Кіріспе

Пожега – Батыс Славониядағы, Шығыс Хорватиядағы қала. 2021 жылғы халық санауы бойынша жалпы халқы 22 364 адамды құрайды.

Атауы

1921 және 1991 жылдар аралығында қала Славонска Пожега деп аталды. Немец тілінде қала Пошегг, венгр тілінде Позега, түрік тілінде Пожега, латын тілінде Инцерум (i, n) және Поссега деп аталады. Сербияда осы атпен қала бар (қараңыз: Пожега, Сербия). "Пожега" атауының хорват тіліндегі "požar" сөзімен байланысты екені айтылады, бұл сөз "орман өрті" деген мағынаны білдіреді. "Incerum" атауы прото-индоевропа тілдеріндегі *h1eyn (долина) және *kjer (жүрек) сөздерінен туындаған деп есептеледі, яғни "долинаның жүрегі" дегенді білдіреді. Сенімсіз дереккөз: күні=2017 жылдың тамызы.

География

Пожега (биіктігі:) Пожега аңғарының оңтүстік-батыс бөлігінде, немесе Пожега ойпатында, хорват тілінде Požeška kotlina деп аталады. Бұл құнарлы аңғар ежелгі заманнан бері маңызды болған, оның римдік атауы Vallis Aurea, яғни "алтын аңғар" болған. Аңғарды Славония таулары – Пожешка Гора, Псунж, Папук, Крндия және Дилж таулары құрайды. Қала арқылы екі мемлекеттік жол бірге өтеді: D38 Pakrac — Пожега — Pleternica — Đakovo және D51 Nova Gradiška — Пожега — Našice, сондай-ақ темір жол: Nova Kapela/Batrina — Pleternica — Пожега — Velika.

Азшылық кеңестері

Тікелей сайланған азшылық кеңестері мен өкілдері жергілікті немесе аймақтық билік органдарымен кеңес беруге міндетті, олар азшылықтардың құқықтары мен мүдделерін қорғау, қоғамдық өмірге интеграциялану және жергілікті істерді басқаруға қатысу мәселелері бойынша жұмыс істейді. 2023 жылғы Хорватияның ұлттық азшылықтар кеңестері мен өкілдерінің сайлауында Хорватия сербтері Пожега қаласының 15 мүшелі азшылық кеңесін сайлауға қажетті заң талаптарын орындады.

