Кіріспе

АҚШ-тағы мемлекеттік ғылыми-зерттеу ұйымы Ұлттық психикалық денсаулық институты (NIMH) Ұлттық денсаулық сақтау институтының (NIH) құрамындағы 27 институттың және орталықтың бірі болып табылады. NIH өз кезегінде АҚШ Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер министрлігінің құрамындағы агенттік және биомедициналық және денсаулыққа қатысты зерттеулерге жауапты АҚШ үкіметінің басты агенттігі. NIMH – әлемдегі психикалық ауруларды зерттеуге маманданған ең ірі ғылыми ұйым. Қазіргі уақытта NIMH директоры – Джошуа А. Гордон. Өз миссиясын орындау үшін NIMH инновациялық ойлауды қолдауы және ми, мінез-құлық және тәжірибе туралы ғылымның дамуындағы жаңалықтарды ашу үшін жаңа ғылыми көзқарастардың толық спектрін пайдалануын қамтамасыз етуі керек. Осылайша ғылымдағы жаңалықтар психикалық аурулары бар барлық адамдарға көмектеседі.

Белгілі зерттеушілер

1970 жылы NIMH зерттеушісі Джулиус Аксельрод «нерв терминалдарындағы гуморальдық тасымалдаушыларға және оларды сақтау, босату және деактивациялау механизмдеріне қатысты жаңалықтар» үшін физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын жеңіп алды. Ол нервтік тасымалдаушы норадреналиннің синапстағы әрекетін тоқтатып, көптеген антидепрессанттар үшін маңызды нысана болатын ферментті тапты. 1960-1970 жылдары этиолог және мінез-құлық зерттеушісі Джон Б. Калхун Мэриленд штатындағы NIMH мекемесінде халық тығыздығының мінез-құлыққа тигізетін әсерін зерттеді. Кейіннен оның жұмысы бірнеше жарияланымнан кейін танымал болды, соның ішінде Scientific American журналындағы мақала және «Universe 25» атты кең танымал әңгіме, ол тығыз қоныстанған ортадағы кеміргіштердің тәжірибелеріне негізделген антиутопиялық болашақты болжады. 1984 жылы психиатр және NIMH зерттеушісі Норман Э. Розентал маусымдық әсерлі бұзылысты (SAD) анықтады, бұл терминге бастама жасады және емдеу ретінде жарық терапиясын зерттеуді бастады. Ол маусымдық депрессия бойынша зерттеулері үшін Анна Моника қорының сыйлығын алды. NIMH зерттеушісі Луи Соколов ми ауруларын түсінуге және диагностикалауға үлкен үлес қосқан мидың қызметін өлшеудің жаңа әдісін жасағаны үшін Клиникалық медициналық зерттеулер саласындағы Альберт Ласкер сыйлығын алды. NIMH зерттеу грантының иегері Роджер Сперри ми шарының функционалдық ерекшеліктеріне, яғни «сол» және «оң» миға қатысты жаңалықтары үшін медицина немесе физиология саласындағы Нобель сыйлығын алды. Эрик Кандель мен Пол Грингард, екеуі де үштен астам онжылдық бойы NIMH қолдауын алған, Швециялық Арвид Карлссонмен бірге физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын алды. Кандель мидағы синапстардың функционалдық модификациясы туралы ашылулары үшін сыйлық алды. Алғашқыда эксперименттік модель ретінде теңіз шұмыршасын пайдаланған, бірақ кейін тышқандармен жұмыс істеген ол естеліктердің қалыптасуы жүйке жасушаларының биохимиясындағы қысқа және ұзақ мерзімді өзгерістердің салдары екенін анықтады. Грингард дофамин және басқа да бірқатар тасымалдаушылардың нейрондық белоктардың функционалдық күйін өзгерте алатынын, сондай-ақ осы өзгерістердің кейінгі орталық сигналдармен кері қайтарылатынын ашқаны үшін танылды. Психиатр және NIMH грантының ұзақ мерзімді иегері Нэнси Андреасен шизофрениядағы маңызды жұмысы және мінез-құлық ғылымын нейробиологиямен және нейросуреттеумен біріктіргені үшін Ұлттық ғылым медалімен марапатталды. Президенттік сыйлық – ғылым саласындағы ең жоғары наградалардың бірі. Психиатр Аарон Бек 2006 жылы Клиникалық медициналық зерттеулер саласындағы Альберт Ласкер сыйлығын алды. «Американың Нобель сыйлығы» деп аталатын Ласкер сыйлықтары негізгі және клиникалық медициналық зерттеулерге үлкен үлес қосқандарға берілетін ең беделді награда болып табылады. Бек депрессия, суицидтік мінез-құлық, жалпы алаңдаушылық, паникалық шабуылдар және тамақтану бұзылыстары сияқты көптеген психиатриялық жағдайларды түсіну мен емдеуді өзгертетін когнитивтік терапияны – психотерапияның бір түрін жасады. 2010 жылы Мортимер Мишкин Ұлттық ғылым медалімен марапатталды. Мишкин – NIMH-тің танымдық нейробиология бөлімінің және оның нейропсихология зертханасының басшысы. Ол NIMH-тің осы медальмен марапатталған алғашқы ғалымы. Мишкин бастаған жұмыстардың нәтижесінде ғылым қазір көру, есту және сезу жолдары туралы, сондай-ақ осы ақпаратты өңдеу жолдарының жад үшін маңызды ми құрылымдарымен қалай байланысатыны туралы көп нәрсе біледі.

Танымал мәдениетте

Калхунның егешқұйрық және еліктер популяциясы динамикасы бойынша жүргізген тәжірибелері, жазушы Роберт С. О'Брайенге 1971 жылы институттан қашқан, сауатты және технологиялық қоғам құрған зертханалық еліктер туралы "Миссис Фрисби және NIMH еліктері" атты балалар кітабын жазуға шабыт берді. Кітап 1982 жылы "NIMH құпиясы" деген атпен киноға бейімделді.