Кіріспе
Еуропада трамвай желілері өте көп. Кейбір желілер жеңіл темір жол стандарттарына жаңартылды, олар Германияда Stadtbahn, Бельгияда premetros, Нидерландыда sneltram, Португалияда trem ligeiro және кейбір басқа елдерде жылдам трамвайлар деп аталады.
Шолу
XIX ғасырдың аяғында барлық ірі қалаларда трамвайлардың пайда болуы пайдаланушыларды да, пайдаланушы еместерді де осы үнемі кіршікшіл, бірақ таза және тиімді көлік түріне бейімделуге мәжбүр етті. Алғашқы трамвайлардың көбі жылқымен тартылатын, бірақ кейіннен электр трамвайлары пайда болды. 1910-шы жылдардың ортасына қарай қалалық халық трамвайларды жұмыс және демалыс үшін көліктің сәнді түрі ретінде және қаланың өркендеуі мен беделінің өте оң және визуалды белгісі ретінде толықтай үйренді. Ауылдан келген қонақтар үлкен қалаға баратын кезде трамваймен саяхатқа шығуды бірінші орынға қоятын. Бірқатар қалалар өзінің 19-ғасырдағы алғашқы трамвай желісін сақтап қалды, сонымен қатар оны кеңейтті, атап айтқанда Варшава (1866), Лиссабон (1872), Гетеборг (1879), Будапешт (1887), Прага (1891), Киев (1892), Милан және Генуя (1893), Рим, Бухарест және Белград (1894), Порто (1895), Вена (1897), Хельсинки (1899), Гданск және Сараево (1895). Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген елдерде трамвайлар тиімді деп саналды, өйткені олар автобустардан айырмашылығы, аз бензин ресурстарын пайдаланбайды. Алайда көптеген трамвайлар 20-ғасырдың ортасында жабылды, өйткені олар көшедегі көліктің басқа түрлеріне қарағанда шығындар мен жолды пайдалану жағынан тиімді емес деп танылды. Алайда соңғы онжылдықта Еуропаның көптеген елдерінде трамвай желілері едәуір өсті. Нидерландыда трамвайлар кеңінен пайдаланылады, ал тағы екі қалада трамвай қызметін кеңейту жоспарлануда. Германияда көптеген қалалар өзінің бастапқы трамвай желілерін сақтап қалды. Кейбір жерлерде трамвай желілері стандартты теміржол, көше және жер асты операцияларын біріктіретін гибридті трамвай пойыз немесе штадтбан жүйелерін енгізу арқылы қосылды немесе кеңейтілді. Кельн мен Карлсруэдегі жүйелер мысалға келтіріледі. Франкфурт-на-Майн қаласында көптеген трамвай желілері U Bahn операцияларына берілді. Ұлыбританияда 1980 жылдардың соңында қоғамдық көліктерге инвестициялар жеңіл темір жолға айналды, бұл өте қымбат жер асты темір жолдарының баламасы болды, Ньюкасл қаласында Tyne & Wear Metro (1980) және Лондонда Docklands Light Railway (1987) жүйелері ашылды. Алайда, көше трамвайларын қайта енгізген алғашқы британдық қала Манчестер болды, оның 1992 жылы Metrolink желісі ашылды. Ұлыбританияның басқа бірнеше қалалары өздерінің заманауи трамвай жүйелерімен, соның ішінде Шеффилд (Супертрам, 1994 жылы ашылды), Бирмингем және Вулвергемптон (Вест-Мидлендс метро, 1999 жылы ашылды), Лондон (Трамвай желісі, 2000 жылы ашылды, бірақ Ұлы Лондонның кішкентай бөлігінде), Ноттингем (Ноттингем экспресс транзиті, 2004 жылы ашылды) және Эдинбург (Эдинбург трамвайлары, 2014 жылы ашылды). Қазіргі уақытта Кардиффте 2024 жылы ашылатын 4 Жеңіл темір жол желісі жүйесі салынуда. Көптеген қалалар желілерін кеңейтуді жоспарлап немесе салып жатыр. 1992 жылы Париж Т1 желісімен трамвайларды қайта енгізді, ал көптеген француз қалаларында осындай қайта жандану болды, мысалы, Гренобль трамвайлары мен Монпелье трамвайлары. Чехия астанасы Прага 2007-2016 жылдар аралығында бір жаңа желі мен тағы сегізін кеңейтуді жоспарлаған болатын, Праганың қоғамдық көлік компаниясының лауазымды адамы "Еуропада соңғы 10 жылда трамвай көлігі ең жақсы транзит түрі болып табылады; трамвай көлігі қайта өрлеу кезеңінен өтіп жатыр деп айта аламыз" деп мәлімдеді. Люксембург қаласында трамвайлар 1964 жылы автобустармен ауыстырылғаннан кейін 2017 жылдың желтоқсанында қайта енгізілген. Орталық және Шығыс Еуропаның бұрынғы коммунистік елдерінің барлығы, Литва, Солтүстік Македония, Черногория, Молдова және Словениядан басқа, кең ауқымды трамвай инфрақұрылымына ие. Қалалық трамвай желілерін өнеркәсіптік жүк тасымалы үшін пайдалану 1960 жылға дейін кең таралған практика болды, бірақ содан бері жоғалып кетті. Тағы бір фактор - қалалардағы көлік қозғалысының тез өсуімен байланысты трамвайларды троллейбустармен алмастырудың өсуі, ал мұндай ауыстыру көбінесе автомобильдерге жолдың көбірек бөлігін пайдалануға мүмкіндік береді. Ерекшеліктердің бірі - Варшава, Польша, онда соңғы троллейбус желісі 1995 жылы жабылып, жоғары техникалық қызмет көрсету шығындарына байланысты автобустармен ауыстырылды. Чехтің ČKD Tatra және венгрдің Ganz зауыттары трамвайлардың белгілі өндірушілері болды.
