Кіріспе

Наварраның патшасы 1270–1274 жылдары Генрих І (баск. Henrike I. a, Gizena, фр. Henri le Gros, исп. Enrique el Gordo) (шамамен 1244 – 22 шілде 1274) – Наварраның патшасы (Генрих I ретінде) және Шампан мен Бри графы (Генрих III ретінде) 1270 жылдан қайтыс болғанға дейін.

Ерте өмір

Генрих Наварраның Теобальд I және Бурбонның Маргаритасының кіші ұлы болды. Баласыз ағасы Теобальд II билік еткен кезде, Теобальдтың көптеген сапарларында ол регенттік қызметін атқарды. 1269 жылы Генрих Францияның сол кездегі королі Людовик IX-ның інісі Артуа графы Роберт I-нің қызы Бланш де Артуаға үйленді. Осылайша ол халықаралық саясаттағы "Анжу" айналымында болды.

Билік

Ағасының билігі кезінде мұрагер ретінде танылған Генрих, 1270 жылы желтоқсанда Теобальд II қайтыс болғаннан кейін Наварра Корольдігі мен Шампан графтығының тағына отырды. Дегенмен, Генрих I-нің Памплонада жариялануы келесі жылға, 1271 жылдың 1 наурызына дейін, ал таққа отыру рәсімі 1273 жылдың мамырына дейін кешіктірілді. Оның бірінші әрекеті – Наварраның фуэроларын сақтауға ант беру болды, содан кейін Шампан үшін Франция королі Филипп III-ке құрмет көрсетуге бару. Генрих патшалыққа Наваррада экономикалық гүлденудің шарықталу кезінде келді, бұл Иберияның басқа аймақтарында осыншалықты қарқынмен байқалмады. Бірақ 1259 жылғы Париж шарты бойынша, ағылшындар Гаскониядағы құқықтарға ие болды, бұл Наварраның мұхитқа қол жеткізуін тиімді түрде қиындатты (өйткені Франция, Наварраның одақтасы, Англиямен келіспеушілікте болды). Генрих Памплония қалалық қауымына – Наваррияға, 1266 жылы жасалған Сан-Сернин мен Сан-Николас одағынан шығуға рұқсат берді. Одан бөлек, ол Эстелла, Лос-Аркос және Виана қалаларына жеңілдіктер берді, соның нәтижесінде қалалардың дамуына көмектесті. Оның ақсүйектермен қарым-қатынасы көбінесе достық болды, бірақ ол мемлекетінің тыныштығын кез келген құнмен сақтауға дайын еді. Генрих бастапқыда 1270 жылы Кастилия королі Альфонсо X-тің інісі Филипптің көтерілісіне көмектесу арқылы Кастилиядан жоғалтқан жерлерін қайтаруға тырысты. Бірақ ол содан бас тарды, орнына 1272 жылдың қыркүйегінде ұлы Теобальдты Альфонсо X-тің қызы Виолантаға үйлендіру арқылы Кастилиямен одақ құруды жөн көрді. Алайда бұл одақ сәтсіз аяқталды, өйткені жас Теобальд 1273 жылы Эстелла қамалының қабырғасынан құлап қайтыс болды.

Өлім және мұра

Генрих ұлынан көп өмір сүрмеді. Көптеген деректерге сәйкес, ол өзінің семіздігінен тұншығып қалды. Оның жалғыз заңды баласы, бір жасар қызы Жоанна, анасы Бланш регенттігімен таққа отырды. 1284 жылы Жоанның болашақ Франция королі Филиппке үйленуі Наварра тәжін Франциямен біріктірді және Шампань француз королінің иелігіне өтті. "Құдайлық комедияда" оның замандасы Данте Алигьери Генрихтің рухын Тазарту қақпасының сыртында көреді, ол 13 ғасырдың басқа еуропалық монархтарымен бірге болады. Генрихтің есімі тікелей айтылмаған, бірақ ол "мейірімді жүзді" және "Франция обасының күйеуі" деп сипатталады.