді. Элиза Мей Миссисипи штатының Лоундес округіндегі Биллупс Уитфилд Плейс деген жерде туған. Элиза Мэйдің ата-анасы Том мен Вирджиния Рэнсом болды. Уилсон отбасына Колумбус қаласына жиі барып, Билупс шіркеуінің хорына қатты әсерленді. Детройт маңындағы Хайленд Паркте өскен Уилсон "Шейкерс" деп аталатын топқа қосылып, көбінесе қиындықтарға тап болды. Уилсонның ішімдікке құмар әкесі жиі үйден кетіп, көбінесе жұмыссыз болып жүрді. 1943 жылы оның ата-анасы Джекидің тоғызыншы туған күнінен кейін ажырасып кетті. Джеки Уилсон жас кезінде ән айтуды бастады, анасымен, тәжірибелі шіркеу хорының әншісімен бірге ән шырқады. Ол өспірім шағында жергілікті шіркеулерде танымал болған Ever Ready Gospel Singers квартетіне қосылды. Уилсон дінге аса сенімді болмаса да, көпшілік алдында ән айтуды ұнатты. Квартет өнер көрсетуден тапқан ақша көбінесе ішімдікке жұмсалып, Уилсон да ерте жасында ішімдік іше бастады. Уилсон 15 жасында мектепті тастап, Лансингтегі жасөспірімдерге арналған түзету мекемесінде екі рет жазасын өтеді. Екінші рет жазасын өтегенде Уилсон бокспен айналысуды үйреніп, 16 жасында Детройттегі әуесқойлар сайысына қатыса бастады. "Алтын қолғап" жарысында Уилсонның көрсеткіші 2-8 болды. Анасы Джекиді бокспен айналысудан бас тартуға мәжбүрлегеннен кейін, Уилсон Фреда Худты жүкті болғандықтан оның әкесіне үйленуге мәжбүр болды және 17 жасында әке болды.

Ерте мансап

Ол Лидің Сенсация клубында жеке әнші ретінде жұмыс істей бастады, содан кейін "Фальконс" деп аталатын топ құрды, оған кейіннен "Four Tops" тобының жетекшісі болған Леви Стаббс кірді. (Уилсонның тағы екі туысы, Хьюберт Джонсон және Левидің інісі Джо кейіннен "Контурлар" тобының мүшелері болды.) Басқа "Фальконс" мүшелері Хэнк Баллардтың "Midnighters" тобына қосылды, оның ішінде Алонзо Таккер мен Билли Дэвис кірді, олар бірнеше жылдан кейін Уилсонмен жеке орындаушы ретінде жұмыс істеді. Таккер мен Уилсон Уилсонның бірнеше әнін жазды, соның ішінде 1963 жылы шыққан "Baby Workout" хитін. Уилсонды талантты агент Джонни Отис тауып, оны "Триллерс" деп аталатын топқа шақырды. Бұл топ "Royals" болып өзгерді (кейіннен R&B тобы "Midnighters" атанды, бірақ Уилсон топтың атын өзгертетін және "King Records" компаниясымен келісімшарт жасасқан кезде оның құрамында болмады). Уилсон менеджер Ал Гринмен келісімшартқа отырды (R&B әншісі Ал Гринмен және қазір құлап қалған "National Records" компаниясының Альберт "Ал" Гринмен шатастырмау керек). Грин, сондай-ақ ЛаВерн Бейкер, Литтл Уилли Джон, Джонни Рэй және Делла Ризді басқарды, "Pearl Music" және "Merrimac Music" атты екі музыкалық баспа компаниясының және Детройттың "Flame Show Bar" клубының иесі болды, онда Уилсон Бейкермен танысты. Уилсон "Danny Boy" әнінің алғашқы нұсқасын және Диззи Гиллеспидің "Dee Gee Records" лейблінде Сонни Уилсон (оның лақап аты) деген атпен бірнеше тректерді жазғаннан кейін, 1953 жылы Билли Уорд оны 1950 жылы құрылған "The Dominoes" тобына қосылу үшін жұмысқа алды, Уилсон өте танымал Клайд МакФаттерді алмастырғаннан кейін сәтті отырды, ол "The Dominoes" тобынан кетіп "The Drifters" тобын құрды. Уилсон сол күні мүмкіндігін жоғалтып алмас үшін, өзін "The Shit" Уилсон деп таныстырып, МакФаттерден жақсы әнші екенін мақтан етті. Билли Уорд "The Dominoes" тобының имиджіне сахналық есімнің көбірек сәйкес келетінін сезінді, сондықтан ол Уилсонға Джеки Уилсон есімін қойды. "The Dominoes" тобынан кетіп бұрын МакФаттер Уилсонды Билли Уордтың тобы үшін қалаған дыбысқа үйретті, бұл Уилсонның ән айту стиліне және сахналық өнеріне әсер етті. "Мен Клайдтан көп нәрсе үйрендім, оның жоғары перделі даусы және басқа да әртүрлі нәрселер. Клайд МакФаттер – менің адамым. Клайд пен Билли Уорд." 1957 жылы Уилсон жеке карьерасын бастады, "The Dominoes" тобынан кетіп, өзінің туысы Левимен бірлесіп жұмыс істеді және Детройттың "Flame Show Bar" клубында өнер көрсетуге мүмкіндік алды. Кейіннен Ал Грин "Decca Records" компаниясымен келісімшарт жасасты, ал Уилсон оның еншілес лейблі "Brunswick" компаниясына қол қойды.