Австрия
Австрияда Гмунден, Грац, Инсбрук, Линц және Венада трамвай жүйелері бар. 173,4 км темір жол желісімен Вена әлемдегі ең үлкен желілердің бірі болып табылады. Жылдар бойы көліктер үнемі жаңғыртылып келеді, ал қазір олардың көбісі өте төмен еденді. Австрияның көптеген трамвай желілері алғаш ашылғаннан бері тұрақты жұмыс істейді. Вена 1865 жылы ат трамвайларымен, ал 1897 жылы электрмен қамтамасыз етумен басталды. Грацта 1878 жылы ат трамвайлары, 1898 жылы электрлі көліктер болған, ал Линцте 1880 жылдан бастап 1897 жылы электрлендірілді. Гмуден трамвай жолының ұзындығы 2,3 км ғана, қазіргі уақытта әлемдегі ең қысқа жолдардың бірі, ал ең төменгісі 9,6% -ға дейін, сонымен қатар ең тік жолдардың бірі және танымал туристік нысанға айналды. Инсбрук, әдетте басқа қалалардан келген екінші қол трамвайларды қолданатын, 2009 жылы жазда өзінің бүкіл автопаркін 32 Bombardier төменгі қабатты вагондармен алмастырды. Линцтегі Постлингбергбань, ерекше "тау трамвай" 10,6% -ға ауытқуы бар, бұл оны тіректегі тек жабысу темір жолындағы әлемдегі ең тік ауытқуының бірі етеді. Қазір трамвай қалалық трамвай жүйесінің рельстері арқылы қала орталығына жетеді.
Беларусь
Қазіргі уақытта Беларусьте төрт трамвай жүйесі бар: Минск, Мазыр, Новополоцк және Витебск.
Бельгия
Бельгияда бұрын жергілікті темір жол сияқты трамвайдың кең ауқымды жүйесі болған, оны Висинал немесе Buurtspoorweg желілері деп атаған, оның жалпы ұзындығы негізгі желілік темір жол жүйесіне қарағанда үлкен болатын. Висиналь жүйесінің тірі қалғандары - бұл әлемдегі ең ұзын трамвай желісі, ол желідің бір шетінде Францияға, екінші шетінде Нидерландыға жетеді, және Шарлерой Пре метросының құрамына кіретін екі қысқа желі. Қалалық трамвай желілері Антверпен, Гент және Брюссельде бар және олар біртіндеп кеңейтілуде. Қазіргі уақытта Льежда жаңа трамвай желісі салынуда.
Босния және Герцеговина
Сараевода электр трамвай 1895 жылы пайда болды. Босния соғысы кезінде бірнеше трамвай қатты зақымдалған. Бірнеше еуропалық елдер соғыстан кейінгі жылдары Сараевоға пайдаланылмайтын трамвайларды сыйға тартты. Соңғы уақытта автопаркті жаңартып, кеңейту үшін заманауи көліктер пайда болды.
Болгария
София - қазіргі уақытта трамвай жүйесі бар жалғыз қала. 1898 жылы алғашқы атпен тартылатын трамвай жұмыс істеді. 1901 жылдың 1 қаңтарында электр трамвай жүйесі ашылды және 25 вагон мен 10 вагондар болды және желілердің жалпы ұзындығы 25 км болды. Қазіргі уақытта Софияның кең трамвай желісі 15 бағыттан тұрады, оның 3-і 1435 мм стандартты кеңістікте, ал қалғандары 1009 мм тар кеңістікте жұмыс істейді. София метрополитенінің құрылысы кезінде кейбір жабылулар мен қайта жолға қоюлар болды, бірақ жүйе Еуропадағы ең үлкен жүйелердің бірі болып қала береді. Ресми веб-сайтта 2006 жылы 308 км рельс бар, әр апта сайын 190 трамвай қызмет етеді.
