Кіріспе

АҚШ-та ақпарат алу еркіндігі – халықтың үкіметтік жазбаларға, отырыстарға және басқа да ақпараттарға қол жеткізу қабілеті. АҚШ-та ақпарат алу еркіндігі туралы заңнама үкіметтің барлық деңгейінде қолданылады: федералдық, штаттық және жергілікті деңгейлерде.

Федералды деңгей

Америка Құрама Штаттары құрылғаннан бері, халықтың өкімет істерін білу құқығы – демократияның қайнар көзі болып келген. Джеймс Мэдисон АҚШ Конституциялық Конвенциясы кезінде: «Халықтың тұлғалар мен шараларды еркін талдау және ашық түрде пікір алмасу құқығы – барлық басқа құқықтың жалғыз тиімді кепілі» деп жазған.

Түрлі ресми федералды көздер

Алберто Р. Гонзалес жасаған және Джордж В. Буш 2001 жылғы 1 қарашада жариялаған 13233-ші атқару бұйрығы, бұрынғы президенттердің құжаттарына қол жеткізуді шектеу арқылы Ақпараттық сұранысқа (FOIA) қол жеткізуді шектеу үшін пайдаланылады. 13392-ші атқару бұйрығы: Агенттіктердің ақпаратты жариялауын жақсарту.

Тарих

"Холдер меморандумы" - федералдық агенттіктердің Ақпараттық ашықтық туралы заңнан (FOIA) босатуды қалай қолдану керектігі туралы саясат меморандумдарының бір бөлігі. 1977 жылы Бас прокурор Гриффин Белл бастап, 1981 жылы Бас прокурор Уильям Френч Смит және 1993 жылы Бас прокурор Джанет Рено жалғастырған АҚШ Әділет департаменті (DOJ) атқарушы билік Ақпараттық ашықтық туралы заңға, оның қолданылуына және агенттіктердің іс-қимылдарын DOJ-дың қорғауына қалай қарауы керектігін жариялады. Басқаша айтқанда, DOJ-дың Ақпараттық ашықтық туралы заңға қатысты сотқа шақырылғанда қорғау позициясы соңғы үш онжылдық бойы ауысып келді.

Рено туралы ескерту

Рено меморандумы ақпарат ашуға басымдық беру принципін орнатып, «Әділет департаментінің саясаты – агенттік ақпарат ашудан қорғалатын мүддеге зиян келтіретінін негізді түрде болжайтын жағдайларда ғана FOIA ерекшеліктерін қорғау болып табылады» деп белгіледі. Ол барлық мемлекеттік органдарды FOIA сұраныстарын ашықтыққа ең қолайлы жағдайларда қарауға және егер ақпарат ашудан «көзделетін зиян» туындамаса, тіпті ол тоғыз ерекшелік санатының біріне жатса да, ақпаратты жариялауға шақырды. Мақсаты – «жауапты ашықтықтың максималды деңгейіне» қол жеткізу болды.

Ашкрофт ескертуі

2001 жылдың 12 қазанында Бас прокурор Джон Эшкрофт барлық федералды атқарушы агенттіктерге Ақпараттық сұраныс туралы (FOIA) саясат меморандумы жіберді. Бас прокурор Әділет департаментінің (DOJ) FOIA сұраныш берушісінен құжаттарды заңның бір ерекшелігіне сәйкес жасырып алу туралы агенттіктердің шешімдерін, егер олардың заңды негіздемесі болмаса немесе басқа агенттіктердің маңызды деректерді қорғау мүмкіндігіне қанағаттандырылмаған зиян келтіретін қауіп тудырмаса, қорғайтынын мәлімдеді. Эшкрофт меморандумы Рено стандартын кері қайтарды. Агенттіктерге дискрециялық FOIA шешімдерін қабылдағанда, олар осы ерекшеліктердің артында тұрған негізгі құндылықтарды – ұлттық қауіпсіздік, жеке өмірге қатысты құпиялылық, үкімет мүдделері және т.б. – мұқият қарастыруы және мүмкіндігінше олардың пайдасына ие болуы керектігі ескертілді. Эшкрофт меморандумының «нақты құқықтық негіз» стандарты федералды агенттік қызметкерлерін FOIA ерекшеліктерін жиірек пайдалануға ынталандырды (немесе, кем дегенде, оны қолдайтын сияқты көрінді).

AG иеленушісіне арналған ескерту

Ашкрофт меморандумы 2009 жылдың 14 наурызында Бас прокурор Эрик Холдер тарапынан күштен шығарылды. AG Holder меморандумында Рено меморандумының стандарты қайта жаңартылған сияқты және бұл саясатты кеңейтеді. Атқарушы биліктің саясаты – ашықтық, жауапкершілік, түсініктілік және есеп беруді қамтамасыз ету. Ағымдағы меморандум дискрециялық негізде мүмкіндігінше көп ақпаратты жариялауға және, қашан болса, құпия ақпаратты бөліп, қалғанын жариялауға ынталандырады.

