Кіріспе
Ұлттық сот жүйесі Пәкістанның сот жүйесі - Пәкістан Ислам Республикасындағы заңдылық пен тәртіпті сақтайтын ұлттық сот жүйесі. Пәкістан отаршылдық дәуірінде енгізілген, діни және мәдени тәжірибелерге негізделген жергілікті ортағасырлық сот жүйелерінің әсерінен қалыптасқан жалпы құқық жүйесін қолданады. Пәкістан Конституциясы Пәкістан сот жүйесінің негіздері мен жұмысын белгілейді. Пәкістанда екі соттың сыныбы бар: жоғары (немесе жоғары) сот жүйесі және төменгі (немесе төменгі) сот жүйесі. Жоғары сот жүйесі Пәкістанның Жоғарғы сотынан, Федералды шариат сотынан және бес жоғары сотынан тұрады, Жоғарғы сот ең жоғарғы орында. Әр төрт провинция үшін жоғары сот бар, сонымен қатар федералды астана. Пәкістан Конституциясы жоғары сот органдарына конституцияны сақтау, қорғау және қорғау міндетін жүктейді. Ғылгит-Балтистан мен ДЖАММУ ЖӘНЕ КАШМИРдің даулы аумақтарында Пәкістанның негізгі жүйесінен бөлек сот жүйесі бар. Пакистандық сот жүйесінің тәуелсіздігі уақыт өте келе өзгерді. Бұрын сот жүйесі Пәкістанның саясатында басым рөл атқаратын әскери күштерге мойынсұнса, қазір соттар күшейіп, әскери күштермен бәсекелесіп келеді. Төменгі сот жүйесі азаматтық және қылмыстық округтік соттардан және банктік, сақтандыру, кеден және акциз, контрабанда, есірткі, терроризм, салық салу, қоршаған орта, тұтынушыларды қорғау және сыбайлас жемқорлық мәселелері бойынша көптеген мамандандырылған соттардан тұрады. Қылмыстық соттар 1898 жылғы Қылмыстық іс жүргізу кодексі бойынша құрылды, ал азаматтық соттар 1962 жылғы Батыс Пәкістан азаматтық соты туралы қаулымен құрылды. 1967 жылғы Батыс Пәкістан жер кірістерінің заңы бойынша жұмыс істейтін салық соттары да бар. Үкімет сондай-ақ белгілі бір мәселелерде айрықша юрисдикцияны жүзеге асыру үшін әкімшілік соттар мен трибуналдар құра алады. Кейбір есептерге қарағанда, азаматтық істердің 90 пайызы жер дауларына байланысты, себебі Пакистан жер тізілімін дұрыс жүргізбейді. Пакистанның сот иерархиясындағы жоғарғы сот, құқықтық және конституциялық даулардың соңғы төрешісі. Соттың құрамына Бас судья мен тағы он алты судья кіреді. Сонымен қатар, сотқа уақытша судьялар мен арнайы судьяларды тағайындау туралы ереже бар. Оның тұрақты кеңсесі Исламабадта, сондай-ақ Лахор, Пешавар, Кветта және Карачиде филиалдары бар. Оның конституцияда көрсетілген бірқатар de jure өкілеттіктері бар, соның ішінде апелляциялық және конституциялық сот құзыреті және адам құқықтары мәселелерін қарау үшін suo moto өкілеттігі бар. Әскери билік пен конституциялық тоқтатулар кезеңінде сот өзін әскери билікті фактілік бақылаушы ретінде танытты. Жоғарғы Сот судьяларын Жоғарғы Сот Кеңесі бақылайды. Егер заң "жағымсыз" деп табылса, Сот тиісті үкіметті өзінің шешімінің себептерін көрсете отырып, хабардар етеді. Сонымен қатар, ислам заңдары бойынша қолданылатын жазалар (худуд) бойынша апелляциялық сотқа жүгіне алады, бірақ бұл шешімдерді Жоғарғы соттың Шариат апелляциялық алқасы қарауы мүмкін. Соттың шешімдері жоғары соттар мен төменгі сот органдарына міндетті. Сот өз қызметкерлерін тағайындайды және өзінің іс жүргізу ережесін жасайды. Сот сегіз мұсылман судьядан тұрады, оларды Пакистан президенті Жоғарғы Сот пен Федералды шариат сотының бас судьяларынан тұратын сот комитетінің кеңесі бойынша тағайындайды. Комитет Жоғарғы Соттың немесе жоғары соттардың қызмет етіп жүрген немесе зейнеткерлік демалысқа шыққан судьяларының немесе жоғары соттың судьясы біліктілігін иеленген адамдардың арасынан таңдап алады. Сегіз судьяның үшеуі ислам заңдарын жақсы білетін ислам ғалымдары/улема болуы керек. Судьялар үш жыл қызмет етеді, оны президент ұзарта алады. Қазіргі кезде Федералды шариғат сотының бас судьясы - судья шейх Нажам әл Хасан.