Қазақстан
Загребте 1891 жылдың 5 қыркүйегінен бастап трамвай қызметі болды; бұл қазір 155 станса арқылы 116 км (72 миль) жолды қамтитын 15 күндізгі және 4 түнгі желісі бар кең трамвай желісі. Загребтегі ірі транзиттік орган ZET хорват консорциумы Crotram-тан 210 жаңа, 100% төмен қабатты трамвайларды тапсырды. 2010 жылдан бастап жергілікті өндірістегі төмен қабатты Crotram трамвайларының барлығы жеткізілді, олардың ішінде Czech Tatra Cars және жергілікті өндірістегі түрлі трамвайлар бар. Загреб - әлемдегі бірнеше трамвай желілерінің бірі, онда операциялардың көпшілігі тротуарда жүреді. Хорватияның трамвайлары әлі де жұмыс істеп тұрған жалғыз қаласы - Осиек. Бірінші трамвай жолы 1884 жылы басталды (темір жол вокзалы мен қала алаңымен байланыстырады) және сол кезден бері трамвайлар жүріп келеді. 2006-2007 жылдары трамвайлар жаңартылып, жаңғыртылды. Қазіргі уақытта екі желі бар, ал тағы екі кеңейту жоспарланып отыр, бұл желі ұзындығын екі есеге көбейтеді. Бұрын Дубровник, Опатия, Пула, Риека және Велика Горица да трамвайларды жүргізген.
Чехия
Чехия өзінің кең ауқымды трамвай инфрақұрылымымен танымал, трамвайлар тіпті кішігірім қалаларда да жиі кездеседі. Ең үлкен желі Прагада, 150,3 шақырым рельспен және 26 күндізгі, 9 түнгі және 2 тарихи желісі бар. Трамвай жүйелері бар басқа қалалар: Брно, Острава, Пльзен, Оломоуц, Мост және Литвинов (жалпы желі), Либерек (жап-жақын Jablonec қалааралық желісі). Алты қаладағы трамвай желілері негізінен 1960 жылдары жабылды және олардың орнына троллейбустар немесе автобустар орнатылды. 1989 жылы өзгерістерге дейін Прагадағы ČKD Tatra әлемдегі ең ірі трамвай өндірушісі болды, негізінен оның трамвайларын Кеңес блогының елдеріне экспорттады. Өнімді өндіру 2001 жылы, ČKD Siemens AG-ға сатылғаннан кейін, тоқтатылды. Шкода Транспорт, Инекон және ПРАГОИМЕКС-пен трамвай өндірісінің дәстүрі жалғасуда.
Дания
Данияның Орхус қаласында 2017 жылдың желтоқсанынан бастап жұмыс істейтін жаңа трамвай Aarhus Letbane және қайта жаңартылған жергілікті темір жолдармен біріктірілді. Данияның Оденсе қаласында 2022 жылдың 28 мамырынан бастап жұмыс істейтін жаңа трамвай желісі ашылады. Данияның Копенгаген қаласында жаңа трамвай желісінің құрылысы басталды, ол 2025 жылы іске қосылады деп күтілуде.
Эстония
Эстонияда трамвай тек астана Таллинн қаласында ғана қолданылады. Таллинде 1888 жылдан бастап, көлік қозғалысы атпен жүретін трамвайлармен басталғаннан бері, трамвай желісі өсіп келеді. Бірінші желі 1925 жылы 28 қазанда электрлендірілді. Эстонияда салынған электр трамвайлар да пайдаланылды, 1920-1930 жылдары газбен жұмыс істейтін кейбір трамвайлар пайдаланылды. Жүйенің соңғы электрлендірілген бөлігі 1951 жылы Коплиге арналған шұғыл болды, ол сол кезде екі рельсті болып өзгертілді және 1953 жылы желіге қосылды. 1955 жылдан 1988 жылға дейін неміс трамвайлары пайдаланылды. Чехословакияда алғаш рет 1973 жылы трамвай шығарылды. 2007 жылы 56 "Татра" КТ4СУ, 12 "КТНФ6" (қайта жаңартылған КТ4СУ) және 23 "КТ4Д" пайдаланылған трамвайлар пайдаланылды. Төрт желі бар, жалпы ұзындығы 39 км. 1970 жылдардың соңынан бастап қала маңындағы Ласнамаеден қала орталығына жеңіл темір жол желісін ашу жоспарланып отыр. 2017 жылы Таллин әуежайына кеңейту ашылды. Бұл 1955 жылдан бері желіге салынған алғашқы кеңейту. CAF 2016 жылы жеткізілген 20 жаңа көліктерді қабылдау үшін жолдар мен электр жүйелері де үлкен жұмыстардан өтті.
