Кіріспе

Біріккен Корольдіктегі табиғи қорық

Титчвелл батпағы – құстарды қорғаудың корольдік қоғамына (RSPB) тиесілі және басқарылатын ағылшын табиғи қорығы. Норфолк графтығының солтүстік жағалауында, Титчвелл мен Торнхэм ауылдары арасында, теңіз жағалауындағы Ханстантон курортының шығысында орналасқан. Оның құрамына қамыс аралары, тұзды батпақтар, тұщы су лагунасы және құмды жағажай, сондай-ақ тұраққа жақын кішкентай орман аймағы кіреді. Бұл халықаралық маңызы бар қорық Солтүстік Норфолк жағалауының ерекше ғылыми қызығушылық тудыратын аймағының (SSSI) және Норфолк жағалауының көрнекті табиғи сұлулығының (AONB) бөлігі болып табылады, сонымен қатар Natura 2000, арнайы қорғалатын аймақ (SPA) және Рамсар тізімі арқылы қорғалады. Қорық аралдардағы авоцеттер, батыс батпақты аққулар, еуразиялық қызылсарықтар және қамыстың арасындағы қамысқұстар сияқты сирек кездесетін көбейетін құстар үшін маңызды. Қызылсарықтардың көбейе беруін ынталандыру үшін қамыс аралары ылғалдырақ етіп жақсартылды, ал лагунаға қарапайым шабақ қосылды. Сулы-батпақты мекендейтін құстар, мысалы, су құсы, қамысқұс және саз құсы да кездеседі, ал ақ қасқырлар көптеп таралған. Қорыққа сирек кездесетін құстар жиі келеді, себебі оның орналасқан жері көшпенді құстар үшін маңызды. Қаздар мен үйректер қыста Титчвеллде көптеп қыстайды, ал қорық құрып кету қаупі төнген еуропалық су құсқұйрығын қорғайды. Мұнда үш құс бақылау пункты, теңізді бақылау платформасы, екі табиғат жолы және келушілер орталығы бар. Климаттың өзгеруіне байланысты туындаған алаңдаушылықтарға байланысты 2010 және 2011 жылдардағы ірі жоба тұщы су лагунасының айналасындағы жағалауларды жақсартуға және тұзды лагунаны теңіздің енуіне тиімді кедергі жасайтын тұзды батпаққа айналдыруға бағытталды. Титчвелл батпағы археологиялық тұрғыдан маңызды, оның артефакттары Жоғарғы Палеолитке дейін жетеді, сонымен қатар екі дүниежүзілік соғыстан қалған әскери құрылыстардың іздері бар. Оларға Бірінші дүниежүзілік соғыстағы әскери госпитальдің кірпіштері және Екінші дүниежүзілік соғыстағы бронетранспорттық құралдар мен ұшақтарға арналған 1940 жылдарғы артиллериялық нысаналар кіреді.