Жеке жұлдыз

Уилсон «Брансуик» клубымен жеке келісімшартқа қол қоюдан аз уақыт бұрын Грин кенеттен қайтыс болды. Гриннің бизнес-серіктесі Нат Тарнопол Уилсонның менеджері болды (кейін «Брансуик» президенті болды). Уилсонның алғашқы синглы — «Reet Petite» (оның алғашқы альбомы «He’s So Fine»-нан) жарық көрді, ол шағын R&B табысына ие болды (біраз жылдардан кейін халықаралық хитке айналды). «Reet Petite» әнін болашақ Motown Records негізін қалаушы Берри Горди-младший (Детройт тумасы, бұрынғы боксшы), серіктесі Роквел «Билли» Дэвис (Тиран Карло псевдонимімен) және Гордидің әпкесі Гвендолин бірлесіп жазды. Үштік Уилсон үшін тағы алты сингл шығарды: «To Be Loved», «I’m Wanderin’», «We Have Love», «That’s Why (I Love You So)», «I’ll Be Satisfied» және 1958 жылдың соңында Уилсонның танымал әні «Lonely Teardrops». Ән поп-чарттарда 7-орынды, ал АҚШ-тағы R&B чарттарында 1-орынды иеленді, Уилсонды ерекше, опералық, көп октавалық вокалымен танымал R&B жұлдызы ретінде бекітті. «Lonely Teardrops» әні бір миллионнан астам дана сатылып, RIAA-ның алтын дискісімен марапатталды. Уилсонның өнер көрсетудегі құлшынысы, динамикалық би қимылдары, жарық ән айтуы және сән сезімі оған «Мистер Қуаныш» деген лақап атты берді, ол оның мансабы бойы сақталды. Оның сахналық шеберлігі Джеймс Браун, Тедди Пендерграсс, Майкл Джексон және Элвис Преслиге, сондай-ақ көптеген басқа да әртістерге әсер етті. Пресли Уилсонға қатты таңғалып, онымен кездесуге тырысты, екеуі тез арада дос болып кетті. Екеуінің бірге түскен суретінде Пресли автограф ретінде: «Өмір бойына досың бар» деп жазған. Уилсонды кейде «Қара Элвис» деп атады. Бұл туралы сұрағанда Пресли: «Демек, мен ақ Джеки Уилсонға айналдым» деді. Уилсон да Преслидің ықпалы бар екенін айтып: «Көптеген адамдар Элвисті қара адамның музыкасын ұрлады деп айыптайды, бірақ шындығында, әрбір қара әнші Элвистің сахналық мінез-құлқын көшірген» деді. Уилсонның күшті, электрлендіретін концерттері көрермендерді әлсіретуден жиі сақталмайтын. Оның тікелей эфирдегі қойылымдары тізе бүгіп, сплит, айналу, артқа флиптер, едендегі бір аяқпен сырғанау, галстук пен жакетін шешіп, сахнадан лақтыру, бокс қадамдары (алға және артқа жылжу) және оның сүйікті әрекеттерінің бірі — көрермендердің арасынан тартымды емес әйелдерді сахнаға шақырып, оларды сүйіп алудан тұрды. Уилсон жиі: «Егер мен көрермендердің арасынан ең сұм әйелді шақырып, оны сүйсе, олардың барлығы мені ала алады деп ойлайды және қайта-қайта келіп, менің жазбаларымды сатып алады» дейтін. Уилсон теледидарда жиі пайда болатын, «The Ed Sullivan Show», «American Bandstand», «Shindig!», «Shivaree» және «Hullabaloo» сияқты шоуларда тұрақты түрде көрінетін. Оның жалғыз фильмдегі рөлі — 1959 жылы шыққан «Go, Johnny, Go!» рок-н-ролл фильмінде болды, онда ол «You Better Know It» әнін орындады. 1958 жылы Дэвис пен Горди авторлық құқықтар туралы даулардың күшеюіне байланысты Уилсон мен «Брансуик» клубын тастап кетті. Дэвис көп ұзамай «Chess Records» компаниясының табысты әнші-күйші және продюсері болды, ал Горди отбасынан 800 доллар қарыз алып, Уилсонға авторлық жарнадан тапқан ақшасын өзінің жеке жаздыру студиясы «Hitsville USA» құруға жұмсады, ол оның туған қаласы Детройттегі «Motown Records» негізі болды. Осы арада Тарнопол Уилсонның R&B және рок-н-роллдан шыға алатынына сенімді болғандықтан, әншіге опералық балладалар мен оңай тыңдайтын материалдарды жаздырып, «Decca Records» компаниясының тәжірибелі аранжировщигі Дик Джейкобспен біріктірді. Уилсон 1960 жылдары «Doggin’ Around» (15-орын), «Night» (поп-баллада, 4-орын), тағы бір миллион сатылған ән және «Baby Workout» (Топ-10 хит, 5-орын) сияқты хиттерге қол жеткізді, соңғысын «The Midnighters» тобының мүшесі Алонзо Такермен бірге жазды. Такермен ән жазудағы одақтастығы «No Pity (In The Naked City)» және «I’m So Lonely» сияқты басқа да әндерді дүниеге әкелді. Топ-10 хиттері «Alone at Last» (1960 жылы 8-орын) және «My Empty Arms» (1961 жылы 9-орын) арқылы жалғасты. Сондай-ақ 1961 жылы Уилсон Ал Джолсонға арналған құрмет альбомын жазды — «Nowstalgia You Ain’t Heard Nothin’ Yet», онда ол жазған жалғыз альбомның жазбалары бар: «Бұл немесе кез-келген дәуірдің ең ұлы ойыншығына, мен оның жасаған әрбір жазбасын алдым, мен оны радиодан тыңдауды сирек жібердім. Үш жыл бойы жазбалар жасап жүргенімде, мен әндер альбомын жасауды мақсат тұттым, олар мен үшін үлкен Джолсон мұрасын білдіреді. Бұл Джолсонның мұрасын тірі қалдыру үшін осы бизнесте ең көп бағалайтын адамға деген кішіпейіл құрмет». Албом коммерциялық сәтсіздікке ұшырады. «Baby Workout» әнінің сәттілігінен кейін, Тарнопол мен «Брансуик» рекорд компаниясының сәтсіз альбомдар мен синглдарды шығаруына байланысты Уилсонның мансабы 1964 жылдан 1966 жылға дейін тоқырады. Сатудағы сәттілік болмаса да, Уилсон «Count Basie»бен альбом жазды, сондай-ақ R&B әртісі «LaVern Baker» мен госпел әншісі «Linda Hopkins»пен дуэттер сериясын жазды. 1966 жылы Уилсон Чикаго соул продюсері «Carl Davis»пен «Whispers (Gettin’ Louder)» және «(Your Love Keeps Lifting Me) Higher and Higher» әндерімен екі үлкен қайта ояну синглын шығарды, соңғысы 1967 жылы поп-чарттарда 6-орынды иеленді және оның соңғы хиттерінің бірі болды. Жоғары тұзды тағамдарды тұтыну жүрек ауруының қаупін арттыратыны белгілі. Медициналық қызметкерлер Уилсонның өмірлік көрсеткіштерін тұрақтандыруға тырысты, бірақ миға оттектің жетіспеуі оның комаға түсуіне әкелді. Ол 1976 жылдың басында қысқа ғана уақытқа жазылып, тіпті шатқаяқтап бірнеше қадам жасады, бірақ қайтадан жартылай комалық күйге түсті. Уилсонның досы, әнші «Bobby Womack» наурыздың 4-інде «Hollywood Palladium» сарайында Уилсонға көмектесу үшін қайырымдастық шарасын жоспарлады. Уилсон 1984 жылдың 21 қаңтарында қайтыс болды. Ол бастапқыда Детройт маңындағы «Westlawn Cemetery» зиратында белгісіз қабірге жерленді. 1987 жылы жанкүйерлер «Jack the Rapper» Gibson бастауымен мазар сатып алу үшін ақша жинады. 1987 жылдың 9 маусымында, оның 53-ші туған күнінде салтанатты рәсім өткізіліп, Уилсон «Wayne» қаласындағы «Westlawn Cemetery» зиратындағы мазарға жерленді. 1975 жылы қайтыс болған оның анасы Элиза Уилсон да мазарға қойылды. Ол 1960 жылдың қараша айында Нью-Йоркте «Lew Pollack» және «Jack Yellen» жазған танымал еврей тақырыбындағы «My Yiddishe Momme» әнінің нұсқасын жазды. Уилсондың ысқырық және көп әйелдерге құмар екені белгілі болды. 1961 жылдың 15 ақпанында Манхэттенде Уилсон «Juanita Jones» есімді әйелдің атып, ауыр жарақат алды. Джонс оның сүйіктісінің бірі болды, ол Уилсон Манхэттендегі пәтеріне «Harlean Harris» есімді тағы бір әйелмен (Сэм Кук экс-сүйіктісі және кейін Уилсонның екінші әйелі) бірге келгеннен кейін қызғаныштан атып тастады. Уилсонның басшылығы оның беделін сақтау үшін оның қызғанышпен толған жанкүйер екенін айтқан әңгіме жасады. Олар Джонстың өзін-өзі өлтіруге әрекеттенгенін және Уилсонның араласуы оның атылуына әкелгенін мәлімдеді. Уилсон қарынға атылды, осыдан бүйрегі жоғалды және омырқасына тым жақын болғандықтан оны алып тастау мүмкін болмады. Джонсқа қарсы ешқандай айып тағылмады.