Финляндия
Финляндияда трамваймен төрт қала жұмыс істейді: Хельсинки, Турку, Вийпури және Тампере. Үш ескі жүйелердің ішінде Хельсинкиде ғана трамвай желісі сақталған. 1891 жылдан бері жүйе үздіксіз жұмыс істейді және 1901 жылы толығымен электрлендірілді. Қазіргі уақытта 89,5 шақырым жолға 10 трамвай желісі бар. Күн сайын 200 000-ға жуық жолаушы трамвай желісін пайдаланады, ал Хельсинкидің ішкі қалаларында трамвайлар қоғамдық көліктердің негізгі түрі болып табылады. Желі белсенді түрде дамытылуда, 2008 жылы жаңа желі ашылды және 2009-2015 жылдары салынатын жаңа тұрғын үй аудандарын жалғау үшін тағы да желілер жоспарланған. 2009 жылы қала 40 жаңа төменгі қабатты трамвайларды өндіру үшін өндірушілерге ұсыныстар жариялады, ал тағы 50 нұсқасы бар. Тампере қаласы 2017 жылдың басында қала орталығынан Хервантаға және Университет ауруханасына дейінгі 1-ші кезеңмен трамвай желісін салуды бастады. Трамвай жүйесінің бірінші кезеңі 2021 жылы ашылды. Қала орталығынан батыстағы Лентеванниемиге дейінгі 2-кезеңнің құрылысы 2021 жылы басталды және 2024 жылы аяқталады деп күтілуде. Оулу мен Турку қалалары трамвай желілерін жоспарлауды бастады. Турку "Туркудың жеңіл темір жол желісі" негізгі жоспарын нормативтік түрде орындай отырып қабылдады. Оулу қаласының вице-мэрі бұл идеяны қабылдамағанымен, қала оны Жаңа Оулуның аймақтарға бөлу жоспарына "нормативтік" және "қажетті" деп енгізді.
Франция
Францияның трамвай жүйелерінің көпшілігі өткен онжылдықтарда жабылғанына қарамастан, Францияның ірі қалаларының тез өсіп келе жатқан саны жаңа трамвай желілерін мақтан тұтады, соның ішінде Париж (францияның ең үлкен желісі), Лион, Марсель, Нант, Страсбург, Гренобль, Монпелье, Сент-Этьен және Бесансон. 1990 жылдан бастап трамвай жүйелері жиырма жеті қалада және қалада енгізілді немесе кеңейтілді. Көптеген эксперименттер, мысалы, Бордодағы жер деңгейіндегі электр қуатымен жабдықтау, әуе желісі жабдықтарының қажеттілігін болдырмау немесе Нанси мен Каендегі троллейбус трамвай BRT гибридтері Bombardier Guided Light Transit. Қазір Авиньон сияқты кішігірім қалаларда да трамвай желілері жұмыс істейді.
Германия
Германиядағы трамвайлар 1960-шы жылдардың басына дейін қалалық көліктердің негізгі құралы ретінде қызмет етті, содан кейін олар жүйелі түрде автобустарға ауыстырылды. Трамвайлар 1980-ші жылдары қайта пайда бола бастады, ал 1990-шы жылдары қайтадан заманауи қоғамдық көлік құралына айналды. Ғалымдар моданың танымал ұғымдарын қабылдау, қабылдамау және қалпына келтіру циклын түсіндіру үшін қолданды. Германия (ондағы трамвайлар Straßenbahn деп аталады, яғни көше теміржолы) көптеген кең ауқымды трамвай жүйелерімен ерекшеленеді, бірақ тіпті осы елде де көптеген жүйелер Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жабылды, мысалы, 1978 жылы соңғы рет жұмыс істеген Гамбургтегі трамвай. Францияда трамвайлардың қайта өркендеуінен кейін және трамвай пойызымен және ұқсас тұжырымдамалармен оң тәжірибеден кейін (мысалы, Карлсруэ моделі) неміс трамвайларының көпшілігі кеңейіп, бұрын оларды тастап кеткен қалаларда жаңа жүйелерді немесе трамвай тарихы жоқ қалаларда мүлдем жаңа жүйелерді қамтиды.
Германиядағы жеңіл темір жол
Stadtbahn, неміс тілінде сөзбе-сөз қала темір жолы, Германиядағы жеңіл темір жол термині және Солтүстік Америкадағы жеңіл темір жолдың алдыңғы түрі. Неміс жеңіл темір жолдарының көпшілігі 1960 және 1970 жылдары толық көлемде жерасты немесе U Bahn ( Untergrundbahn) жүйелерін құру мақсатымен басталды. 1980 жылдары барлық қалалар бұл жоспарлардан трамвайларды қайта құрудың жоғары шығындарына байланысты бас тартты. Ал ең көп таралған жүйелер қала орталығындағы метро станциялары бар U Bahn стилімен қала маңындағы трамвай сияқты операциялар.
