Кіріспе
Британдық құқықтық термин
Отыз жылдық ереже (бейресми термин) – Ұлыбритания, Ирландия Республикасы және Австралия Ұлтастығының заңдарында, белгілі бір үкіметтік құжаттар жасалғаннан кейін отыз жыл өткен соң жариялы түрде қолжетімді болатын ереже. Кейбір басқа елдердің ұлттық архивтері де мемлекеттік құжаттарды жариялау үшін отыз жылдық мерзімді сақтайды.
Жиырма жылдық ережеге өзгерту
2010 жылғы Конституциялық реформа және басқару туралы заңға сәйкес, Ұлыбритания үкіметі жиырма жылдық мерзімге көшуді бастады. Бұрынғыдай 2014 жылдың қаңтарында емес, 1983 жылғы құжаттар 2013 жылдың тамызында жарияланды, ал 1984 жылғы құжаттар 2014 жылдың қаңтарында жарияланды. 2022 жылға дейін жылына екі рет жариялау жалғасады, содан кейін Ұлттық архив 2001 және 2002 жылдарға қатысты құжаттарды алады, осылайша көшу толыққанды аяқталады.
Австралия
Австралияда, Қауымдастық (федералды) үкімет жазбаларына қатысты отыз жылдық ереже қолданылды, бірақ Министрлер кабинетінің нұсқаулықтары (елу жылға жабылады) және шикі санақ жазбалары (99 жылға жабылады) бұл ереженің шегінен тыс болды. Бұл мерзімдер 1983 жылғы Архив заңында белгіленген. 2009 жылы Архив заңына түзетулер енгізілді, соның нәтижесінде жабық мерзім отыз жылдан жиырма жылға дейін қысқартылды, ал Министрлер кабинетінің жазбалары елу жылдан отыз жылға дейін қысқартылды. Жеке тұлғалардың құпиялылығын қорғау мақсатында санақ жазбалары 99 жыл бойы жабық күйде қалады. Кабинет құжаттары әр жылдың 1 қаңтарында бір жылдық көлемде жарияланады. 30 жылдық қорғау мерзімін 20 жылға дейін қысқарту үшін 2011 жылдан 2020 жылға дейін екі жылдық кабинет құжаттары мен үш жылдық кабинет кітапшалары бір уақытта жарияланды, осылайша жаңа 20 жылдық мерзімге қол жеткізілді.
Ирландия
Ирландия үкіметі 30 жылдық ереже бойынша ұқсас тәртіппен құжаттардың құпиясын ашады. Соңғы жылдары әр жылдың желтоқсан айының соңында Солтүстік Ирландиядағы "Тарбулс" деп белгілі қақтығыста мемлекеттің атқарар рөліне қатысты құжаттар құпиясынан шығарылуда.
Канада
Канаданың Жоғарғы соты бұған дейін министрлер кабинетінің құпиялылығын қолдаған. Babcock v AG Canada шешімінде сот себебін былай түсіндірді: Осы құпиялылық ережесін сақтау үшін Құпиялылық туралы заңның 70(1) тармақшасында Заң Канаданың Корольдік Жеке Кеңесінің құпияларына қолданылмайды деп белгіленген. Министрлер кабинетінің құпиялылығы доктринасын кеңейтетін басқа да маңызды істерге Канада (Қоршаған орта министрі) v. Канада (Ақпарат комиссары), 2003 FCA 68 және Quinn v. Канада (Премьер-министр), 2011 FC 379 жатады. Архивші Майкл Дюфреннің сөзіне сәйкес, 1940 жылға дейін, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін, Министрлер кабинеті күн тәртібі мен шешімдерін жазбаға түсірмеген. 1867 жылдан 1940 жылға дейін алты адам кезекпен Жеке Кеңес хатшысы қызметін атқарды, олардың міндеттеріне Канада Үкіметінің жалғыз институционалдық жад банкі ретінде қызмет етуі кірді. 1940 жылы Арнольд Данфорт Патрик Хинидің Хатшы және алғашқы Министрлер кабинетінің хатшысы болып тағайындалуы жад банкінің форматын тірі организмнен жазбаларға өзгертті. Хини келген кезде маңызды мәселелердің бейресми түрде шешілуіне таң қалды: 1944 жылға дейін "Кабинет шешімдерінің" ресми жинағы құрылмады. 1937 жылдан 1952 жылға дейінгі жазбаларды қамтитын алғашқы құжаттар жинағынан кейін, PCO деректерді жыл сайын жариялай бастады. 2013 жылдың қыркүйегінде Харпер үкіметі билікте болған кезде, PCO өкілі Реймонд Ривет жаңалықтар агенттігіне кеңсе үкіметтік құжаттар мен ақпаратты қолжетімді етуге "мүкіндік бергенін", бірақ "Бұл жазбаларды өңдеуге елеулі ресурстар жұмсалуын қажет етеді. Біз ресурстар болғанша деректерді өңдеуді және жариялауды жалғастыра береміз" деді. 2017 жылдың маусым айында Канаданың Жоғарғы соты мен Канада кітапханасы және мұражайы арасындағы келісім бойынша іс материалдары 50 жылдық ереже бойынша берілуі ұйымдастырылды.