The judiciary of Pakistan is the national system of courts that maintains the law and order in the Islamic Republic of Pakistan. Pakistan uses a common law system, which was introduced during the colonial era, influenced by local medieval judicial systems based on religious and cultural practices. The Constitution of Pakistan lays down the fundamentals and working of the Pakistani judiciary. Pakistan has two classes of courts: the superior (or higher) judiciary and the subordinate (or lower) judiciary. The superior judiciary is composed of the Supreme Court of Pakistan, the Federal Shariat Court and five High Courts, with the Supreme Court at the apex. There is a High Court for each of the four provinces as well as the federal capital. The Constitution of Pakistan entrusts the superior judiciary with the obligation to preserve, protect and defend the constitution. Disputed territories of Gilgit Baltistan and JAMMU AND KASHMIR have separate judicial systems from the main Pakistani system. The supreme court of India has its original jurisdiction upon it
The independence of the Pakistani judiciary has changed over time. Whereas the judiciary used to defer to the Pakistani military, which is a dominant actor in Pakistan's politics, the judiciary has increasingly competed with and confronted the military. The subordinate judiciary consists of civil and criminal district courts, and numerous specialized courts covering banking, insurance, customs and excise, smuggling, drugs, terrorism, taxation, the environment, consumer protection, and corruption. The criminal courts were created under the Criminal Procedure Code 1898, during the British Raj, and the civil courts were established by the West Pakistan Civil Court Ordinance 1962. There are also revenue courts that operate under the West Pakistan Land Revenue Act 1967. The government may also set up administrative courts and tribunals for exercising exclusive jurisdiction in specific matters. According to some estimates, 90 percent of civil cases involve land disputes, owing to Pakistan's lack of a proper land register. is the apex court in Pakistan's judicial hierarchy, the final arbiter of legal and constitutional disputes. The court consists of a Chief Justice and sixteen other judges. There is also provision for appointment of acting judges as well as ad hoc judges in the court. It has a permanent seat in Islamabad as well as branch registries in Lahore, Peshawar, Quetta and Karachi. It has a number of de jure powers which are outlined in the constitution, including appellate and constitutional jurisdiction, and suo moto power to try human rights matters. Through several periods of military rule and constitutional suspensions, the court has also established itself as a de facto check on military power. The Supreme Court Judges are supervised by the Supreme Judicial Council. If a law is found to be 'repugnant', the Court notifies the relevant government, specifying the reasons for its decision. The court also has appellate jurisdiction over penalties (hudud) arising out of Islamic law, although these decisions can be reviewed by the Shariat Appellate Bench of the Supreme Court. The decisions of the court are binding on the high courts as well as the subordinate judiciary. The court appoints its own staff and frames its own rules of procedure. The court consists of eight Muslim judges, appointed by the President of Pakistan, on the advice of a judicial committee of the chief justices of the Supreme Court and the Federal Shariat Court. The committee chooses from amongst serving or retired judges of the Supreme Court or the high courts or from amongst persons possessing the qualifications of judges of a high court. Of the eight judges, three are required to be Islamic Scholars/Ulema well versed in Islamic law. The judges serve terms of three years, subject to extension by the President. The current Chief Justice of the Federal Shariat Court is Justice Sheikh Najam ul Hasan.
Азат Джамму және Кашмирдің Жоғарғы соты
Азат Джамму және Кашмирдегі ең жоғарғы апелляциялық сот - Азат Джамму және Кашмирдің Жоғарғы соты. Сотта Бас судья және тағы екі судья бар.