Грекия
Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Афина, Салоники, Патра, Волос, Каламата және Пирейде трамвайлар жаппай тасымалдаудың негізгі түрі болды, бірақ автомобильдер мен автобустардың танымалдылығы тез өскендіктен олар жойылды. 1882 жылы Афинадағы алғашқы трамвайлар жұмыс істей бастады. Олар үш жылқы тартқан жеңіл көліктер болды, олар қаланың орталығындағы кең желіде және Фалиро маңындағы желіде жүреді. Неміс оккупациясынан кейін трамвайлар құлдырай бастады, желілер біртіндеп тасталып, сол кездегі қалалық ортаға қолайлы және жылдам деп саналған троллейбустармен алмастырылды. "Афина трамвайларының соңғы қоңырауы 1960 жылы 16 қазанда түн ортасында шықты" деген поэтикалық сөз жиі айтылады. Осы уақытқа дейін ол Афинаның танымал белгісі болды, әрі әлі күнге дейін ескірген күйінде сақталып келеді. Перамда 1977 жылдың сәуіріне дейін жұмыс істеген бір трамвай желісі қалды. 2004 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына арналған заманауи трамвай желісі орнатылды, оның көліктерін атақты Ferrari дизайнері Серджо Пининфарина жасаған. Үш бағыт және 24 км трамвай желісі бар, Синтагма алаңынан Едем станциясына дейін, Пирейдегі Бейбітшілік және Достық стадионынан жағалау бойындағы Глифадаға дейін жүреді. 2007 жылы Глифададан Вулаға дейін маршруттар 0,7 км-ге ұзартылды, ал 2021 жылы Бейбітшілік және Достық стадионынан Пирей орталығына дейін 2,5 км-ге кеңейтілді.
Венгрия
Қазіргі уақытта Будапешт, Дебрецен, Ходмеzővásárhely, Мисколц және Сегед қалаларында трамвайлар бар. Будапешт желісі 149 км, бұл астананың транзиттік жүйесінің арқауы және елдегі ең кеңістік. Тарихи тұрғыдан алғанда, Венгрияда 1923 жылға дейін Сопронда, 1960 жылға дейін Печте, 1969 жылға дейін Нирегихазада және 1974 жылға дейін Сомбатхелиде трамвайлар болған.
Ирландия
1949 жылы жабылған Дублин трамвай желісінің орнына 2004 жылы Ирландия астанасы Дублин жаңа жеңіл темір жол жүйесінің алғашқы екі желісін ашты. Ол қаланың орталығында көшеде жүретін, бірақ қала маңындағы бағыттың көп бөлігінде арнаулы жол бойында жүретін жеңіл темір жол жүйесі болып саналады. 2014 жылға дейін көлік қозғалысынан толық ажыратылған екі жеңіл метро желісі салынуы жоспарланған, бірақ экономикалық құлдыраудан кейін тоқтатылды. Сондай-ақ, 20-ғасырдың басына дейін қарапайым жүйе болған Корк және Галвей қалаларында жеңіл темір жол жүйелері үшін жоспарлар бар. 2007 жылдың қаңтар айында "Жасылдар" партиясы егер ол 2007 жылы келесі үкімет құрамына кірсе, осы екі қалада жеңіл темір жол жүйелерін салуға уәде берді. Сондай-ақ, Лимерикте жеңіл темір жол жүйесін салу үшін кішігірім науқан жүргізіліп жатыр.
Латвия
Қазіргі уақытта Латвияда три трамвай жүйесі бар, Рига, Даугавпилс және Лиепаяда.
Люксембург
Люксембург қаласында 1875 жылы, ал Эш-сюр-Альзетте 1927 жылы трамвайлар қызмет ете бастады. Елдегі алғашқы буын трамвайлар 1956 жылы Эш-сюр-Альзетте желісінің жабылуымен, ал Люксембург қаласының желісі 1964 жылы жабылды.
Мальта
Мальтада 1905 жылы 23 ақпанда астана Валеттаны Флориана, Хамрун, Биркиркара, Үш қала, Корми және Жэбьюгпен байланыстыратын трамвай қызметі ашылды. Қызмет Мальта темір жолымен, кейіннен Мальта автобустарымен бәсекелесті. 1929 жылы 15 желтоқсанда қызмет тоқтатылды. Көлік министрлігі Мальтада трамвайларды қайта енгізуді қарастырды.
Норвегия
Норвегияда үш трамвай (Trikk) бар; алты желісі бар жеңіл рельс пен көше трамвайларының гибриді ретінде жұмыс істейтін Осло трамвай және Тронхайм трамвайының Gråkall желісі. Берген трамвай жолы 1965 жылы жабылды, бірақ жаңа Берген жеңіл рельсі 2010 жылы ашылды.
Польша
Қазіргі уақытта Польшаның 15 қаласында/метрополисте трамвайлар жұмыс істейді: Бидгощ, Ченстохова, Эльблонг, Гданьск, Горзов Великий Поляк, Грудзиандж, Катовице/Метрополис GZM, Краков, Лодж, Ольстин, Познань, Щецин, Торун, Варшава және Вроцлав. Ең ірі жүйе - бұл Силезия қалааралық магистралі Метрополис ГЗМ 255 км жол және 35 желісі бар, содан кейін Варшава 150 км жол ұзындығы және 34 желісі бар және Лодзь 124 км жол ұзындығы мен 28 желісі бар. Płock-те жүйе жоспарланған, бірақ құрылыс 2011 жылы белгісіз мерзімге кейінге қалдырылды.
