Кіріспе

Ақпаратқа қол жеткізу туралы заң (R. S., 1985, c. A 1) 2-тармақ. Заңның (1) ("Мақсаты") мемлекеттік ақпараттың халыққа қолжетімді болуы керектігін, бірақ оған қол жеткізу құқығына шектеулер мен ерекшеліктер енгізілуі керектігін және мемлекеттік ақпаратты ашу туралы шешімдер үкіметтен тәуелсіз түрде қаралуы керектігін мәлімдейді. Кейінгі тармақтарда бұл тексеруді жүргізу жауапкершілігі билік басындағы үкіметке емес, тікелей парламентке есеп беретін Ақпарат комиссарына жүктеледі. Алайда, Заң бойынша, комиссияға талап етілген ақпаратты таратуға мәжбүрлеудің орнына, тек қана ұсыным жасау ғана беріледі, егер комиссия Заңда көрсетілген ерекшелікке жатпайды деп есептесе.

Тарихи қысқаша мазмұны

1982 жылы Австралия, Дания, Нидерланды, Жаңа Зеландия, Швеция және АҚШ (1966), ақпарат еркіндігі туралы заманауи заңнаманы қабылдады. Канаданың Ақпаратқа қол жеткізу туралы Заңы 1983 жылы Пьер Трюдо үкіметі кезінде күшіне енді, ол канадалықтарға үкіметтік файлдардан ақпарат алуға мүмкіндік берді, қандай ақпаратқа қол жеткізуге болатынын белгіледі, жауап берудің мерзімдерін белгіледі. Сол кездегі стандарттар бойынша ол жақсы тәжірибе үлгісі ретінде қарастырылды, заңның орындалуын басқа елдерге қарағанда әлдеқайда маңызды деп қарастырды. Канаданың ақпаратқа қол жеткізу туралы заңдары жалпы деректерге қол жеткізу мен өтініш жасаған адам туралы жеке ақпаратты қамтитын деректерге қол жеткізуді ажыратады. Жеке тұлғалардың жеке мәліметтері бар деректерге қол жеткізу құқығы бар, бірақ ақпаратқа қол жеткізу туралы заң бойынша жалпы жұртшылықтың басқа адамдардың жеке мәліметтері бар деректерге қол жеткізу құқығы жоқ. 1989 жылдан 2008 жылға дейін федералды үкіметке жіберілген өтініштер Ақпаратқа қол жеткізу туралы өтініштерді үйлестіру жүйесінде (CAIRS) каталогталды. Екі үкіметтік емес веб-сайт іздеу мүмкіндігімен CAIRS-тен ақпарат ұсынды. 2008 жылдың сәуірінде премьер-министр Стивен Харпердің консервативтік үкіметі осы дерекқорды сақтауды тоқтатты.

Крит үкіметі

2000 жылы Ақпарат жөніндегі комиссар Джон Грейс Заңның реформасын ұсынды. Ол "Заңның ақпарат алу құқығын нығайтуда жақсы қызмет еткенін, сонымен қатар ақпарат берудің бірден-бір талабын, көбінесе конфронтациялық тәсілін білдіретінін мойындады - бұл ақпараттық қоғам үшін тым баяу және ауыр тәсілі". Ол заңның жаңартылуына 43 ұсыныс жасады. 2000 жылдың тамызында Әділет министрі мен Қазынашылық кеңесінің төрағасы Заңды қайта қарау үшін арнайы жұмыс тобын құрды. Комитет 2002 жылдың маусым айында "Ақпаратқа қол жеткізу: канадалықтардың пайдасына" деген тақырыпта баяндама жасады. Ол заң шығару, әкімшілік және мәдени реформалар бойынша 139 ұсыным жасады. Бұл есептен ештеңе шықпады.

Мартин үкіметі

2003 жылдың күзінде парламент мүшесі Джон Брайден 2004 жылдың мамыр айында 37-ші парламент таратылуымен Регламенттік қағаздан өлген жеке мүшелер заң жобасы C 462 арқылы Заңның жан-жақты қайта қаралуын бастауға тырысты. Осыған ұқсас заң жобасын 2004 жылы 7 қазанда C 201 заң жобасы ретінде НДП депутаты Пэт Мартин енгізді. Оның тағдыры да осыған ұқсас болды. 2005 жылдың сәуірінде Әділет министрі Ирвин Котлер "Ақпаратқа қолжетімділік реформасының жан-жақты базасы" атты талқылау құжатын ұсынды. 2005 жылы Ақпаратқа қол жеткізу, жеке өмірге қол жеткізу және этика жөніндегі палатаның тұрақты комитетіне "Ашық үкімет туралы" заң жобасы ұсынылды. Тұрақты комитеттің өтініші бойынша Ақпарат комиссары Джон Рид әзірлеген заң жобасына заңға елеулі өзгерістер енгізілген. Басты мақсат - саяси және бюрократиялық ортадағы "құпиялық мәдениеті" туралы алаңдаушылықты жою. Бұл заң жобасы бастапқыда көп партиялық қолдау тапты, бірақ үкіметтің енгізуіне немесе осы жобаға негізделген екі жеке мүше заң жобасының бірінің түрінде өтуіне әкелмеді.

