Кіріспе

Э. М. Форстердің (1905) романы, сондай-ақ "Monteriano" деген атпен де белгілі.

"Where Angels Fear to Tread" (1905) – Э. М. Форстердің романы. Атауы Александр Поуптың "Сын-пікір туралы очерк" поэмасынан алынған: "Ангелдер бармайтын жерге ақымақтар жүгіреді". 1966 жылы Би-би-си романды "Айдың пьесасы" ретінде теледидарға бейімдеді. 1991 жылы Чарльз Стерридж Руперт Грейвс, Джованни Гиделли, Хелен Миррен, Хелена Бонэм Картер және Джуди Дэвис қатысқан фильм түсірді. Романның он бөлімді радиолық нұсқасы BBC Radio 4 арнасында эфирге шықты. Марк Вайзердің романы негізіндегі опера 1999 жылы Пибоди музыка институтында алғаш рет қойылды, ал 2015 жылы Сан-Хосе операсында кәсіби тұсаукесерін алды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Тосканаға жас досы және саяхаттас серігі Каролина Эбботтпен бірге сапарға шыққанда, жесір қалған Лилия Эрритон өзінен әлдеқайда жас, әдемі итальяндық Джиноға ғашық болып, қалуға шешім қабылдайды. Оған ашуланып, қайтыс болған күйеуінің туыстары Лилияның қайын інісі Филиппті Италияға жіберіп, оның бұл қадамын тоқтатуға тырысады, бірақ ол тым кеш келеді. Лилия Джиноға үйленіп, қайтадан жүкті болады. Ол ұл туып, босанғанда көз жұмады. Каролина баланы қиын өмірден құтқару үшін Тосканаға қайта баруды шешеді. Херритондар одан қалыспай, Филиппті Италияға тағы да жібереді, бұл жолы оның қарындасы Харриетпен бірге, отбасының абыройын сақтап қалу үшін. Олар балаға қамқорлық алу үшін Италияға барудың өздерінің құқығы және міндеті екенін жариялайды. Бірақ шындығында олар балаға қызығушылық танытпайды, тек сырт көзге көрсетуге тырысады. Филип пен Харриет Монтерианода Каролинамен кездеседі. Филипп пен Каролина екеуі де Италияның сүйкімділігіне басылып, бастапқы мақсаттарынан шатқаяды. Олар Джиноның Лилияның ұлына деген шексіз сүйіспеншілігін біледі. Миссиялары сәтсіз аяқталғанын түсінген кезде Харриет сәбиді ұрлап алады, бірақ сәби отырған карета аударылып, ол қаза табады. Джино бұл жаңалықты естіп, Филипке шабуыл жасайды, бірақ Каролинаның араласуы арқасында олар татуласады. Джиноның Филипке қарсы жасаған физикалық шабуылы Филипке нағыз өмір сүрудің не екенін сезіндіреді. Харриеттің сезіміндегі кінә оның ақыл-есін жоғалтуына әкеледі. Соңында Филип пен Каролина Англияға оралғанда, ол Каролинаға ғашық екенін, бірақ онымен ешқашан бірге бола алмайтынын түсінеді, себебі ол Джиноны сүйетінін мойындайды.

Жазу

"Құтқару" деген жұмыс атауымен Форстер романды 1904 жылдың соңында бастап, бір айдың ішінде он тарауын аяқтады. Ол профессор Эдвард Денттің кейіпкері Филипп Эрритонның образын оның үлгісінде жасады. "Ол мұны білді және өзінің қалай дамып келе жатқанына қызығушылық танытты", - деді Форстер. Автор кітапқа "Монтериано" деген ат қоюды ұсынды, бірақ баспагерлерге ұнаған жоқ. Соңғы атауды Дент ұсынды.

Сыни қабылдау

Ұлыбританияның күн сайын шығатын газеті The Manchester Guardian (The Guardian-ның алдыңғысы) журналының сыншысы 1905 жылдың тамызында былай деп жазды: "Where Angels Fear to Tread" кітабы атауынан күтілгендей емес. Ол әзіл-қалжыңға, сезімталдыққа немесе жалпыға ортақ нәрсеге толы емес. Оқиғаның негізгі идеясы [ ] өте таныс және қарапайым, бірақ оқиғаның ортасы мен оның көрсетілуі өте ерекше, тіпті таң қалдырады. Сыншы атап өткендей, "мұнда цинизмнің тұрақты белгісі бар, бірақ ол тереңге бойымаған. [ ] Ол күтпеген және нағыз драмалық күшпен аяқталатын, әзіл-қалжыңға толы трагедия түрінде көрінеді". Ол былай деп қорытындылады: "EM Forster күшін және жаңалықтарын жоғалтпай, сәл мейірімдірек бола ала ма екен деп ойлаймыз. Мүмкін, тәжірибе жасауға тұрарлық". Лайонел Триллинг былай деп жазды: "Форстердің алғашқы романы 1905 жылы жарық көрді. Автордың жасы 26-да, егер роман Форстердің романы сияқты, толыққанды және жетілген, жаңа және күшті интеллектпен басқарылатын туынды болса, онда бұл алғашқы роман үшін ерекше жас емес".