Португалия
Лиссабон трамвай желісін бір ғасырдан астам уақыт бойы Companhia Carris de Ferro de Lisboa немесе қысқаша Carris басқарады. 1995 жылдан бастап автопарк аутентикалық ескі автомобильдерді, заманауи қозғалтқыштармен жабдықталған ескі көліктік корпустардан жасалған агрегаттарды және толық заманауи буыны бар трамвайларды қамтиды. Портода 1895 жылдың 12 қыркүйегінен бастап трамвай желісі жұмыс істейді, бұл Пиреней түбегіндегі алғашқы электр трамвай желісі. 1970 және 1980 жылдары көптеген бағыттар жабылып қалды, бірақ біреуі аман қалды және кейбір жабық бөлімдер 2000 жылдары қайта ашылды, ал төрт бағыт қазіргі уақытта жұмыс істейді. Синтрада мұралық трамвай желісі маусымдық жұмыс істейді. 1954 жылы желідегі бастапқы қызметте қысқартулар басталды, 1975 жылы жабылды. Ол 1980 жылы бұрынғы желі мен трамвайлардың бір бөлігін пайдалана отырып қайта ашылды. Алмада жеңіл темір жол желісі бар, ол Metro Sul do Tejo, ол 2007 жылы ашылды, екі онжылдық жоспарлаудан кейін. Қазіргі уақытта Сейсал мен Баррейроға кеңейту жоспарланып отыр.
Румыния
Қазіргі уақытта Румынияда 11 трамвай жүйесі бар, олар Арад, Ботошани, Брейла, Бухарест, Клуж-Напока, Крайова, Галачи, Яши, Орадея, Плоишти, Тимишоарада.
Сербия
Белградтың 127,3 км рельсті 12 желісі бар үлкен трамвай желісі бар. Жүйе 250-ге жуық бірлікпен және ČKD Tatra KT4 және Duewag Be 4/6 трамвайларымен жұмыс істейді. 1892 жылы қазанда атпен тартылатын алғашқы трамвай желісі, ал 1894 жылы алғашқы электр желісі іске қосылды. Қаланың шығысындағы Мириево маңындағы жаңа жол салу жоспарланған. Бұрын Ниш, Нови-Сад және Суботица қалаларында трамвай желілері болған, бірақ олар 1950-ші жылдары Нови-Сад пен Ниште және 1974 жылы Суботицада жабылған.
Словакия
Братислава мен Кошицеде трамвай желілері бар. Братиславадағы алғашқы трамвайлар 1895 жылы іске қосылды, қазіргі уақытта 41,5 км рельс ұзындығы бар 5 желі қызмет етеді. Дунай өзенінің оң жағалауындағы Петржалка маңындағы жаңа трамвай желісі салынды. Желілерді кеңейтудің бірнеше жоспары бар, бірақ қаржыландыру қазіргі уақытта белгісіз. Кошице 1914 жылы атпен тартылатын вагондар мен бу трамвайдан кейін трамвайларды іске қосты. Қазіргі уақытта трамвайлар 34 км рельстерден өтеді және қала ішінде 7 желіде және Кошице қаласына 8 жылдам трамвай желісінде жүреді.
Испания
Испанияда қазіргі заманғы трамвай желілері Аликанде, Барселонада (Трамбайкс пен Трамбесос), Бильбаода, Мадридте, Мурсияда, Парлада, Санта-Крус-де-Тенерифеде, Севильяда, Валенсияда, Велес-Малагада, Витория-Гастеисте және Сарагосада ашылды. Jaén 2011 жылы трамвай желісін құрды, бірақ ол қысқа уақытқа ғана жұмыс істеді.
Швеция
Швецияның ең кең желісі Гетеборгте, жалпы ұзындығы 90 км қос жолды. Гетеборг 1879 жылы Ат трамваймен басталды және жылдар бойы трамвай Солтүстік аймақтың ең ірі трамвай жүйесіне айналды. Стокгольмде 1877 жылдан бастап атпен тартылатын трамвайлар болған; алайда үлкен трамвай жүйесі 1957 жылы тасталып, алынып тастала бастады, соңғы трамвай 1967 жылдың қыркүйегінде жұмыс істеді. Қазіргі уақытта Стокгольмде Storstockholms Lokaltrafik иелігіндегі үш байланысты емес жүйеде төрт желі бар: Spårväg City; Lidingöbanan; Nockebybanan және Tvärbanan. Болашақта кеңейту жоспарланып отыр, екі жоба белсенді түрде әзірленуде. Норршепингте 18,7 км-лік трамвай желісі бар, ол екі радиалды желіден тұрады, ол 2006-2011 жылдары 5 км-ге ұзартылды. 2020 жылдың 12 желтоқсанында Лунд өзінің алғашқы трамвай желісін ашты. Оның ұзындығы 5,5 км. Ол Лунд орталық станциясын Брунншогтағы жаңа қала құрылысымен және MAX IV және ESS ғылыми-зерттеу нысандарымен байланыстырады. Мальмёде 1987 жылдан бері бір жолды мұра желісі жұмыс істейді, соңғы "нағыз" трамвай желісі 1973 жылы жабылғаннан кейін. Қалалық лауазымды адамдар 2008 жылдың қазан айында қалада 2020 жылға дейін кемінде бір жеңіл темір жол желісі жұмыс істеуі керек деп шешті, одан кейін алты желіге дейін. Бірлескен трамвай мұражайы мен мұралық трамвай Мальмкопингте, Сёдерманланд округінде орналасқан, оны Svenska Spårvägssällskapet, Швед трамвай қоғамы басқарады.