Мемлекеттік заңнама

АҚШ-тың барлық елу штаты мен Колумбия округінде мемлекеттік және жергілікті деңгейдегі үкіметтік деректерге қол жеткізуді реттейтін ақпарат бостандығы туралы заңдар бар. Бұл заңдар түрлі атаулармен белгілі, оның ішінде «Күн сәулесі» заңдары, «Қоғамдық жазбалар» заңдары, «Ашық жазбалар» заңдары және тағы да басқалар. Сонымен қатар, «Ашық отырыстар» заңдары мемлекеттік лауазым иелерінің немесе тағайындалған кеңестердің отырыстарына қоғамның қатысуын реттейді. Ақпарат бостандығы туралы заңдардың барлығы демократиялық елде халықтың өзінің үкіметінің қызметін білуге құқығы бар деген қағиданы қолдайды. Дегенмен, заңдардың қолданылу аясы мен күші әртүрлі юрисдикцияларда өзгеше болуы мүмкін. Мысалы, Флорида штатының «Күн сәулесі» заңы деректерге қол жеткізуге қатысты заңдық және конституциялық құқық береді, ал көптеген штаттар тек заңдық құқықты ғана көздейді. Бұған қоса, штаттың заңнамасы күшті болғанымен, оның өзінің заңдарына сәйкес келуі қоғамның деректерге қол жеткізу мүмкіндігіне теріс әсер етуі мүмкін.