To preserve this rule of confidentiality, subsection 70(1) of the Privacy Act provides that the Act does not apply to confidences of the Queen's Privy Council for Canada. Other notable cases that expand upon the doctrine of cabinet confidentiality include Canada (Minister of Environment) v. Canada (Information Commissioner), 2003 FCA 68 and Quinn v. Canada (Prime Minister), 2011 FC 379. According to Archivist Michael Dufresne, it was not until 1940 and the advent of the Second World War that Cabinet kept an agenda and minutes of its deliberations. From 1867 to 1940, a succession of six men served as Clerk of the Privy Council, and their duties included serving as the only institutional memory bank of the Government of Canada. The appointment in 1940 of Arnold Danforth Patrick Heeney as Clerk and as first Secretary to the Cabinet changed the format of memory bank from biological to scriptural. Heeney was surprised upon arrival by the informal ways in which important business was conducted: It was not until 1944 that the formal collection of "Cabinet Conclusions" was created. After an initial document dump that included records dated from 1937 to 1952, the PCO released the records on an annual basis. In September 2013 while the Harper government was in power, PCO spokesman Raymond Rivet told a news organisation that the office was "committed" to making government documents and information accessible but that "Processing these records requires a significant investment of resources. We will continue to process and release records as resources permit." In June 2017, an agreement between the Supreme Court of Canada and Library and Archives Canada arranged for the transfer of case files under a 50 year rule.
Израиль
Израиль сыртқы саясатының құжаттарын қарау және құпиясын ашу үшін британдық үлгідегі отыз жылдық мерзімді қағида ретінде қабылдады. Израильдің құпияны ашу саясаты 1955 жылғы Архив туралы заңға негізделген. Заңның негізгі принципі – барлық материал мемлекеттік қауіпсіздікке, сыртқы саясатқа немесе жеке өмірге зиян келтіруге байланысты шектеулерді ескере отырып, отыз жылдан кейін жария етілуі керек. Іс жүзінде, құжаттардың құпиясының ашылу мерзімі материалдың түріне және жасалған күніне қарай әртүрлі болып белгіленеді. Алғашқы заң бірнеше рет өзгертіліп, жаңарып келді.
Германия
Неміс Федералдық архиві әдетте өзінің қорларын 30 жылдан кейін қолжетімді етеді. Ерекшеліктер персоналдық істерге қатысты, олар сол адамның қайтыс болғаннан кейін 10 жыл өткен соң ғана ашылады, ал егер қайтыс болған күні белгісіз болса, туған күнінен бастап 100 жыл өткен соң ашылады. Сонымен қатар, салық салу, несие және банк істеріне қатысты құжаттар 60 жылға дейін жабық болып қалады. Бұрынғы Германия Демократиялық Республикасының (Шығыс Германия) Коммунистік партиясы мен коммунистік ұйымдарына тиесілі Федералдық архивтердің қорлары ондаған жылдар бойы дерлік шектеусіз қолжетімді болды. Федералдық архив Шығыс Германия үкіметінің құжаттарын ең аз уақыт шектеуімен қолжетімді ету үшін де жұмыс істеп келеді. Дегенмен, 2020 жылдың қазан айынан бастап ГДР таратылғанына 30 жыл толып отыр.