Құқықтық мәселелер

1960 жылы Уилсон тұтқындалып, Нью-Орлеанда жанкүйерлер сахнаға шығуға тырысқанда полиция қызметкеріне шабуыл жасады деген айып тағылды. Ол жанкүйердің біреуін итерген полицейге шабуыл жасады. 1964 жылы Уилсон Сент-Луистегі Киль аудиториясының екінші қабатынан терезеден секіріп, концерттен кейін тұтқындалудан қашты. Оның тұтқындалуына 1959 жылы "Ривьера" клубында пайда болмағандығына байланысты 2260 долларлық келісімшарт бойынша сот шешімінің орындалмауы себеп болды. 1967 жылдың наурыз айында Уилсон және оның барабаншысы Джимми Смит Оңтүстік Каролинада "әдепсіздік" айыбымен тұтқындалды; екеуі мотель бөлмесінде 24 жастағы екі ақ әйелге қызмет көрсетіп жатқан.

Некелер мен балалар

17 жасында Уилсон 1951 жылы жүкті болған қыз жолдасы Фреда Худқа үйленді. Олардың төрт баласы болды: олар 1960 жылдан бері танысып, 1963 жылы Джон Доминик (Пити деп аталған) деген ұлдары дүниеге келді. 1975 жылы жүрек талмасына шалдыққанға дейін Уилсон Линн Гидри есімді әйелмен қарым-қатынаста болды, ол оның заңды әйелі екенін ойлады. Бірақ Уилсон мен Харрис ешқашан ресми түрде ажыраспады. Харрис 1978 жылы сот шешімімен оның қамқоршысы болып тағайындалды. Тағы бір қайғы орын алды – Уилсонның екі қызы жас кезінде қайтыс болды. Оның қызы Сандра 1977 жылы 24 жасында жүрек талмасынан көз жұмды. Ал ең үлкен қызы Жаклин 1988 жылы Мичиган штатының Хайленд Парк қаласында есірткіге байланысты оқиғада қаза тапты. Уилсон басқа да әртүрлі әйелдерден некесіз көптеген балалары болды, соның ішінде әкесінің әндерін құрметпен орындайтын әнші Бобби Брукс Уилсон да бар.