1972 жылға дейін

Тичвеллде адамдардың ұзақ жылдар бойы қоныстанғанының тарихы бар. Норфолк өңірінде 100 000 мен 10 000 жыл бұрынғы соңғы мұз дәуіріне дейін қазіргі және неоандерталь адамдарының популяциялары болған, ал мұз солтүстікке шегінген кезде олар қайта оралған. Археологиялық жазбалар шамамен 20 000 жыл бұрын нашар, бұл жағдайларға және жағалау сызығының қазіргіден әлдеқайда солтүстікке орналасқандығына байланысты, сондықтан көптеген орындар қазір теңіздің астында. Тичвеллдің қазіргі жағалауында табылған ұзын құралдар теңізден шыққан кезден қалған. Жоғарғы палеолиттен неолитке дейінгі кезеңге жататын басқа кремний құралдары да табылды. Мезолит дәуірінде мұз шегінген кезде теңіз деңгейі көтеріліп, қазіргі Солтүстік теңізді толтырды, Норфолк жағалауын қазіргі орнына жақындатты. 11 000 ж.б.д. дейін ұзын жапырақ тәрізді құралдар жасаушылар кетіп қалды, ал теңіз жағасындағы тосқауыл аралдарының немесе құмшағының артында батпақты жерлер пайда болды. 1920–1680 ж.б.д. және 1020–830 ж.б.д. аралығында пайда болған торф қабаттары батпақты жағдайды көрсетеді; осы қабаттарда табылған жылтыратылған неолиттік балқылар торфтың әсерінен қарарған. Тичвеллдегі торфта екі ағаш платформасы анықталды, олар тарихқа дейінгі болуы мүмкін. Осыған ұқсас қола дәуірі құрылыстары сирек кездеседі және ертедегі ағаштан жасалған құрылыс әдістері туралы маңызды ақпарат бере алады. Тичвеллде ортағасырлық және кейінгі керамика табылған, ал мұздықтардың шегінуінен пайда болған шөгінділердің үстіндегі торф пен саз ортағасырлықтан кейінгі жырту белгілерін көрсетіп тұр. 1853 жылы Ұлыбританияға Паллас құмқұйрығының көптеп келуі Тичвеллге бірнеше құстардың келуіне әкелді, оның ішінде жұптасқан құстар да болды. Соңғы құс тұзды батпақта, ал қалғандары құмдарда немесе маррам шөптерінде болды; көптеген құстар атып өлтірілді. Тичвеллдің батысында орналасқан Торнхэм батпағы 1914–1918 жылдар аралығында Корольдік әуе корпусы тарапынан бомбалау полигоны ретінде пайдаланылды. Тичвелл батпағындағы кірпіштен салынған ғимараттар сол кезеңдегі әскери госпитальдің қалдықтары ғана. Бірінші дүниежүзілік соғыста батыс жағалаудағы бетонды ғимарат 1942 жылға дейін британдық армия қайтып келгенге дейін демалыс орыны ретінде жалға берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Тичвеллде әскери қорғаныс құрылыстары салынды. Банктер артындағы егістік жерлерді сумен тазарту тоқтатылды, бұрынғы батпақты жерлер су басқан; зигзаг тәрізді арналар қазылып, Ескі Лорд Банкіне бекініс орнатылды. Винаның қалдықтарына төмен су кезінде жетуге болады, бірақ оларға бару қауіпті, өйткені кеме тез арада кесіліп, толқындармен су астында қалады. Кемеге жеткендерге дереу жағаға оралуға кеңес беретін ескерту белгісі орнатылған. Теңіз қабырғасының артындағы батпақты жерлер соғыс аяқталғаннан кейін кептіріліп, егістік жерлерге айналды, бірақ 1953 жылғы Солтүстік теңіз су тасқынында жағалау бұзылып, бүкіл аймақ теңіз астрасы басымдығымен тұзды батпаққа айналды. Қорық арқылы жаңа теңіз қабырғасын салу солтүстік жағында қамыс өскен, өсімдіксіз тұзды лагунаны құрады. 1991 жылы теңіз бұрынғы Терн Хид маңындағы жағалаудың шығыс шетіндегі құмдарды бұзып, құмдар эрозияға ұшырады. Екінші дүниежүзілік соғыс танктерінің қалдықтары осы кезде пайда болды. Келесі жылы батыс жағалаудағы жағажайдың жағажай жағажайы құмдарды қорғау үшін салынды, ал оның солтүстік жағына теңізді бақылау платформасы қосылды. 1993 жылы қорықтың шығысындағы жер сатып алынды; оның көп бөлігі бұрын атыс полигонының бөлігі болған, ал көп мөлшерде тікенді сымдар аймақты қамыс төсеміне және ылғалды жайылымға айналдыру кезінде қиындықтар туғызды. Қыста Батыс жағалаудағы ескі жасырын жер қиратылды және оның орнына қазіргі Арал жасырын жері орнатылды. 1996 жылдың ақпан айындағы дауылдар жағажайдың шығысындағы құмдардың көп бөлігін алып тастады, ал батысындағыларын бұзды. Терн Хид, қазір жоғары толқындар кезінде кесілген, бөлшектелді. ХХ ғасырдың соңындағы жаңаруларға келушілер орталығының 1997 жылғы кеңейтілуі, оның ішінде кафе салу және 1999 жылы Фен Хидтің, сондай-ақ жасырынға баратын жағажай жолы мен құмырсқа тоғайының орнатылуы кірді. Бұл - RSPB-нің ең көп келінетін қорығы, жылына шамамен 92 000 адам келеді.