Швейцария
Швейцариядағы алғашқы трамвай 1862 жылы Женевада жұмыс істей бастады. Бастапқыда атпен тартылатын трамвай 1877 жылы бумен жүретін болды. 1888 жылы Веведе әлемдегі екінші электр трамвай жүйесі ашылып, қаланы Монтрё мен Шато-де-Шилонға байланыстырды. 1923 жылы елдегі 29 қалада трамвай желісі жұмыс істеді. Женеваның трамвай желісі 170 км ұзындықта және елдің шекарасынан тыс Францияға дейін жұмыс істеді. Женева бірден басқа барлық желілерін жоғалтты, ал кейбір қалалар өздерінің трамвайларын жапты, соның ішінде Фрибург, Лозанна, Лугано, Биль/Бьен, Люзерн, Веве, Монтрё, Сент-Галлен, Шаффхаузен немесе Цуг. Алайда Швейцарияның ерекшелігі - бірнеше ірі қалалар өздерінің желілерін бүгінгі күнге дейін сақтап қалды. Мысалы, Цюрих қаласынан тыс жерлерге тарайтын кейбір трамвай желілері жабылса да, қала ішіндегі желілердің басым көпшілігі жабылған жоқ. Сол сияқты Берн мен Базельде трамвай желілерінің көпшілігі сақталды. Женева мен Лозаннадан басқа ірі қалалар трамвай жүйелерін жоғалтпағандықтан, Швейцарияда трамвайлардың елеулі қайта құрылысы жүргізілген жоқ, бұл 1990-шы жылдардан кейінгі онжылдықтарда Еуропаның қалған бөлігінде болған. Негізгі ерекшелік - Женева, онда жүйе бастапқы желіден тыс қалған бір жол мен 8 км-ден 5 жол мен 36 км-ге дейін қайта өсті. 2019 жылдың аяғында 17-жолының ашылуымен желі тағы бір рет шекарадан француздық Аннемас қаласына дейін кеңейтілді, 2026 жылға қарай 50 км-ден астамға дейін кеңейту жоспарланған.
After WW2 and the introduction of buses and trolleybuses, many of the networks shrunk. Geneva lost all but one of its lines, and some cities closed their trams, including Fribourg, Lausanne, Lugano, Biel/Bienne, Luzern, Vevey, Montreux, St. Gallen, Schaffhausen, or Zug. However, Switzerland is remarkable in that a few major cities kept their networks mostly intact until today. For example, although some of the tram lines extending beyond the city of Zurich closed down, the vast majority of lines within the city did not suffer any closures. Similarly, Bern and Basel kept most of their tram lines intact. Because, with the exception of Geneva and Lausanne, the country's major cities have not lost their tram systems, Switzerland has not witnessed a major re construction of trams as happened in the rest of Europe in the decades following the 1990s. The major exception is Geneva, where the system has been growing back again from the one line and 8 km that was left out of its original network, to 5 lines and 36 km. By the end of 2019, with the opening of line 17, the network had once again extended over the border to the French city of Annemasse, with planned future extensions to over 50 km by 2026.
Түркия
Стамбулдағы алғашқы трамвай желісін Константин Карапано Эфенди салдырды және ол 1871 жылы 31 шілдеде Азаккапи мен Ортакой аудандары арасында жұмыс істей бастады. 1869 жылы "Dersaadet Tramvay Şirketi" трамвай компаниясы құрылды. 45 арбаны, оның ішінде 15 жазғы типті және кейбір екі қабатты арбаларды, метрлік жолдар арқылы тарту үшін 430 жылқы қолданылды. 1912 жылы жылқы тартылатын трамвай бір жылға жұмыс істемеуіне тура келді, өйткені Қорғаныс министрлігі барлық жылқыларды Балқан соғысы кезінде майданға жіберді. 1914 жылы 2 ақпанда трамвай желісі үстірт байланыс сымдары арқылы электрлендірілді. 1928 жылы 8 маусымда Стамбулдың Анадолу бөлігінде Ускудар мен Кисикли арасында трамвай жүріп бастады. 1950 жылдары трамвай желілерінің ұзындығы 130 км-ге жетті. Трамвайлар Еуропа бөлігінде 1961 жылдың 12 тамызына дейін, ал Анатолия бөлігінде 1966 жылдың 14 қарашасына дейін қызмет етті. 1990 жылы Истиклал көшесіне және 2003 жылы Модаға мұралық трамвайлар қайтарылды. Қазіргі заманғы трамвайлар Еуропа жағында 1992 жылы пайда болды және содан бері кеңейтілді. Жүйеге соңғы қосылған 2021 жылы Алтын мүйіз бойымен жүретін T5 желісі болды. Стамбул - Еуропалық Түркияда трамвайлар жұмыс істейтін жалғыз қала. Анатолияда Адана, Анталия, Бурса, Эскишехир, Газиантеп, Кайсери, Коджаэли, Конья, Самсун және Измир қалаларында жұмыс істейтін трамвайлар бар.