Құрмет және мұра

Ван Моррисон 1972 жылы Saint Dominic's Preview альбомында "Джеки Уилсон Саид (Мен күлімдегенде көктемдемін)" деп аталатын құрмет әнін жазды. 1982 жылы Dexys Midnight Runners тобы осы әнді орындады. Уилсонның қазасынан кейін Майкл Джексон 1984 жылғы Грэмми сыйлықтарында оған құрмет көрсетті. Джексон Thriller альбомы үшін алған "Жыл альбомы" Грэмми сыйлығын Уилсонға арнап, былай деді: "Кейбір адамдар әртістер, ал кейбіреулері – ұлы әртістер. Кейбіреулері ізбасар, ал кейбіреулері жаңа жол ашады, алғашқылар болады. Мен Джеки Уилсонның керемет әртіс болғанын айтқым келеді. Ол енді арамызда жоқ, бірақ Джеки, сен қайда болсаң да, мен сені жақсы көремін және үлкен рахмет айтамын". 1985 жылы Commodores тобы 1984 жылы қайтыс болған Уилсон мен соул әншісі Марвин Гейдің есімінде "Nightshift" әнін жазды. 1986 жылы "Reet Petite" әні Нидерланды, Ирландия және Ұлыбританиядағы хит-парадтарда бірінші орынға шығып, Уилсон Еуропада сәттілікке жетті. 1994 жылы The Monkees тобының мүшесі Питер Торк өзінің тұңғыш жеке альбомы Stranger Things Have Happened-те "Higher and Higher" әнінің блюграсс-рок каверін жазды. Бұрын ол 1981 жылы осы әнді жеке сингл ретінде шығарған болатын. Бұл ән The Monkees тобының келешек концерттерінде Торктің визиттік карточкасына айналды. 2010 жылы VH1 телеарнасындағы "Say It Loud: A Celebration of Black Music in America" арнайы бағдарламасында Смоки Робинсон мен Бобби Вомак Уилсонға құрмет көрсетті. Смоки: "Джеки Уилсон – мен көрген ең керемет әнші және орындаушы", – деді. Бобби қосты: "Менің ойымша, ол нағыз Элвис Пресли еді, тіпті Элвис те одан көп нәрсе алды". 2010 жылы Уилсонның "(Your Love Keeps Lifting Me) Higher and Higher" және "Lonely Teardrops" әндері Rolling Stone журналының "Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән" тізімінде сәйкесінше 248-ші және 315-ші орындарға ие болды. 2014 жылы Hozier атты әртіс Уилсонның есімін ойда жүргізе отырып, "Jackie and Wilson" әнін шығарды. Әннің мәтінінде: "Біз балаларымызға Джеки және Уилсон деп ат қоямыз және оларды ритм-энд-блюзде өсіреміз" деген сөздер бар. 2016 жылы Детройт қаласындағы Коттедж Гроув көшесі оның құрметіне Джеки Уилсон Лейн деп аталды. 2018 жылы Hologram USA Networks Inc. компаниясы "Higher & Higher: The Jackie Wilson Story" атты голограммалық шоуды іске қосты. 2019-20 маусымда St. Louis Blues командасының өз алаңындағы әрбір жеңісінен кейін "(Your Love Keeps Lifting Me) Higher and Higher" әні ойнатылды.

БАҚ-тағы суреттер

1987 жылы Уилсон Ричи Валенстің өмірбаянына арналған "Ла Бамба" фильмінде Говард Хантсберри бейнеледі. 1992 жылы Уилсон ABC телеарнасының "Джексондар: Американ арманы" атты мини-сериалында Грейди Харрелл рөлін ойнады. 1999 жылы Уилсонды NBC телефильмі "Мистер Рок-н-ролл: Алан Фридтің тарихы" фильмінде Леон Робинсон сомдады. 1999 жылы Уилсонды Сананда Майтрея, сол кезде Теренс Трент Д'Арби деген атпен танымал болған, "Шейк, Рэтл & Ролл" телефильмінде бейнеледі. 2000 жылы Уилсонды Чикагодағы Black Ensemble театрының Уилсонның өміріне арналған музыкалық қойылымында Честер Грегори ойнады. 2019 жылы Уилсонды Джереми Поуп "Майамидегі бір түн" фильмінде сомдады.