Кіру және құрылғылар

Титчвелл батпағы А149 тас жолының жанында орналасқан, ал автобустар қорықтың сыртында тоқтайды. Жағажайға апаратын басты жол – бұл жалпы қолданысқа берілген жол, және қорықтың итерге рұқсат етілген жалғыз бөлігі. Қорық жыл бойы ашық, кіру тегін, бірақ мүше емес адамдардан автотұрақ ақысы алынады. Қорықтың басты бөлігіне 1 км (1050 ярда) сапалы Батыс жағалау жолы арқылы келушілер орталығынан кіруге болады. Келушілер орталығының айналасындағы орманнан шыққаннан кейін, басты жолдан екі қысқа жол тарайды: қамыс батпағына көрініс ашатын Фен жолы және ылғалды батпақ пен құмырсқа тоғайынан өтетін Медоу жолының айналма жолы. Басты жаяу жол қамыс батпағынан солтүстікке қарай тұщы су лагунасына және Арал жасырын орнына дейін жалғасады, содан кейін қорықтың бойымен созылатын жағалауға жетеді. Жаңа Парриндер жасырын орны осы жағалаудың бойында орналасқан. Жаяу жол жағалаудағы сулы лагунадан өтіп, тағы бір жағалаудан тұзды батпаққа дейін жалғасады. Бұрын жағажайдағы құмдардағы көтеріңкі ағаштан жасалған теңізді бақылау платформасында аяқталады. Келушілер орталығы мен дүкен Рождество және одан кейінгі күндерден басқа күн сайын ашық. Қорықтың көп бөлігі мен оның құрылыстары мүгедектерге арналған коляскамен жүруге қолайлы, бірақ жағажайға апаратын жолдың соңғы бөлігі қиын, және тік жағалау арқылы қол жеткізіледі.

Құстар

Басты көбейетін түрлер – қамыстың мамандары, мысалы, батпақ бүркіті, еуразиялық ащы және сақалды қамыстық, сондай-ақ Авосетт, RSPB-нің символдық құсы. Ащылардың көбеюі 1989 жылы қолайсыз ортаға және жеткілікті мөлшерде үлкен жемдік балықтың болмауына байланысты тоқтады; сүйікті тағамы – еуропалық балық болғанымен, оның саны тым аз болды. Бұл мәселелер су деңгейін реттеу, қамыс төсегінің бір бөлігін қазу арқылы ашық, қамыс шеті бар тоғандар жасау және лагунаны жалпы рудпен қамтамасыз ету арқылы шешілді; көбею 2004 жылы қайта басталды. 2011 жылы 80 Авосетт ұясы, екі жұп еуразиялық ащы және төрт жұп батпақ бүркіті тіркелді, соңғысы жеті жастың сәтті ұшып кетуіне қол жеткізді. Басқа көбейетін құстарға құмды төбелердегі сақиналы кескіштер мен еуразиялық ұсақ тоқылдар, ал қамыстың арасында сулы рельстер жатады. Жаздың басында сирек көшіп келетін құстар, мысалы, кішкентай шағала, қара шағала, еуразиялық қасық тұмсық және гаргань басқа жерде көбейю үшін жолдарымен өтуі мүмкін. Күзде солтүстіктен түрлер келіп, кейбіреулері, мысалы, қара құйрықты құс, құсқұйрықты құс және кішкентай құсқұйрықтар май құю үшін бірнеше күнге тоқтап, кейбіреулері қыстап қалады. Бұл сақалды қамыстықтарды көруге де жақсы уақыт, және таяп келгенде жүздеген еуропалық алтын құстар су тасқанда қорықта тоқтауы мүмкін, кейде сирек кездесетін құстар да кездеседі. Соңғы жылдары табылған сирек құстарға 2016 жылы Тынық мұхиты алтын құсы және үлкен түйін, ал 2014 жылы жұқа тұмсықты шағала және маятник кірпіші жатады.

