Кіріспе
Іс-әрекеттердің басқаларға оңай көрінуі үшін осылай жұмыс істеу. Ғылым, инженерия, бизнес және гуманитарлық ғылымдарды қамтитын этика ретінде ашықтық – басқаларға жасалған іс-әрекеттерді көрудің оңай болуын қамтамасыз ету. Ашықтық ашық болуды, қарым-қатынасты және жауапкершілікті білдіреді. Ашықтық компанияларда, ұйымдарда, басқармаларда және қоғамда қолданылады. Мысалы, бизнес қарым-қатынастарында ашық агент бастапқыда төлемдерді нақтылайды, соның арқасында кейіннен жағымсыз тосынсыйлар болмайды. Бұл ақпаратты жасыруға қарағанда "жабық" болып табылады. Ашықтықтың нақты мысалы – кассир сатудан кейін қалдық ақшаны қайтарғанда, сатып алынған тауарлардың тізімін (мысалы, чек) ұсынады және клиентке қайтарылған соманы көрсетеді. Ақпараттық қауіпсіздікте ашықтық – негізгі, құпия механизмдерді жасыру, осылайша олардың дұрыс жұмыс істеуіне кедеріс келтірмеуді білдіреді. Бұл, негізінен, қасақана көзге көрінбейтін немесе жасырылған қауіпсіздік механизмдеріне қатысты. Мысалға, пайдаланушының жұмысын атқару үшін білуі қажет емес құралдарды жасыру, сондай-ақ Challenge Handshake аутентификациялық протоколының қашықтықтан аутентификациялау операцияларын пайдаланушыдан жасыру жатады.
As an ethic that spans science, engineering, business, and the humanities, transparency is operating in such a way that it is easy for others to see what actions are performed. Transparency implies openness, communication, and accountability. Transparency is practiced in companies, organizations, administrations, and communities. For example, in a business relation, fees are clarified at the outset by a transparent agent, so there are no surprises later. This is opposed to keeping this information hidden which is "non transparent". A practical example of transparency is also when a cashier makes changes after a point of sale; they offer a transaction record of the items purchased (e. g., a receipt) as well as counting out the customer's change. In information security, transparency means keeping the arcane, underlying mechanisms hidden so as not to obstruct intended function—an almost opposite sense. It principally refers to security mechanisms that are intentionally undetectable or hidden from view. Examples include hiding utilities and tools which the user does not need to know in order to do their job, like keeping the remote re authentication operations of Challenge Handshake Authentication Protocol hidden from the user.
Жалақылар
Норвегия мен Швецияда салық органдары жыл сайын "skatteliste", "taxeringskalendern" немесе "салық тізімі" жариялайды; бұл ресми деректер, онда дерлік барлық салық төлеушінің жылдық кірісі мен жалпы байлығы көрсетіледі. Гонконгтағы ережелер банктерді ең көп табыс табатын қызметкерлерді есімдерін атамай, жалақы диапазоны бойынша тізімдеуді талап етеді. 2009 жылы Испания үкіметі алғаш рет министрлер кабинетінің әрбір мүшесінің таза байлығы туралы ақпаратты жариялады, бірақ қатардағы азаматтар туралы мәліметтер құпия болып саналады. Қазіргі кезде сайланған лауазым иелері жыл сайынғы таза байлығын ашып көрсетуге міндетті. Американдық саясаткерлердің салық декларацияларын жариялауы, әсіресе президенттікке үміткерлердің, жазбаға енген дәстүр саналады. 2016 жылғы президенттік сайлау науқаны барысында Дональд Трамп 47 жылдық дәстүрді бұзып, оларды жариялаудан бас тартты, бірақ бәрібір сайланды.
Менеджмент
Радикалды ашықтық – басқару әдісі, онда шешімдерді қабылдау процесінің басым бөлігі ашық түрде жүзеге асырылады. Барлық жобалық құжаттар, ұсынысты қолдайтын және қарсы дауыс беретін аргументтер, барлық соңғы шешімдер және шешім қабылдау процесінің өзі жария етіліп, қауымдық мұрағатқа сақталады. Бұл тәсіл Интернеттің дамуымен қатар кеңінен танымал болды. Linux қауымдастығы және Indymedia осы стильді қолданатын ұйымдардың екі мысалы. Корпоративтік ашықтық – радикалды ашықтықтың бір түрі болып табылады, ол корпоративтік ақпаратқа, заңдарға, ережелерге, әлеуметтік келісімдерге және процестерге еркін қосылып, дамытып, жақсартатын жеке тұлғалар мен корпорацияларды қолдауға және қорғауға бағытталған, оларға оңай қол жеткізуге кедергі келтіретін барлық тосқауларды жоюды көздейді.
