Кіріспе

Психиатриялық эпидемиология - қоғамдағы психикалық бұзылулардың себептерін (этиологиясын), сондай-ақ психикалық аурулардың тұжырымдамасы мен таралуын зерттейтін сала. Ол жалпы эпидемиологияның кіші саласы. Оның тамыры ХХ ғасырдың басындағы әлеуметтану зерттеулерінде жатыр. Алайда, әлеуметтанушылық әсерлер әлі де кеңінен психиатриялық эпидемиологияда зерттеліп жатқанда, бұл сала кейіннен қоршаған ортаның қауіп факторларының кең ауқымын зерттеуге кеңейді, мысалы, өмірдегі маңызды оқиғалар, сондай-ақ генетикалық әсерлер. РМТ сияқты неврологиялық техникалар тәуекел факторларына әсер етудің психологиялық проблемаларға әсер етуінің механизмдерін зерттеу және психикалық бұзылыстардың негізіндегі нейроанатомиялық субстратты зерттеу үшін қолданылады. Психиатриялық эпидемиологияны басты тақырып ретінде қарастырған рецензияларды Tohen және басқалар жариялады. 2006 жылы, 2007 жылы Кесслер, 2012 жылы Juul & Nemeroff.

Тарих

ХХ ғасырдың басындағы әлеуметтанушылық зерттеулерді бүгінгі психиатриялық эпидемиологияның алғысы деп қарастыруға болады. Бұл зерттеулер 70-ші жылдары басталып, балалық шақтағы проблемалардың, генетикалық варианттардың, жыныстық зұлымдықтың және басқа да жағымсыз әсерлердің балалық шақтағы және кейінірек ересектегі психологиялық проблемаларға әсерін зерттеді.

Ауруларды бағалау

Эпидемиологиялық зерттеулерде психикалық ауруларды бағалау үшін қатысушылардың жасына, қолда бар ресурстарға және басқа да факторларға байланысты көптеген түрлі құралдар қолданылады. Жасөспірімдер мен ересектермен жүргізілген зерттеулерде жиі құрылымдық сұхбат алу әдісі қолданылады, бұл әдісте сұхбат берушілер бір адамның бұзылуы немесе бұзылуы жоқ екенін анықтау үшін бірқатар сұрақтар береді. Сонымен қатар, сауалнамалар қолданылады, оларды оңай тапсыруға болады. Балаларды қамтитын эпидемиологиялық зерттеулерде психопатология көбінесе ата-аналардың есебін пайдалану арқылы бағаланады, алайда көп ақпарат беруші тәсілдер, мысалы ата-ана, мұғалімдер мен өзін-өзі есепке алуды бір мезгілде пайдалану да танымал. Психиатриялық ауруларға генетикалық варианттардың үлкен үлесін ескере отырып, психиатриялық эпидемиологияның негізгі бағытының бірі - психиатриялық генетика. Психиатриялық эпидемиологияда генетиканың психикалық денсаулыққа әсерін ашу үшін отбасылық және молекулалық зерттеулер біріктіріледі. Түйелер зерттеулері барлық генетикалық варианттар мен әсерлердің әсерін бағалайды, бірақ тек туыстық ақпаратқа сүйенудің арқасында психикалық қасиеттердің негізіндегі нақты генетикалық механизмдер мен архитектураны түсіндіруде шектеледі. Молекулалық зерттеулер генетикалық варианттар психологиялық проблемалардың пайда болуын ішінара түсіндіре алады деген отбасылық зерттеулердің нәтижелерін растайды, мысалы, жалпы генетикалық варианттардың жалпы үлесін өлшеу арқылы. Сонымен қатар, гендік локустар санының артуы психикалық аурулармен байланысты болып отыр.

