Кіріспе

Британдық арнайы күштер қолданатын уақыт сөндіргіш Қаламшұғыл немесе уақыт қаламшұғылы - бұл детонаторға немесе қысқа ұзындықтағы қауіпсіздік сөндіргішіне қосылуға арналған уақыт сөндіргіш. Олардың көлемі мен пішіні қарындашпен бірдей, сондықтан да осылай аталады. Олар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде таныстырылып, Ұлыбританияның Гертфордшир қаласында орналасқан Астон Хауста жасалды.

Ондық кідіртуіш

Бір түрі - британдық No10 кідіртуді ауыстыратын (ресми атауы - "Switch, No. 10, "кедергі" және жиі "уақыт пенжі" деп аталады), мыс (немесе кейінгі нұсқаларда алюминий) түтігінен жасалды, оның бір шетінде мыс секциясы бар, онда мыс хлориді бар шыны флакон бар (суитті кеңінен және қате түрде күкірт қышқылы деп хабарланды), ал флаконның астында кернеу астында пружинамен зарядталған шабуылшы және жұқа металл сыммен ұсталады. Таймерді іске қосу үшін құбырдың мыс бөлігін ұсақтап, мыс хлориді бөтелкесін сындырып, содан кейін соққышыны ұстап тұрған сымды баяу ерозиялай бастады. Ақыры сым бөлініп кеткенде, шабуылшы детонатордың ортаңғы қуысына қарай қозғалды, детонатордың екінші шетіндегі соққылық қақпаққа соқты. Ондық кідіртуді ауыстыру 10 минуттан 24 сағатқа дейін кідіреді және бір сағаттық кідіртуде екі немесе үш минутқа дейін және 12 сағаттық кідіртуде бір сағатқа дейін, бірақ қоршаған ортаның жағдайы бұған әсер етуі мүмкін. Бұрыштамалар әдетте беске бөлінген, олардың барлығы бір уақытта орындалады. Пайдалану кезінде жарылғыш зарядтың бірін бұзған жағдайда екі бірдей кідіртулі (мүмкін болса әр түрлі пакеттерден) екі ауыстырғыш орналастырылады.

L-кедергі ("No 9 кедергіш пернесі")

Басқа, кейінгі түрін MD1 Millis Jefferis әзірледі, ол "Lead Delay switch" немесе ресми түрде "Switch, No. 9, L Келесіге ауысу". Ол металға коррозиялық сұйықтықтың химиялық әсеріне сүйенудің орнына (температураның өзгеруіне ұшырайды) қысымға ұшыраған металл бөлшегін қолданды. Бұл металл механикалық жыртылуға өте бейім қорғасын қорытпасы болып табылады. Бұл қорғасынның бір бөлігі белгіленген диаметрге дейін қазылып, диаметр уақыт кідірісін орнатады. Бастауыш шынаны алып тастаған кезде, бұл сымды пружинамен зарядталған соққышы кернеуіне түсірді және біртіндеп созыла бастады. Белгілі бір уақыттан кейін ол тырнағынан қатып, соққышының соққы шапкасына соққы беруіне мүмкіндік береді. Келесіде, егер ол бірнеше минуттан бірнеше сағатқа дейін созылса, онда ол бірнеше минуттан бірнеше сағатқа дейін созылады. Өнімді толығымен MD1 өндірді. Жалпы алғанда, L-кеуделену сәл сенімді емес және қысқа кешіктіріледі, бірақ су астында сенімдірек болды (егер No. 10 оқшаулау кезінде судың ағып кетуі коррозиялық сұйықтықты сұйықтырып, оқшаулауды кідіртуді немесе оқшаулауды тоқтатуды арттырады).

Ұқсас күйдегі тұтандырғыш

Уақыт қарындашының басқа бір түрінде соққылау қалпағы бар, бірақ оған детонатор қосылмаған. Оның орнына бір шетінде пиротехникалық фитчті бекіту үшін қысылатын құрылғы болды. Осы типті қарындаш атылғанда, ол басқа жаққа қысылған детонаторға қарай жанған сөндіргішті тұтастырады. Қауіпсіздіктің стандартты фигурасы минутына жарты метр жылдамдықпен жанғандықтан, осылайша бірнеше минуттан артық кідіртуді қамтамасыз ету мүмкін емес. Сондай-ақ, қалам тұтандырғышты "тұрақты сөндіргішке" (бұзатын сыммен шатастырмау керек) қосуға болады, ол секундына 7 метрден асатын ерекше жылдамдықпен жанды.