Үкіметтік емес ұйымдар
Есеп беру және ашықтық үкіметтік емес ұйымдар үшін өте маңызды. Олардың донорлар, демеушілер, бағдарламаның иеленушілері, қызметкерлер, мемлекеттер және қоғамдық жұртшылық сияқты мүдделі тараптар алдындағы жауапкершілігін ескере отырып, коммерциялық ұйымдарға қарағанда олар үшін одан да маңызды деп саналады. Алайда, осы құндылықтар көбінесе үкіметтік емес ұйымдарда жетіспейді. 2006 жылы гуманитарлық құқық саласында жұмыс істейтін 11 үкіметтік емес ұйым қол қойған ИНГО Есеп беру Хартиясы "коммерциялық емес сектордағы алғашқы жаһандық есеп беру Хартиясы" деп танылды. 1997 жылы "Бір Әлем" қоры есеп беру мен ашықтыққа берілгендікті қамтитын, ҮЕҰ Жарғысын – әрекет кодексін жасады.
Медиа
Медиа ашықтығы – ақпараттың түрлі арналар арқылы қалай және не үшін таратылатынын анықтау ұғымы. Егер бұқаралық ақпарат құралдары мен қоғам барлық билік органдары мен әкімшіліктерде болып жатқанның бәрін білсе, бұқаралық ақпарат құралдары мен қоғамнан көптеген сұрақтар, наразылықтар мен ұсыныстар туындайды. Белгілі бір мәселеге қызығушылық танытқан адамдар шешімдерге әсер етуге тырысады. Ашықтық бұқаралық ақпарат құралдары мен қоғамның саяси процестерге күнделікті қатысуына мүмкіндік береді. Саяси процестерге күнделікті қатысуды арттырудың бір құралы – ақпарат алуға құқық заңнамасы мен сұраныстар. Қазіргі демократия осындай халық пен бұқаралық ақпарат құралдарының қатысуына негізделген. Қызығушылық танытқан әркім үшін қоғамның барлық деңгейіндегі шешімдерге әсер етудің көптеген жолдары бар.
Саясат
Шешім қабылдау процесін тексеру құқығы мен мүмкіндігі ашықтық деп аталады. Саясатта ашықтық мемлекеттік қызметкерлерді жауапкершілікке тарту және сыбайлас жемқорлықпен күресу құралы ретінде қолданылады. Егер үкімет отырыстары баспасөз бен жұртшылыққа ашық болса, оның бюджеті кез келген адамға қарауға қолжетімді болса, ал заңдары мен шешімдері талқылауға ашық болса, онда ол ашық деп есептеледі. Алайда, мұның билік органдарына өз мүдделері үшін жүйені пайдалану мүмкіндігін азайтатыны әлі белгісіз. Әскери билік жоспарларын құпия деп белгілегенде, ашықтық жоқ болады. Мұны жағымды немесе жағымсыз деп қарастыруға болады: жағымды, себебі ол ұлттық қауіпсіздікті арттырады, жағымсыз, себебі ол сыбайлас жемқорлыққа және, ең нашар жағдайда, әскери диктатураға әкелуі мүмкін. Либералды демократия плутократияға айналуы мүмкін, онда шешімдер жабық есіктердің артында қабылданады және сайлаулар арасында халықтың саясатқа әсер ету мүмкіндігі шектеулі болады, ал қатысу демократиясы халықтың еркімен тығыз байланысты. Ашықтық пен күнделікті қатысуға негізделген қатысу демократиясы Солтүстік Еуропада ондаған жылдар бойы ресми түрде қолданылып келеді. Солтүстік Еуропаның Швеция елінде 1766 жылдың өзінде үкіметтік құжаттарға қол жеткізу заңмен бекітілді. Бұл Еуропаның қалған бөлігі үшін ұмтылуға лайық идеал ретінде қабылданып, ақпараттық бостандық және лоббилік ашықтық заңдары сияқты шараларға әкелді. Саясатта ашықтықты ынталандыру үшін Ханс Петер Мартин, Пол ван Бюитенен (Europa Transparant) және Эшли Мот 2005 жылы «Ашықтық платформасы» (PfT) деген атпен бірлесіп жұмыс істеуге келісті. Ашықтықты қолдайтын ұқсас ұйымдар – Transparency International және Sunlight Foundation. Ашықтық талаптарымен бірге пайда болған жақындағы саяси қозғалыстың бірі – Пираттар партиясы, түрлі елдердегі саяси партиялардың ақпараттық бостандық, тікелей демократия, желілік бейтараптық және білімді еркін таратуды жақтаушылар тобы.