Ғылгит-Балтистанның Жоғарғы апелляциялық соты
Пакистанның Гилгит-Балтистан аймағындағы ең жоғары апелляциялық сот - Гилгит-Балтистанның Жоғарғы апелляциялық соты. Сотта Бас судья және тағы екі судья бар.
Аудандық сот жүйесі
Аудандық сот немесе аудандық соттар әр провинцияның әр ауданында бар және азаматтық және қылмыстық істер бойынша азаматтық іс жүргізу кодексімен (1908) және қылмыстық істер бойынша қылмыстық іс жүргізу кодексімен реттеледі. Аудандық сот жүйесінің әкімшілік басшысы "аудандық және сессиялық судья" болып табылады. Әрбір ауданның бас басқармасында аудандық және сессиялық судьялар сияқты сот өкілеттігі бар қосымша аудандық және сессиялық судьялар бар, соның ішінде Қылмыстық іс жүргізу кодексінің II кестесінде көрсетілген қылмыстар бойынша сот процесін Сессиондық сот арқылы ғана қарауға болады, яғни Қатал және АМД (күнәлі адам өлтіру), зорлау, жамандау, алаяқтық және т.б. Бұл соттарда Пәкістанның Худуд заңдары бойынша, Наркотикалық заттарды бақылау туралы заң бойынша белгілі бір қылмыстар бойынша істерді қарау үшін де құзыреті бар. Бұл соттар полиция қызметкерлеріне қатысты шағымдарды қарау үшін ex officio Peace Justice ретінде жұмыс істейді. Азаматтық сот төрелігі бойынша бұл соттар мұрагерлік туралы заңға, төлем құлдырауы туралы заңға, үкіметке қатысты іс-қимылдарға, сауда-саттыққа жататын құжаттарға қатысты іс-қимылдарға қатысты істерді қарайды. Бұл соттар азаматтық және қылмыстық істер бойынша апелляциялық соттар болып табылады. Жоғары азаматтық судьялардың, азаматтық судьялардың, жалдау бақылаушыларының және отбасылық соттардың сот шешімдері мен бұйрықтарына қатысты азаматтық және отбасылық шағымдар және азаматтық қайта қараулар аудандық судья сотымен қаралады, ол осыны қосымша аудандық судьяларға да береді. Сот төрешілері шығарған барлық үкімдер және сот төрешілерінің көмекшілері немесе сот төрешілері шығарған төрт жылға дейінгі үкімдер. Қылмыстық апелляция және қылмыстық тексеруді қосымша сессия судьяларына беретін сессия судьясына шағым жасауға болады. Әр провинцияның жоғары соты төменгі соттардан апелляциялық төрелік етеді. Жоғарғы Сот провинциялық үкіметтер арасындағы дауларға қатысты және жоғары соттардың шешімдеріне қатысты апелляциялық төрелік етеді. Сот әдетте таңертең ерте басталады, оған қамауға алу алдындағы кепілдік туралы өтініштерді тыңдау, содан кейін қамауға алудан кейінгі кепілдік туралы өтініштер мен сот төрешілері мен азаматтық судьялардың бұйрықтары бойынша азаматтық шағымдар беріледі. Сот шешімдері әдетте күні бойы, сот отырысынан кейін іс қағаздарын оқып шығатын уақыт болғаннан кейін жарияланады. Қалған уақыт қылмыстық істер бойынша дәлелдемелерді жинауға арналған. Сот істерін бөлу, әдетте, аудандық және сессиялық судьялардың әкімшілік бұйрықтарымен жүзеге асырылады. Аудандық және сессиялық сот әдетте төменгі соттардың бұйрықтарына қарсы әкімшілік арыздарды қарайды.