Ұлыбритания мен Корольдік тәуелділіктер
1935 жылға дейін үлкен және толық трамвай желісі болды. Мысалы, Англияның солтүстік-батысында Ливерпульден Лайн астындағы Аштонға дейін (шамамен) трамваймен жол жүруге болады. 43 миль) байланыс жүйелерін пайдаланады. Ұлыбританияның жүйелерінің көпшілігі муниципалдық меншікте болды. Бұл жүйелер көбінесе жеке сектор операторларынан мұра болып қалған, оларға уақытша жалға берілген және олар желілерін қажеттіліктеріне сай ғана сақтаған, өйткені мәжбүрлі түрде тапсыру уақыты жақындаған. Кеңестер осы ескірген жүйелерді сатып алған кезде, оларды автобустармен ауыстыру әрқашан арзан болды. 1931 жылғы Корольдік комиссияда трамвайлар көліктерді ұстап тұр деп айтылды. Трамвайды тастауға қарсы қоғамдық реакция болды, бірақ 1960 жылдары Бичингтің қысқартуларына қарсы осындай сәтсіз реакциядан гөрі аз болды. Кейбір адамдар, әсіресе көлік жүргізушілер, магистралды бөгеп тұрған трамвайлардың алынып тасталуын құптайды. Барлық жолаушылар алмастыру автобустарына ауыспады, ал көлік иеленушілердің саны өсе берді. Ұлыбританияның трамвай жүйелері негізінен 1920-1960 жылдар аралығында бөлшектеліп, 1962 жылы Глазгоның бір кездегі кең ауқымды GCT желісі жабылғаннан кейін, тек Блэкпулдің трамвайлары аман қалды, бірақ Ұлы Орме трамвай каникуляр желісі Ұлы Ормеден Лланддуноға дейін жұмыс істей берді. 1990 жылдан бастап екінші буын трамвай желілері құрылды және Манчестерде 1992 жылы, Шеффилдте 1994 жылы, Вест-Мидлендс 1999 жылы, Оңтүстік Лондон 2000 жылы, Ноттингем 2004 жылы және Эдинбургте 2014 жылы жұмыс істей бастады, ал Блэкпулдағы алғашқы трамвайлар 2012 жылы екінші буын көліктеріне жаңартылды. Басқа қалаларда трамвайлар үшін көптеген ұсыныстар болды және Ұлыбританияда қолданыстағы жүйелерді кеңейту, ал қазіргі уақытта Батыс Мидлендс жүйесінде кеңейтулер салынуда. Мэн аралында электр трамвайлары 19-ғасырдың аяғынан бастап (негізінен жазғы туристік аттракцион ретінде) Манкс электр теміржолында (Дугластан Рамсиге дейін) және Снефелл тау теміржолында (Лаксиден Снефелл шыңына дейін), сондай-ақ Дуглас аттану жолы бойында ат трамвайлары қашықтықта қашықтықта жүреді.
Бұрынғы КСРО/Ресей және ТМД
Ресей, Украина, Армения, Грузия, Әзірбайжан және Өзбекстанның көптеген қалаларында трамвайлар КСРО ыдырап кеткеннен бері қиындықтарға тап болды. Шақты, Архангельск, Астрахань, Грозный, Тбилиси, Баку, Ереван, Алматы, Сумқайт, Ганджа және Ташкент қалаларының трамвай жолдары тасталып кетті. Кейбір трамвай жүйелері желісінің маңызды бөліктерін (оның ішінде Санкт-Петербург, Мәскеу, Киев) кеңінен жабуды бастан кешті, ал кейбіреулеріне жабылу қаупі төнді (Нижний Новгород) немесе тіпті толық тастау (Воронеж). Санкт-Петербургтегі трамвай желісі Еуропадағы ең үлкені болып табылады және бір кездері әлемдегі екінші орында тұрды, оны Лос-Анджелестегі Пасифик Электриктің 160 км желісі ғана артта қалдырды. Австралияның Мельбурн қаласында қазір бұл желі кеңейді.