Тарих

Пожега қаласының алғашқы айрылысы Геста Хунгарорумда, Бела III (1172–1196) анонимді нотариусының жазуында кездеседі, онда ол Славониядағы үш бекіністі – Дунай және Сутла өзендері арасындағы аймақты (сол кезде Загреб, Влко (Вуковар) және Позега деп аталған) бағындыруды айтады. Пожега бекінісі, қазіргі қала орталығындағы төбеде орналасқан сопақ алтыбұрышты нығайтылған құрылыс, шамасы 11 ғасырда салынған. Бірақ Пожега округін нақты атаған алғашқы құжаттар 1210 жылға, ал Пожега қаласы алғаш рет 1227 жылғы 11 қаңтардағы Андрей II жарғысында тіркелген. Пожега бастапқыда Хорватия-Мажар королевасының резиденциясы болған және вице-король мен округ билігінен босатылған. Мұндай жарғы сақталмаса да, азаматтардың алған артықшылықтары еркін патшалық қалаға толық сәйкес келген. Бекініс қазір жоқ, ал қаланың орталық алаңының пішіні римдік стильде. Тек қабырғаның фрагменттері ғана бір кезде бекініс болғанын еске салады. Сол дәуірден сақталған ескерткіштер – Сент-Лоуренс шіркеуі (алғаш рет 1303 жылы айтылған) және Киелі Рух шіркеуі (1235 жылы салынған). 14 ғасырдың соңында Осман шапқыншылығынан туған қауіпсіздіксіздік салдарынан қала экономикалық құлдырауға ұшырады. 15 ғасырда қала қабырғалары бұрынғы орнына қайта салынды. Бірақ 1537 жылы түріктер Пожеганы басып алғанда бұл жеткіліксіз қорғаныс болды. 150 жылдық Осман билігі кезінде Пожега Пожега санджағының орталығы болды және белгілі бір мәртебеге ие болды. 1537 жылы Осман империясының басып алуы кезінде, экономикалық құлдыраудан кейін Пожегада 110 үй және 15 кәсіпорын болды. Алайда, 1579 жылға қарай қауіпсіздіктің жақсаруы мен халықтың өсуі нәтижесінде Пожегада 160 қолөнерші болды. 1593 жылы Сисак шайқасында Пожега санджақ бегі Хасан Предоевичтің қазасы Еуропадағы алғашқы Осман жеңілісі болды. Бірнеше жылдық тұрақты құлдыраудан кейін Осман билігі әлсіреп, ақыры 12 наурыз 1688 жылы монах Лука Ибришимович бастаған азаматтар Пожеганы азат етті. Бұл күн қазір қала күні ретінде тойланады. Бірақ 1690 жылы Осман әскері Пожеганы қайта басып алып, бір жыл бойы ұстады. 1691 жылы азат етілгеннен кейін Пожега Габсбург билігіне көшті, ал 1745 жылы Пожега округі қайта құрылды, соның салдарынан қала Хорватия вице-королінің билігіне қайта оралды. Пожега қарқынды даму кезеңін бастан кешірді: 1699 жылы Хорватияда бесінші гимназия ашылды. 1727 жылы иезуиттер театр салды, ал 1740 жылы қаланың алғашқы дәріханасы ашылды. Бүгінде қалалық театр (Пожега қалалық театры) Қасиетті Үштік алаңында (Трг Светог Тройства) орналасқан. Бұрын францискан жаңа пікірлері үшін философиялық колледж де болған, бұл Осман билігінен кейінгі Славониядағы алғашқы осындай мекеме. Соңында, 1760 жылы Позегана академиясы ашылды, бұл Пожеганы Загребпен бірге Хорватияның жоғары білімнің алғашқы орталықтарының біріне айналдырды. 1765 жылы императрица Мария Тереза Пожегаға патшалық еркін қала жарғысын берді және қазіргі Авиланың қасиетті Тереза соборының құрылысын қолдады. 1847 жылы Пожега Хорватияда хорват тілін ресми қолдануға енгізген алғашқы қала болды, ал оның көрнекті азаматтарының жетістіктері оған «Славония Афинасы» деген лақап ат берді. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында Пожега Хорватия Славония Корольдігінің Пожега округінің орталығы болды. 1941–1945 жылдары Пожега Тәуелсіз Хорватия мемлекетінің құрамына кірді. Осы кезеңде сербтер мен еврейлерге қарсы соғыс қылмыстары жасалды, бұрынғы полиция бастығы Миливой Ашнер кінәлі деп саналады. 1991 жылғы 29 қазанда Хорватияның Тәуелсіздік соғысы кезінде Пожегадағы 26 серб ауылы хорват күштерінің шабуылына ұшырады. Операция кезінде 44 серб қаза тапты, мыңдаған адамдар қоныс аударды және 1000-нан астам ғимарат пен үй қиратылды. Пожега округі 1923 жылы басқа хорват округтерімен бірге таратылды және 1993 жылы Хорватия тәуелсіздік алғаннан кейін қайта құрылды. Сонымен қатар, білім беру және шіркеу орталығы ретіндегі дәстүріне сәйкес, Пожега 1997 жылы епархиялық орынға айналды, ал 1998 жылы жоғары білім беру колледжі ашылды.

Экономика

Негізгі кәсіптерге егіншілік, жүзім шаруашылығы, мал шаруашылығы, металл өңдеу (құю, машиналар мен тракторлар, тұрмыстық техника), азық-түлік (шоколад, тәттілер және сусындар), тоқыма (тігілген дайын киім), ағаш және ағаш өнімдері, құрылыс материалдары (кірпіш, шатыр плиткалары) және баспа өнеркәсібі кіреді.