Азаматтық сот сот төрешілерінің соттары
Әр қалада азаматтық және сот соттары бар. Әдетте сот төрешілері ретінде бұл соттар Сессиондық соттың қарауына жатпайтын барлық қылмыстарды соттай алады, бірақ жазаны өтеу мерзімі үш жылдан аспайды. Алайда қылмыстық іс жүргізу кодексінің 30-бабы бойынша арнайы өкілеттіктері бар сот судьясы өлім жазасынан басқа барлық жазаларды тағайындауы мүмкін. Синд пен Белуджистан провинциясындағы азаматтық қасиеті бойынша азаматтық судья ретінде бұл соттар үшінші сыныптық талаптарды елу мың рупияға дейінгі ақшалай шекте қарауға құқылы. Басқа провинцияларда азаматтық соттар бірінші және екінші дәрежелі сот ісін қарауға құқылы. Сот судьялары сот сессиясы судьясының хабарламасына сәйкес полиция бөлімшесінің аумақтық құзырына ие. Сот төрешілері куәгерлердің ант беруі бойынша жауаптарын, айыпталушылардың мойындауын, жеке куәліктерін тексеру парадтарын, тұтқындардың тергеу ісін жүргізеді. Бұл сот жергілікті заңдардың барлық бұзушылықтарын алдымен қабылдайды, талап етілмеген мүлікті немесе ұрланған деп күдікті жылжымалы мүлікті иеліктен шығарады.
Отбасылық соттар
Батыс Пәкістанның отбасылық соттар туралы 1964 жылғы Заңы отбасылық соттардың құзыретін реттейді. 1964 жылғы Заңның кестесіне сәйкес отбасылық соттар неке бұзу, әйелдер мен кәмелетке толмағандардың асырау ақысын өндіріп алу, қалыңдық, қалыңдық мақалалары, қорғаншы мен қамқоршы арасындағы дауларды, яғни кәмелетке толмағандарды асырау, қалыңдық сыйлықтарын өндіріп алу және т.б. Барлық түпкілікті шешімдерге аудандық судьяның сотында шағым жасалуы мүмкін, ал уақытша бұйрықтарға шағым жасалмайды, бірақ конституциялық юрисдикция арқылы жоғары сотқа шағым беріледі.
Кәмелетке толмағандар соттары
Парламент 2018 жылғы "Жасөспірімдер сот жүйесі туралы" заң қабылдады. Заң бүкіл Пәкістан бойынша қолданылады. Ол 2000 жылғы "Жасөспірімдер сот жүйесі туралы" ережені жойды. JJSO-ның 4-бөлімі провинциялық үкіметті өзінің юрисдикциясындағы кез келген жергілікті аймақта жоғары соттың бас судьясымен келісе отырып, бір немесе бірнеше кәмелетке толмағандар сотын құруға құқылы етеді. Жасөспірімдер соттарының құзыреті қылмыстық іс жүргізу кодексіне сәйкес сессия судьялары мен сот төрешілеріне берілді. Жасөспірімдер сот жүйесі туралы заң бойынша 8 жасқа толмаған әрбір адам кәмелетке толмаған болып саналады. Жастың нақты дәлелі - окификациялық тест. Заң бойынша, кәмелетке толмағандарға 2018 жылғы заңға сәйкес барлық артықшылықтар беріледі.
Пәкістанның Жоғарғы соты
18-ші конституциялық түзетулерден бұрын Пакистанның Жоғарғы сотына тағайындалуды Пакистан Президенті Жоғарғы соттың Бас судьясының ұсынысы бойынша жасады. Бұл жүйе көптеген жақтастыққа қатысты айыптауларды тудырды. Тағайындалған судьялардың көбісі басқа судьялардың немесе мемлекеттік қызметкерлердің туыстары болған. Алайда, Жоғарғы соттың "Аль Джехад" ісі бойынша үкімімен, сот тағайындауындағы үкіметтің рөлі қысқарды. Осы шешімге сәйкес, Үкімет пен Президент кеңсесі Пәкістанның Бас судьясының ұсыныстары бойынша әрекет етуге міндетті болды. 18 және 19 Конституциялық түзетулер қабылданғаннан кейін тағайындалу үшін жаңа Сот комиссиясы (Пакстанның Сот комиссиясы деп аталды) және Парламент комитеті құрылды. Пакистанның Сот комиссиясы барлығы тоғыз мүшеден тұрады: Пакистанның Бас судьясы, Жоғарғы соттың төрт аға судьясы, жоғарыда аталған Жоғарғы соттың төрт судьясымен кеңесу арқылы қызмет ететін Бас судья немесе Жоғарғы соттың судьясы ұсынған бұрынғы Бас судья, Пакистанның Бас прокуроры, Заң және сот министрі және Пакистанның адвокаттар кеңесі ұсынған бір аға адвокаты. Парламент комитеті Сот комиссиясының кандидатурасын бекітеді немесе бекітпей алады. Барлық атқарушы билікті сот комиссиясы шектеді, ал президенттің тек ұсыныстарды мақұлдаудан басқа қалауы жоқ. Премьер-министрдің тағайындалу тәртібіне қатысты тек министрлік өкілеттігі бар.