Онлайн мәдениет
21-шы ғасыр мәдениеті бұрынғыдан бейімделмеген деңгейдегі ашықтықты қамтамасыз етеді және көп жағдайда оны қажет етеді. Қазіргі заманғы технологиялар мен мәдениеттегі өзгерістер үкіметтің жұмыс істеу тәсілін (мысалы, WikiLeaks), адамдардың бір-бірі туралы алатын ақпарат мөлшерін, сондай-ақ саясаткерлердің жыныстық дау-дамаларға қатысқан жағдайда лауазымда қалу мүмкіндігін өзгертті. Цифрлық революцияның нәтижесінде адамдар енді қоғамдық ақпаратты толық бақылай алмайды, бұл ашықтық пен жеке өмір құндылықтары арасында керіспіршілікке алып келеді. Онлайн қызметтердегі «бизнес-модельдің ашықтығы» деген түсінік компаниялардың деректерді қалай жинап, оны қалай пайдаланатынын жариялау деңгейіне қатысты. Бұл ашықтық тікелей түрде қызметті пайдаланушылардың қабылдауына әсер етпесе де, зерттеулер көрсеткендей, бәсекелестік цифрлық ортада маңызды айырмашылық болып табылады.
Зерттеу
Кез келген академиялық пәндегі ғылыми зерттеулердің кейбір немесе барлық маңызды аспектілері ашық дереккөзділік, ашық қолжетімділік және ашық деректер принципі бойынша ашық болса, оларды (ішінара) ашық (немесе ашық зерттеулер) деп атауға болады. Бұл зерттеуді жүргізген ғалымдардың қоғамдық мойындалуы мен жауапкершілігін арттырады, сондай-ақ осы мәселелерге қызығушылық танытқан басқалардың зерттеуді қайталауына мүмкіндік береді. Кейбір математиктер мен ғалымдар математикалық дәлелдемелер үшін Mathematica сияқты жабық кодты математикалық бағдарламалық жасақтаманы қолдануға қарсы, себебі ол ашықтықты қамтамасыз етпейді де, осылайша тексеру мүмкін болмайды. SageMath сияқты ашық кодты бағдарламалық жасақтама осы мәселені шешуге көмектеседі.
Технология
Компьютерлік бағдарламалық жасақтама әлемінде ашық кодты бағдарламалық жасақтама – оның негізгі бастапқы кодына еркін қол жетімділігі бар бағдарлама жасауды білдіреді. Бұл шектеусіз пайдалануға, зерттеуге және өзгертуге мүмкіндік береді. Компьютерлік қауіпсіздік саласында қауіпсіздік бұзушылықтарын толық жариялаудың, немесе қауіпсіздікті құпия ұстау арқылы қамтамасыз етудің қайсысы тиімдірек екені жөнінде пікірталас жалғасуда. Адам-компьютерлік өзара әрекеттесуде ашықтыққа басқаша (демек, шамалы қарсы) көзқарас бар: жүйе өзгергеннен кейін, ішкі жұмысын өзгерте отырып, бұрынғы сыртқы интерфейсін сақтап қалуға тырысады. Яғни, жүйедегі өзгеріс пайдаланушылар үшін байқаусыз болса, ол өзгеріс олар үшін көзге көрінбейді.