Мерекелер мен іс-шаралар

Қала 800 жылдық мәдени және тарихи мұраға ие. Оның мұқият сақталған дәстүрлері Пожега қаласының туристік дамуының негізі болып табылады. Орталық қала алаңы, Киелі Рух шіркеуі, Францискан монастыры, Қалалық үй және т.б. сияқты көптеген әдемі ғимараттармен және обалық бағанасымен Хорватиядағы ең әдемі алаңдардың бірі болып есептеледі. Пожегада түрлі дәстүрлі мәдени шаралар мен қойылымдар ұйымдастырылады. Грюрево, немесе Григорий күні (12 наурыз) – орталық алаңда дәстүрлі түрде оқ-дәрілер мен минометтердің көрсетілісі. Шараға Пожега жүзімдіктерінде минометтерден оқ ату да кіреді, бұл аймақтан Османлыларды қууды символдайды және 1688 жылы Соколовац төбесінде түріктерге қарсы жеңіске арналған еске алу рәсімі болып табылады. Бір минуттық фильмдерден тұратын халықаралық «Хорват минуттық кино кубогы» фестивалі және ұлттық иттер көрмесі мамыр айында өтеді. Маусым айындағы шаралар: Сент-Джон оты (21 маусым) және «Кулениджада» – сапалы жергілікті шараптармен бірге ең жақсы куленді (славониялық паприкалы шұжық) ұсыну және дәм татуға арналған арнайы шара. Қыркүйек айында «Фишиада» (славониялық стильде балық аулау және дайындау) және маңызды «Славонияның алтын ішектері» музыка фестивалі (қыркүйектің бірінші демалыс күні) өтеді. Бұл фестиваль халық музыкасын орындайтын әртістер мен әншілердің байқауы болып табылады, сонымен қатар жүзім жинау, сұлулық конкурсы, ең «керемет» шаруа қызы, ұлттық костюмдер көрсетілімі сияқты басқа да шаралар ұйымдастырылады. Қала күніне және қаланың қасиетті қамқоршысы Авилалық Терезаның (15 қазан) құрметіне орган музыкасы кештері өткізіледі. Сәуір айында «Квизді жақсы көретіндер клубы» ұйымдастырған «Spring Open Vallis Aurea» (SOVA) викториналық байқауы өтеді. SOVA, әдетте жұма күндері апта сайын ұйымдастырылатын танымал «Паб квизінен» пайда болды және қазіргі кезде елдегі ең ірі тәуелсіз викториналық байқауға айналды.

Білім

Пожега қаласында үш бастауыш және жеті орта мектеп бар. Пожега гимназиясы 1699 жылы негісталған және Хорватияның ең көне білім беру мекемелерінің бірі болып табылады. 1761 жылдан 1776 жылға дейін ол «Академия Позегана» деген атпен тізілген жоғары мектептердің құрамына кірді және Философия факультеті мен Теология факультеті – екі факультеті болды. Оған Хорватия мен хорват халқының ғылыми және мәдени ерекшелігіне үлкен үлес қосқан көптеген белгілі тұлғалар қатысты, мысалы, Кайо Агжич, Веккослав Бабукич, Драгутин Лерман, Антун Канижлич, Ж. Е. Томич, Мирослав Кральевич, Матко Пейч және тағы да басқалар. Бүгінде гимназия – жалпы және табиғи ғылымдар, сондай-ақ математика пәндерін оқытатын дербес орта мектеп.

Спорт және демалыс

Халықаралық деңгейде Пожегадағы ең маңызды спорттық оқиға – қазан айында өткізілетін жыл сайынғы халықаралық дзюдо турнирі, оны жергілікті Judokan дзюдо клубы ұйымдастырады. Пожегадағы басқа да маңызды спорттық іс-шаралардың ішінде мамыр айында Хорватия чемпионатының бөлігі ретінде мотокросс жарысы, маусым айында Главица жарыс трассасында автокөлік жарысы, ал қыркүйек айында баскетбол турнирі өтеді. Грабрик спорт залы, Орлява өзені және оны қоршаған төбелер Пожеганың негізгі спорттық және демалыс аймақтары болып табылады. Орлява және Величанка өзендерінде балық аулауға мүмкіндік бар, сондай-ақ жазық жерлерде ұсақ аң аулау және жақын төбелерде ірі аң аулауға болады. Аймақ бойынша дәстүрлі славониялық тағамдар мен шараптар ұсынылады. 2013 жылдың 17 мамырында Grabrik спорт залында алғашқы кәсіби бокс жарысы өтті, онда Марк де Мори Әднан Бухаралиямен WBU ауыр салмақ әлем чемпионаты үшін күш сынасты. Де Мори, оның әйелі Милижана Войнович Пожегадан шыққан, 5-ші раундта Бухаралия бұрышта кері шегілгенде жеңіске жетті. Іс-шараны Пожегалық Наил Махмутович және Томислав Якобович ұйымдастырды. НК Славония Пожега – Хорватия футбол пирамидасының үшінші лигасынан өнер табатын ірі футбол клубы.