Харпер үкіметі

Негізінде, осы заң жобасының "Ашық үкімет туралы заң" деген атағы бар, бірақ рекордтық жариялау үшін толық тәртіпті жасау өкілеттіктерін қоса отырып, 2008 жылы C 554 заң жобасы ретінде және 2011 жылы C 301 заң жобасы ретінде NDP депутаты Пэт Мартин енгізді. Соңғысы бірінші оқылымда 29 қыркүйекте 41-ші Парламент сессиясының бірінші сессиясында қабылданды, содан кейін 2013 жылдың 16 қазанында екінші сессияда қайта қалпына келтірілді. 2014 жылдың қыркүйегінде ол екінші оқылымға күтіп тұрған Регламенттік құжатта қалды. 2009 жылы Ақпараттық комиссар Роберт Марло Ақпаратқа қол жеткізу, жеке өмірге қол жеткізу және этика жөніндегі палатаның тұрақты комитетінің алдында болды. Комиссия мүшесі "заңды жаңғырту және нығайту үшін шұғыл түрде жұмыс істеу қажет" екенін атап өтті. Ол "ерекше маңызды мәселелерді шешу үшін" "бірінші маңызды қадам ретінде 12 нақты ұсыныстың тізімін" ұсынды. (Бір жарым жыл өткен соң, Марло мырза "жеке және жеке" себептермен, өзінің өкілеттігі аяқталғанға дейін бес жыл бұрын, кенеттен қызметтен кетті. Бұл "оның бастамасымен жүргізілген Канаданың ақпаратқа қол жеткізу туралы заңдарына реформалардың қарқыны мен бағыты туралы күмән тудырды" деп хабарлады. 2012 жылдың 6 маусымында Парламент ақпарат және зерттеу қызметінің құқықтық және заңнамалық істер бөлімі "Ақпаратқа қол жеткізу туралы заң және реформа бойынша ұсыныстар" атты Парламент кітапханасының анықтамалығын жариялады. Құжаттың мақсаты - заңның соңғы 20 жыл ішінде жүргізілген ірі зерттеулерінен шыққан негізгі мәселелерді анықтау және заңнаманы қайта өңдеуге қатысты соңғы ұсыныстарды егжей-тегжейлі талдау. Бұл құжатта 1987 жылдан 2009 жылға дейін парламентте және федералды үкіметте жасалған он бір маңызды іс-қимылдың қорытындылары келтірілген. Содан кейін 2011-2012 жылдары билік басында болған Стивен Харпердің консервативтік үкіметі ақпаратқа қолжетімділікті жақсартуды заңға өзгерістер енгізу арқылы емес, "ашық үкімет" және "ашық деректер" бастамаларын енгізу арқылы ұсынғанын атап өтті. Қағаздан кейін Канаданың ақпарат және жеке өмір туралы комиссарлары ашық үкімет жөніндегі іс-қимыл жоспарын заңның жан-жақты реформасын жүргізудің жоғалған мүмкіндігін білдіреді деп мәлімдеді. Ақпарат комиссары Сюзанн Лего хат арқылы үкімет ашық үкімет пен жаңғыртылған заң арасындағы байланысты мойындайтынын және қолдайтынын айтты. Ол: "Соңғы жылдары жүргізілген зерттеулеріміз заңның ескіргендігін ғана емес, сонымен қатар оның бірқатар кемшіліктерін де көрсетті, бұл азаматтардың және экономиканың қажеттіліктеріне жауап беретін және басқа әкімшіліктермен қатар жүретін шын мәнінде ашық үкіметтің дамуына кедергі келтіреді немесе кедергі келтіреді".