Мемлекет бойынша ақпарат еркіндігі туралы заңдар

Мемлекеттік ақпарат еркіндігі туралы заңКодекстің бірінші бөліміКім жазбаларды талап ете аладыАляскаАлясканың мемлекеттік жазбалар туралы заң А.С. §§ 40.25.110–40.25.125; 40.25.1511900Кез келген адамАризонаАризонаның мемлекеттік жазбалар туралы заңА. R. S. §§ 39–121.01–39–121.031901АрканзасАрканзас ақпарат еркіндігі туралы заң Ark. Кодты өзгертіңіз. §§ 25–19–101–25–19–1111967Мемлекеттік/қоғамдастық Калифорния Калифорнияның мемлекеттік жазбалар туралы заңыGov’t Code §§ 6250–6276.481968Кез келген адамКолорадоКолорадоның ашық жазбалар туралы заңыC. R. S. §§ 24–72–200.1–24–72–205.51969Кез келген адамКоннектикутКоннектикут ақпарат еркіндігі туралы заңКоннектикут жалпы ережелері 14-тарау §§ 1–200–1–2421975Кез келген адамДелавэрДелавэр ақпарат еркіндігі туралы заңTit. 29, §§ 10001–10007; 101121977Мемлекеттік/қоғамдастық ФлоридаФлориданың күн сәулесі заңыFla. Stat. §§ 119.01–119.191967Кез келген адамГрузияГрузияның ашық жазбалар туралы заңыO. C. G. A. §§ 50–18–70–50–18–1031959Мемлекеттік/қоғамдастық ГавайиБірыңғай ақпараттық тәжірибелер туралы заң (өзгертілген)Haw. Rev. Stat. §§ 92F–1–92F–431975Кез келген адамАйдахоАйдахоның мемлекеттік жазбалар туралы заңыIdaho Code §§ 74–101–74–1261990Кез келген адамИллинойсИллинойс ақпарат алу туралы заңыILCS 5 §§ 140/1–140/11.61984Кез келген адамИндианаҚоғамдық жазбаларға қол жеткізу туралы заңIN Code §§ 5–14–3–1–5–14–3–101983Кез келген адамАйоваАйованың ашық жазбалар туралы заңыIowa Code §§ 22.1–22.161967Кез келген адамКенсасКенсас ашық жазбалар туралы заңыKSA §§ 45–215–45–5241984Кез келген адамКентуккиКентукки ашық жазбалар туралы заңыKentucky Revised Statute Chapter §§ 61.870–61.8841976Кентуккиден: "Кентуккиде тұратын жеке тұлға, Кентуккиде орналасқан отандық бизнес (немесе Мемлекеттік хатшымен тіркелген штаттан тыс бизнес), Кентуккиде жұмыс істейтін адам, Кентуккиде жылжымайтын мүлікті иеленетін адам немесе бизнес, Кентукки тұрғынының атынан әрекет етуге уәкілетті адам немесе жаңалықтар жинау ұйымы"; сотталушылардың кейбір шектеулері бар; Кентукки емес адамдар жазбаларды сұрауға құқылы, бірақ олардың сұранына бас тартуға боладыЛуизианаЛуизиананың қоғамдық жазбалар туралы заңыLa. R. S. §§ 44:31–44:41194018 жастан асқан кез келген адамМэнМэннің ақпаратқа қол жеткізу туралы заңыTit. 1, §§ 400–4341959Кез келген адамМэрилендМэрилендтің қоғамдық ақпарат туралы заңыGen. Prov. §§ 4–101–4–6011970Кез келген адамМассачусетсМассачусетс мемлекеттік жазбалар туралы заңыMass. Gen. Laws ch. 66, §§ 1–211897Кез келген адамМичиганМичиган ақпарат еркіндігі туралы заңыMich. Comp. Laws Ann. §§ 15.231–15.2461977Кез келген адамМиннесотаМиннесота деректерді басқару туралы заңыMinn. Statutes §§ 13.01–13.99 Ch. 13 Appendix1974Кез келген адамМиссисипиМиссисипи мемлекеттік жазбалар туралы заңыMiss. Code Ann. §§ 25–61–1–25–61–191983Кез келген адамМиссуриМиссури мемлекеттік жазбалар туралы заңыMo. Code §§ 109.180; 610.010–610.2251961Мемлекеттік/қоғамдастық МонтанаМонтана мемлекеттік жазбалар туралы заңыMontana Code §§ 2–6–101–2–6–10201895Кез келген адамНебраскаНебраска мемлекеттік жазбалар туралы заңыNebraska Statutes §§ 84–712–84–712.091866Кез келген адамНевадаНевада ашық жазбалар туралы заңыN. R. S. §§ 239.010–239.3401911Кез келген адамНью-ГэмпширБілуге құқық туралы заңR. S. A. Ch. 91–A:1–91–A:101967Кез келген азаматНью-ДжерсиНью-Джерсидің ашық қоғамдық жазбалар туралы заңыN. J. S. A. §§ 47:1A–1–47:1A–132002Мемлекеттік/қоғамдастық Нью-МексикоҚоғамдық жазбаларды тексеру туралы заңNMSA §§ 14–2–1–14–2–121993Кез келген адамНью-ЙоркНью-Йорк ақпарат еркіндігі туралы заңыPub. Off. §§ 84–901974Кез келген адамСолтүстік КаролинаСолтүстік Каролинаның қоғамдық жазбалар туралы заңыNCGS Chapter 132–1–132–111995Кез келген адамСолтүстік ДакотаАшық жазбалар туралы заңNDCC §§ 44–04–18–44–04–321957Кез келген адамОгайоОгайо ашық жазбалар туралы заңыOhio Rev. Code §§ 149.43–149.45; 2743.751963Кез келген адамОклахомаОклахома ашық жазбалар туралы заңыTitle 51 Oklahoma Statutes §§ 24A.1–24A.321999Кез келген адамОрегонОрегонның қоғамдық жазбалар туралы заңыO. R. S. §§ 192.311–192.5131973Кез келген адамПенсильванияБілуге құқық туралы заң65 Pennsylvania Statute §§ 67.101–67.13101957АҚШ-тың заңды тұрғыныРод-АйлендРод-Айленд қоғамдық жазбаларға қол жеткізу туралы заңыP. L. §§ 38–2–1–38–2–161979Кез келген адамОңтүстік КаролинаОңтүстік Каролина ақпарат еркіндігі туралы заңыS. C. Code Ann. §§ 30–4–10–30–4–1651974Кез келген адамОңтүстік ДакотаОңтүстік Дакотаның күн сәулесі заңыSDCL Chapter 1–27–1–1–27–482009Кез келген адамТеннессиТеннесси ашық жазбалар туралы заңыTenn. Code Ann. §§ 10–7–503–10–7–5081957Мемлекеттік/қоғамдастық ТехасТехас қоғамдық ақпарат туралы заңыGov’t §§ 552.001–552.3761973Кез келген адамЮтаҮкіметтік жазбаларға қол жеткізу және басқару туралы заңUtah Code Title 63G–2–101–63G–2–8041991Кез келген адамВермонтВермонт ашық жазбалар туралы заңыVermont Statute Tit. 1, §§ 315–3201976Кез келген адамВирджинияВирджиния ақпарат еркіндігі туралы заңыCode of Virginia §§ 2.2–3700–2.2–37151968Мемлекеттік/қоғамдастық ВашингтонВашингтонның қоғамдық жазбалар туралы заңыRCW §§ 42.56.001–42.56.9041972Кез келген адамБатыс ВирджинияБатыс Вирджиния ақпарат еркіндігі туралы заңыW. Va. Code §§ 29B–1–1–29B–1–71977Кез келген адамВисконсинВисконсин ашық жазбалар туралы заңыWisconsin Statute §§ 19.21–19.391981Кез келген адамВайомингВайоминг күн сәулесі заңыWyo. Stat. §§ 16–4–201–16–4–2051983Кез келген адамКолумбия округіАқпарат алу туралы заңDC Official Code §§ 2–531–2–5401974Кез келген адам