Жоғары соттар
Жоғары соттарға тағайындалу кезінде Жоғарғы соттарға тағайындалу кезінде қолданылған процедуралар қолданылады. Конституцияға 18-ші түзету енгізілгенге дейін Жоғарғы соттарға тағайындалу кезінде жоғары соттың тағайындалуы сияқты сынға ұшырайды. Болашақта тағайындалулар Жоғарғы Сотта тағайындалғандарға ұқсас түрде жүзеге асырылады. Бірақ 4 Жоғарғы Сот судьясының орнына 4 жоғары сот судьясы, провинциялық заң министрі және провинциялық адвокаттар кеңесінің мүшесі (Пенджаб адвокаттар кеңесі сияқты) Пакистанның Сот комиссиясы жоғары сот судьяларын тағайындауды қарастырады. Жоғары соттың судьясы үшін ең төменгі жас шегі 45 жасқа дейін. Жоғары сот органдарына судьяларды таңдаудың ешқандай дәрежелі жүйесі жоқ. Сот қызметі судьяларының сайлау кезінде мүлдем назардан тыс қалады, ал саяси партиялар мен адвокаттар тарапынан саяси қолдау тапқан ықпалды заңгерлер жоғары сот органдарына шығады.
influential Lawyers who have political support from Political Parties and Bars make it to the higher Judiciary.
Аудандық және сессиялық судьялар
Қосымша аудандық және сессиялық судьяларды адвокаттар мен төменгі сот төрешілерінің арасынан провинциялық және федералды жоғары соттар тағайындайды. Тағайындауға жарамды болу үшін адвокаттар тиісті юрисдикцияда жақсы беделді адвокаттық қызметте он жыл тәжірибесі болуы тиіс. Сонымен қатар олар жоғары соттар жүргізетін емтиханнан өтуі тиіс. Төменгі сотқа жоғары азаматтық соттан жоғары лауазымға дейін жоғарылату тәртібі қолданылады.
Азаматтық судья және сот судьясы
Азаматтық судьялар мен сот төрешілерін провинциялық жоғары соттар провинциялық мемлекеттік қызмет комиссияларының ұсынысы бойынша тағайындайды. Бұл комиссиялар жыл сайын ашық конкурстық емтихандар өткізеді, олар туралы ұлттық газеттерде хабарланады. Негізгі талап - LL. Б - кез келген танылған университет, сондай-ақ екі жыл адвокаттық тәжірибе. Емтиханға әр түрлі міндетті тапсырмалар жатады. Мысалы, Пәнжаб мемлекеттік қызмет комиссиясы ағылшын тілі мен эссе, урду тілі мен эссе, ислам танымдары, Пәкістан танымдары, жалпы білім (объективті тест), қылмыстық құқық, азаматтық құқық 1 және 2 және жалпы құқық бойынша міндетті қағаздарды белгілейді. Емтихандарды тапсырған барлық үміткерлерге психологиялық тест жүргізіледі. Осы екі кезеңнен өткендер қызмет комиссияларының мүшелерімен сұхбаттасады, ал тағайындалу үшін тиісті жоғары соттарға ұсыныстар беріледі. Синд провинциясында тағайындалулар Ұлттық тестілеу қызметі (NTS) жүргізген тест негізінде жүргізіледі, ол негізінен ағылшын тілі мен жалпы білімге негізделген. Бірінші сынақтан өткен үміткерлер NTS-тің тағы бір сынағын өтеді, содан кейін сәтті үміткерлер сұхбаттасуға таңдалады, оны жоғары соттың бес жоғары лауазымды судьясы, соның ішінде Синдхтың бас судьясы жүргізеді. Сұхбаттасудан өткен үміткерлер азаматтық судьялар мен сот судьялары лауазымына ұсынылады, содан кейін оларды Синдх үкіметі тағайындайды.