Трюдо үкіметі

2015 жылы өзінің сайлау науқаны кезінде кандидат Джастин Трюдо және ол өкілдік еткен Либералды партия Ақпаратқа қол жеткізу туралы заңға өзгеріс енгізуді уәде етті. Алайда, оның 2017 жылдың маусым айында заңға енгізген алғашқы ұсынысында бұл кеңселер туралы ештеңе жоқ еді. Керісінше, ұсынылған өзгерістерге бұрынғыдан гөрі белсенді түрде көбірек ақпарат беру туралы уәделер кірді. Заң жобасына соттар да кірді, яғни судьяның сапар және қонақжайлық шығындары енді жұртшылыққа жарияланды. Сонымен қатар, брифингтер мен мандат хаттары автоматты түрде жарияланды. Басқа да ұсыныстар бойынша ақпарат комиссары белгілі бір мемлекеттік ведомстволарға ақпаратты жариялауға бұйрық беруі мүмкін. Егер департамент бұған келіспесе, онда іс федералды сотқа беріледі. Либералды партияның тағы бір уәдесі - Ақпаратқа қол жеткізу туралы заңның кемінде 5 жылда бір рет қайта қаралуы. Сонымен қатар, жаңа ұсынысқа сәйкес, Ақпараттық комиссар "қате немесе ренжітуші" деп танылған шағымдарды қараудан бас тартуға құқылы. Заң жобасының бұрынғы нұсқасы бойынша кез келген адам Ақпараттық комиссардың кеңсесіне шағымдана алады. Заңға енгізілген өзгерістерді сынға алғандардың көбісі сайлаудағы бұзылған уәделерге қатысты, ал ұсынысты қорғаған адамдардың көпшілігі белсенді түрде ашылуды кеңейтуге назар аударды. Қаржы басқармасының төрағасы Скотт Брисон үкіметтің әрекеттерін қорғап былай деді: "Үкімет ақпаратын белсенді түрде жариялауды заңға айналдыру және кеңейту - бұл әдеттегі ашық қағидасын орындау мен көрсетудегі маңызды қадам, бұл біздің ойымызша, үкіметтік ақпарат алмасудың болашағы". Трюдо сайлау кезінде Ақпараттық комиссардың өкілеттігін арттыруға уәде берді, ол солай істеді. Бірақ, өткенде үкімет көптеген жағдайда ақпараттық қызметкердің өтінішіне қарсылық білдірді және бұл Федералды сотқа әкелді. Алдағы уақытта да сайлау кезінде қабылданған міндеттемелерді орындамаған басқа да партиялардың өкілдері қуанған жоқ. "Олар шынымен үлкен уәдесін бұзған", - деді ҰДП-дан Натан Каллент ұсынысқа жауап ретінде. "Министрлер кеңсесінен және Премьер-Министрлік кеңсесінен ақпарат сұрату мүмкіндігін алып тастау арқылы бұл үкімет сайлау алдындағы уәдесін орындай алмады, яғни үкімет "әдеттегідей ашық" болды, - деді Кэти Гиббс өзгерістер туралы. Гиббс "Демократия үшін дәлелдер" тобының атқарушы директоры, ол заңның басқа бөліктерін ашық қолдады, бірақ жалпы алғанда либералдылардың сайлаудағы уәделерін орындамағанына көңілі қалды.