Басқа жануарлар мен өсімдіктер

Су құсқұйрығы Ұлыбританияда жоғалу қаупі төнген түр, оның саны күрт азайды, негізінен әкелінген американдық норканың жыртқыштығына байланысты. Олар Титчвеллде әлі де кең таралған, бұл түр үшін ұлттық маңызы бар Шығыс Англияның көптеген орындарының бірі. Жағажайдан қара және сұр ителкелерді көруге болады. Басқа омыртқалы жануарларға еуропалық шабақ, қарапайым бақа және үш тікенекті балық жатады. Басқа Lepidoptera құрамалыларына боялған ханым сияқты көшпенділер, әсіресе күміс Y, олардың саны көп болуы мүмкін; 2010 жылдың шілдесінде қорықта 90 000-ы теңіз лавандасымен қоректенгені тіркелді. Тұзды батпақта ең көп әсер ететін аймақтарда шыны шөптері мен жалпы түйір шөптері өседі, ал батпақ қалыптасқан сайын өсімдіктер кезегімен өседі: бірінші теңіз жұлдызы, содан кейін негізінен теңіз лавандасы, арықтарда теңіз шөптері және теңіз плантандары мен басқа да кең таралған батпақ өсімдіктері. Құрғақ аймақтарда теңіз жамылғысы және теңіз бейіш шөптері сияқты теңіз шөптері өседі. Қамысты алқаптарында жалпы қамыс басым, тұзды батпақты қамыс, тұзды сулы шалғын, теңіз клубрасы және қарапайым қамыс түрлі ылғалды жерлерде де кең таралған. Тичвеллдің кішкентай ауылында екі үш жұлдызды қонақ үй және телескоптар мен бинокльдерді сататын дүкен бар, бірақ онда жалпы дүкен немесе мейрамхана жоқ. 2005 жылы Тичвеллде және Солтүстік Норфолк жағалауындағы тағы бес орында жүргізілген сауалнамаға сәйкес, келушілердің 39 пайызы құстарды қарауды сапарының басты мақсаты деп атады. 1999 жылы 7,7 миллион күндізгі келуші және 5,5 миллион түндеген адамдар осы аймақта 122 миллион фунт стерлинг жұмсады және 2325 толық жұмыс орынын құрды.

Қауіптер

Солтүстік Норфолк жағалауының жұмсақ тау жыныстары ғасырлар бойы теңіздің шабуылына ұшырады; Титчвелл батпағында қорықтың солтүстік жиегін қорғайтын жағажай мен құм төбелер эрозияға ұшырады, ал климаттың өзгеруі қорықтың тұщы сулы аймақтарына зиян келтіру мүмкіндігін арттырды. Күтілетін, күшейе түсетін дауылды ауа райы құмдық жүйеге зақым келтіріп, жұмсақ топырақ жағалауларын толқындардың әсеріне ұшыратуы мүмкін, немесе теңіз 1953 жылғы су тасқынында болғандай, қорғаныстың үстінен асып кетуі мүмкін. Қай жағдайда болса да, қорықтың табиғат қорғау құндылығына кері әсер етеді, әсіресе, ащы су құстарындан айырылу қаупі бар. Сыртқы жағалауды нығайтудың орнына, басқарылатын қайта құруға бейімделуге шешім қабылданды. 2010-2011 жылдар аралығында қорықтың шығыс және батыс жағалаулары нығайтылды, ал тұщы су батпағының солтүстігіндегі теңіздік қабырға ескі Парриндер жағалауының орнында қайта салынды. Ескі Parrinder Hide орнына заманауи бақылау тұрақтарының жұбы орнатылды, бастапқы атауы сақталды. HaysomWardMiller компаниясы жобалаған бұл бақылау тұрақтары RIBA-дан архитектуралық стилі үшін марапат алды. Жаңа қабырғаның солтүстігіндегі бұрынғы тұзды емес батпақ шығыс жағалауында жарылыс жасау арқылы өзгертілді. Бұл толқынмен су басуға және қазір Volunteer Marsh деп аталатын жерде тұздық батпақтың пайда болуына мүмкіндік береді. Жаңа тұздық батпақ қайта салынған Парриндер қабырғасын қорғайды және эрозияны баяулатады. Сондай-ақ, тұщы су лагунасындағы қамыстың есіктері мен аралдар жақсартылды және жаңа шлюз орнатылды. Fen Hide-тің шығысында жаңа қамыстың есіктері құрылды, оларға 2012 жылы ашылған жолдармен қол жеткізуге болады. Жолдың бірінші бөлігі жыл бойы ашық, ал қорықтың оңтүстік-шығыс бұрышындағы орманнан басталатын "күзгі жолына" тек тамыздан қазанға дейін ғана кіруге болады.