Сипаттамалары

Қарындашпен жасалатын детонаторлар номиналды уақыт кешіктірімін көрсету үшін түсті кодталады, ол 10 минуттан 24 сағатқа дейін болуы мүмкін. Жоқ, жоқ. 10 кешіктіру әдетте 5 бірлікте, барлығы бірдей кешіктірілді, ал L кешіктіру әртүрлі операцияларға сәйкес келетін әртүрлі кешіктірулерді қамтитын үлкен банкада берілді. "Жоқ" дегеннің уақыт кідірісі. 10 инъекциядағы агрессивті сұйықтың концентрациясына байланысты өзгеріп отырады. Жинақтың қалыңдығы да әртүрлі болған, бірақ шын мәнінде барлығы бірдей диаметрді пайдаланған. "Жоқ" дегеннің уақыт кідірісі. 9 тек сымдағы ойықтың қалыңдығы, пружинаның кернеуі және температурамен анықталады. Қарындашпен жасалған детонаторларды кез келген жарылғышпен қолдануға болады, егер оған тиісті бустер қосылса. Алайда, пластикалық жарылғыш заттар (оларға қосалқы құрылғы қажет емес) олар жиі қолданылатын саботаж тапсырмалары кезінде өте пайдалы болды. Сонымен қатар, арнайы айыппұлдар болды, олар уақыт қарындашымен бірге шығарылды, мысалы, кейбір лимпеттік миналар. Қалам жарылғыш іске қосылғаннан кейін үнсіз жұмыс істейді. Ол шыбырдамайды да, басқа да дыбыстар шығармайды. Алайда, сағаттаймерлерден айырмашылығы, қалам жарылғыш тек шамамен уақыт кідірісін береді. Мысалы, 2 сағаттық қалам жарылғыш плюс немесе минус 5 минутқа дәл болуы мүмкін, ал 6 сағаттық кідіртуді ұсынатын нұсқада плюс немесе минус 15 минут дәлдік болуы мүмкін. Екеуі де жоқ. 9 және No. 10 кешіктіруді қоршаған орта температурасы да елеулі түрде әсер етті, және олар температураны түзету кестесімен бірге берілді, бірақ термометр жоқ. Мысалы, қарындашпен жасалған детонатор 24 сағаттан кейін іске қосылуы мүмкін, бірақ ауа райы өте суық болса, 30 сағатқа созылады. Сол сияқты, ыстық ауа райы кезінде 12 сағаттан кейін іске қосылатын қалам жарылғыштар іс жүзінде 10 сағат ішінде жарылуы мүмкін. Қарындашпен жарылатын зарядтардың басты артықшылығы олардың кішігірім мөлшері мен жеңіл салмағы, сонымен қатар оларды пайдаланудың өте жылдам және оңай екендігі. Бұл құпия операция кезінде маңызды нүктелер.

Қолданылуы

Өте жоғары құнды нысаналар үшін әртүрлі партиялардан екі қарындаш детонаторды бірге пайдалану ұсынылады. Егер де бір детонатор зақымдалса, екіншісі жарылып кетеді. Еске сала кетейік, егер екі детонатор да жұмыс істесе, жарылыс екі уақыттың бірінде болады; осылайша бұл әдіс орташа кідіртуді де сәл қысқартады. Қарындашпен жасалған детонаторларды Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Арнайы әуе қызметі, Арнайы операциялар басқармасы және француз қарсыласы сияқты топтар көп қолданды. 1942 жылы Сент-Назер шабуыл кезінде HMS Campbeltown кемесінің ішінде жасырылған үлкен аматоль зарядын жарылтуға бірнеше қалам жарығыштар қолданылды. Кеме күтілгеннен бір сағат кешірек жарылды. Соғыс кезінде Ұлыбританияда шамамен 12 миллион қарындаш жарылғыш өндірілді. Алайда, соңғы жылдары олар электронды таймерлермен алмастырылды, олар толығырақ және ұзақ уақытқа созылады. 20 шілдедегі соққы кезінде қолданылған портфель бомбасы британдық қарындашпен жасалған детонаторды қолданып, оның салмағы шамамен екі фунт болатын британдық пластикалық жарылғыш заттардың блогына енгізілген. Бомба 30 минутқа орнатылған және жоспарланғандай жарылды, бірақ Гитлер аздап жарақаттанып аман қалды. Бірақ Штауфенберг екінші блокты дайындап бере алмады. Ол оны орман арқылы әуежайға бара жатқанда тастап кеткен. Оның жүргізушісі, лейтенант Эрих Крец, Вернер фон Хефтеннің көлеңкесінде орманға бір нәрсені лақтырып жібергенін көргенін айтады.

Мәдени сілтемелер

Уақыт қарындаштары 1961 жылғы "Наваронның қарулары" атты соғыс фильмінде Дэвид Нивен кейіпкері ретінде жасырын жарылғыш заттар сарапшысы өзінің қорлары жарамсыз болып қалғанын анықтаған кезде пайда болады. Олардың қолданылуы 20 шілдедегі сюжетті егжей-тегжейлі баяндаған фильмнің бір бөлігі кезінде Валькирия фильмінде де ерекшеленеді.