Қоршаған орта

Генетикалық әсерден басқа, қоршаған ортаның әсері де зерттеледі, мысалы, тамақтану, қалада өмір сүру, өмірдегі стресс жағдайлары және қорлау. Генетикалық зерттеулерден айырмашылығы, психикалық проблемалардың қоршаған ортадағы әсерін зерттеу екі бағыттағы себеп-салдар мәселесімен бетпе-бет келеді. Мысалы, себеп-салдарлық байланыстың екі бағыты да мүмкін: әлеуметтік стрессті сезіну депрессияға әкелуі мүмкін, немесе депрессияға ұшырау басқалармен қарым-қатынасты нашарлатады және осылайша әлеуметтік стресске әкелуі мүмкін (немесе екеуінің де өзара әрекеттесуі, мүмкін өзін-өзі күшейтетін кері байланыс циклы ретінде болуы мүмкін). Қоршаған ортаға әсер ету мен бұзылудың арасындағы байланысты анықтау бір немесе екі жағдайдың нәтижесі болуы мүмкін. Психиатриялық эпидемиологияда себеп-салдарлық байланыстың бағытын бағалау үшін бірнеше стратегиялар бар. Бір мүмкіндік - әсер ету деңгейін және нәтижелерін бірнеше рет өлшеу. Зерттеушілер психиатриялық симптомдардың өзгеруін алдыңғы уақытқа байланысты қаншалықты әсер етуіне байланысты екенін, сонымен қатар әсер етудің өзгеруін алдыңғы симптом деңгейлерімен болжауға болатынын (қайшылықты модель) талдауды жүзеге асырады. Мұндай модель, мысалы, психологиялық проблемаларды және өмірдегі стрессті оқиғаларды ішкі және сыртқы зерттеуге қолданылды. Психиатриялық проблемалар мен өмірлік оқиғалар 7,8,9,10 және 12-сыныптарда бірнеше рет өлшенді. Зерттеушілер өмірдегі стрессті оқиғалар ішкі және сыртқы психологиялық проблемалардан бұрын пайда болатынын, бірақ мұндай симптомдарды сезінудің нәтижесі болып көрінетінін байқады. Альтернативті тәсіл - егіздерді зерттеу, өйткені монозиготалық егіздердің арасындағы сәйкессіздік қоршаған ортаға әсер етеді. Марихуананы қолданудың мидың ерте дамуындағы қауіп факторларына назар аударған зерттеулер марихуананы қолданбаған бақылау топтарына қарағанда, марихуананы қолданған аналардың балаларының ми анатомиясында айырмашылықтарды анықтады, бұл мидың ерте дамуындағы жатырдағы қауіп факторларының маңыздылығын көрсетеді. Алдын ала туу балалық шақтағы депрессияға ұшырау қаупі мен жас ересектерде психиатриялық ауруханаға жатқызу қаупімен байланысты.

Халықты бейнелеу зерттеулері

Халықты бейнелеу зерттеулері психиатриялық симптоматиканы түсіндіру үшін нейробиологиялық субстраттарды табуға тырысады. Бұл зерттеулер негізінен магниттік резонанслы томографиялық (МРТ) тізбектерін халық ауқымында миды зерттеу үшін қолданды: МРТ тізбектерін инвазивті емес зерттеу үшін қолдануға болады. МРТ реттілігінің басқа мысалдары - функциялық МРТ (fMRI), мидың белсенділік үлгілерін зерттеу және диффузиялық тензорлы бейнелеу (DTI), ақ зат такттарының дамуы мен бүтіндігін өлшеу. Бұл әдістер әртүрлі даму кезеңдерінде қолданылған, әр кезеңнің мысалдары төменде қарастырылған.

Педиатриялық популяция

Балаларда жасалған бейнелеу зерттеулері аутистік белгілер мен мидың гирификациялық үлгілері (қырқылдауы) арасындағы маңызды байланысты көрсетті. Ақ зат дамуына бағытталған DTI зерттеулері балалардың танымдық қабілеті фракциялық анизотропия (FA) арқылы көрсетілген ақ зат бүтіндігімен оң байланысты екенін көрсетті.

Қарттар саны

Үлкен қарт адамдар арасында жүргізілген популяциялық зерттеулер қан тамырларының ақ зат аурулары мен депрессиялық симптомдар арасында маңызды байланыс бар екенін анықтады.