Федералды үкіметтің ақпаратқа қолжетімділігінің үдемелі төмендеуі

Монктон университеті профессоры Дональд Савой 2003 жылы жазған "Брекинг де баргейн" атты кітабында Канадада кез келген ақпаратты, оның ішінде электрондық поштаны да, жазбаша түрде жариялауға қарсылық танытатынын атап өтті. Ол Канаданың саяси машинасындағы бюрократияның рөлі ешқашан дұрыс анықталмаған, сайланған және тұрақты мемлекеттік лауазымды адамдар арасындағы қарым-қатынас күн сайын проблемалық болып келеді және егер ол сайланған лауазымды адамдарға тәуелсіз және оларға бағынышты болса, мемлекеттік қызмет жұмыс істей алмайды деп айтады. 2005 жылдың ақпан айында Канаданың газеттер қауымдастығы "Мағлұматқа қолжетімділікті реформалау: Канада демократиясын нығайту бойынша ұсыныстар" атты баяндама жариялады. Бұл баяндаманы Ассоциация мүшелері жұмыс істейтін журналистердің "ұлттық мүдделер туралы халыққа ақпарат беру үшін қажетті үкімет туралы ақпаратты" алуындағы қиындықтардың артуына байланысты жасады. Есепте "бірінен кейін бірі келген ақпарат комиссарлары Оттавадағы "құпиялық мәдениеті" туралы сынға алды, онда үкімет ведомстволары Парламент еркіне қарсы әрекет етеді". "Жеті негізгі қағида" негізінде қайта қаралған заңның жиырма ерекше ерекшеліктері ұсынылды. 2006 жылы қазіргі уақытта Саффолк университетінің заң мектебінде оқып жүрген және қоғамдық істер туралы бірнеше кітаптың авторы Аласдейр Робертс федералды үкіметтегі демеушілік туралы дауды тергейтін Гомери комиссиясының алдында Ақпаратқа қол жеткізу туралы заңның әкімшілік ісіндегі екі мәселе туралы баяндама жасады. 2006 жылы профессор Робертс "Канадалық тәжірибе көптеген жағынан АҚШ-тың Ақпарат еркіндігі туралы заңына (FOIA) сәйкес тәжірибеден жоғары болды, дегенмен танымал ұғым жиі керісінше болды, сондай-ақ соңғы уақытта әзірленген Ұлыбританияның FOIA бойынша жаңадан пайда болған тәжірибеден жоғары болды". Ол атап өткен екі мәселе - заңның қолданылуындағы қарсыластық пен заңның шамадан тыс шектеулі қолданылу аясы. Біріншісі туралы айтатын болсақ, "ашық ақпарат беруді жақтап, қарсы тұрған" "қатысушылардың" арасындағы "салмақ" уақыт өте келе "қалыптаспауы мүмкін; бір жағы жаңа стратегияларды әзірлеуде екіншісіне қарағанда шебер бола алады. Деректер федералды мекемелер саяси сезімтал өтініштерді басқару үшін әдістерді әзірлегенін көрсетеді, олар қазір АТИА-ның негізгі қағидаларын бұзады". Осы әдістер саяси сезімтал деп саналатын ақпарат сұраныстарын өңдеуде елеулі кешіктірулерге әкеп соқты, мүмкін олар журналистерден шыққандықтан. Профессор Робертс "осындай кешіктірулер федералды мекемелер АТИА-ның негізгі қағидасын кеңінен және жүйелі түрде бұзады деп көрсетеді. АТИА теңдік қағидасын құрметтеуі керек: ақпарат алу туралы сұрау салулар сұрау салушының кәсібіне немесе ақпарат алу мақсатына қарамастан, ұқсас қарастырылады деген болжам". Профессор Робертс "Скоуп" туралы "АТИА-ның ұзақ уақыт бойына қиындыққа ұшырағаны көптеген негізгі федералды мекемелерді қамтымауы болды. Көптеген жылдар бойы қиындықтар Корольдік корпорацияларды алып тастауға негізделген; жақында проблема үкіметтік келісімшарт берушілерді және маңызды қоғамдық қызметтерді атқаратын бірқатар үкіметтік емес ұйымдарды қамтиды ". 2008 жылдың қыркүйек айында Канаданың бірнеше газет тобы, Британ Колумбиясы ақпарат және жеке өмірге қолжетімділік қауымдастығы және Ванкувердің екі заңгері де демеушілікпен 393 бетті баяндама жасап, Канаданың Ақпаратқа қолжетімділік туралы заңын провинциялар мен 68 басқа елдің "Ақпаратқа қолжетімділік" заңдарымен салыстырды. "Алдыға қалдырылған: Канаданың ақпаратқа қол жеткізу туралы заңын әлемдік контексте" деген баяндаманың тақырыбында айтылғандай, "Канаданың өз FOI заңдарын, кем дегенде, өзінің одақтас мемлекеттерінің ең жақсы стандарттарына сай етіп, одан кейін, үміттенсек, одақтастықтан тыс әлемді қарастыруы керек. Бұл мүлдем радикалды немесе ақылға сыймайтын мақсат емес, өйткені оған жету үшін Канада парламенттік мүшелеріне болашаққа секірудің қажеті жоқ, тек қазіргі уақытта қадам басу керек". 2009 жылы Әділет министрі Роб Николсонға хабарланғандай, Трамп мырза "басқа елдердің FOI сарапшылары әлем контекстіне қатысты біздің ATI Актінің бекер күйін ашық атап өтті". Оның келтірген мысалдары: Дэвид Банисар, лондондық адам құқықтары жөніндегі ARTICLE 19 ұйымының заңгер кеңесшісі, өзінің 2006 жылғы Global FOI Survey-інде: "АҚТ-ны қабылдаудан бері өзгермеген, бірақ оны түбегейлі жаңарту қажет екендігі кеңінен танылған". Австралиялық...