Спорт
Спорт соңғы ғасырда жаһандық бизнеске айналды, және осы саланың өзінде де, басқа салалардағы ашық қызметке негізделіп, міндетті допингке қарсы тестілеуден бастап спортқа байланысты жемқорлықпен күреске дейінгі бастамалар күшейіп келеді.
Сын
Зигмунд Фрейд, Фридрих Ницшеге ("Шындық пен өтірік туралы беймәлім мағынада") еліктеп, беймәлімнің жабу функциясының нәтижесінде ашықтықтың мүмкін еместігін үнемі дәлелдейді. Ашықтық идеясын зерттеген философиялық және әдеби еңбектердің қатарында Мишель Фуконың "Тәртіп және жазалау" немесе Дэвид Бриннің "Ашық қоғам" кітабы бар. Неміс философы және медиатеоретик Бьюнг Чул Хан өзінің 2012 жылғы "Ашықтық қоғамы" еңбегінде ашықтықты неолибералдық нарық күштерінің құратын мәдени нормасы ретінде қарастырады, оны порнографиялық шекке жақындаған ерікті ашуға деген тоймас құштарлық ретінде түсіндіреді. Ханның пікірінше, ашықтық талаптары ұят, құпиялылық және сенім сияқты басқа әлеуметтік құндылықтардың есебінен ашықтықтың тоталитарлық жүйесін орнатады. Ол ұсынған тұжырымдары сыни қабылдауға ие болды, себебі олар сыбайлас жемқорлық саясатты білдіреді және антидемократиялық Карл Шмиттіге сілтеме жасады. Антропологтар ұзақ жылдардан бері этнографиялық тұрғыдан ашылған және жасырылған білімдер арасындағы қатынасты зерттеп келеді және қазіргі кезде жауапкершілік, ашықтық, сондай-ақ қастандық теориялары мен тәжірибелерге қатысты осы тақырыпты көбірек қарастыруда. Мысалы, Тод Сандерс пен Гарри Уэст ашылған және жасырылған салалардың бір-біріне мұқтаж екенін, сонымен қатар іс жүзіндегі ашықтықтың оны жоюға тырысатын ашық еместіктің өзін тудыратынын ұсынады. Клэр Бирчалл, Кристина Гарстен, Миккель Флайвербом, Эммануэль Аллоа және Марк Фенстер сияқты авторлар "сыни ашықтық зерттеулері" бағытында жазады, ол ашықтыққа қатысты белгілі бір догмаларға қарсы тұруға тырысады. Бір мақаласында Бирчалл "ашықтықтың идеал ретінде қабылдануы саяси ойлауды шектей ме, әсіресе батыс социалистері мен радикалдары үшін өзгерістерге мүмкіндіктерді пайдалануға күрескенде" деген сұрақ қойды. Оның пікірінше, ашық деректер бастамалары арқылы "деректерді кәсіпкерлікке" бағытталған қызметті дамыту билік пен үкімет арасындағы саяси келісімді сыртқа шығарып, бұзады. Ол үкіметтік деректерге негізделген ашықтықтың басым үлгісі саяси аренадағы нақты баламалар арасындағы келіспеушіліктердің мүмкіндігін азайтатын неолибералдық субъективтілікті тудырады деп алаңдайды. Оның ойынша, радикалды солшылдар неолибералдық ашықтыққа балама ретінде құпиялылықты қайта қарастыруы мүмкін. Оксфорд және Уорвик бизнес мектебінің зерттеушілері ашықтықтың медицина саласында да күтпеген салдарларға әкелуі мүмкін екенін анықтады. Джерри МакГиверн мен Майкл Д. Фишер "медиалық сенсациялар" мен ашықтықты реттеудің "көрнекті ашықтықты" құруға ықпал еткенін тапты, бұл дәрігерлердің тәжірибесіне кері әсер етеді және дәрігерлер мен олардың қызметкерлерінің қорғаныш мінез-құлқын күшейтеді. Сол сияқты, төрт жылдық ұйымдық зерттеуде Фишер мен Ферли клиникалық тәуекелді басқару контекстіндегі ашықтықтың этикалық мінез-құлықты бұзуға, ұйымдық дағдарысқа және тіпті құлдырауға әкелуі мүмкін екенін анықтады.