Кіріспе

Элеонора Эстестің Луи Слободкин суреттеген кітабы

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Кітаптың тақырыбы - кедей және достары жоқ поляк-американдық қыз Ванда. Ол өте жақсы баға алса да, сыныпта ең төменгі орынға отырады және сыныптастары оны келекелегенде ештеңе демейді. Бір күні Ванданың сыныптастары оның поляк тегіне және күн сайын мектепке киетін көк көйлегіне күліп күлгеннен кейін, Ванда өзінің тозған үйіндегі шкафтарында тізбектелген жүз көйлегі бар екенін айтады. Бұл әбден анық өтірік ойынға айналады, ал оның сыныптастары, оның басшылығымен Мэдди мен Пегги, оны күнделікті мектептен бұрын мазақтап, оның барлық көйлектерін сипаттауын талап етеді. Оның әкесі Ян Петронски отбасына қатысты тұрақты кемсітушілікке байланысты олар қаладан кетуі керек екенін айтады. Мұғалім қыздарға өздері ойлап тапқан көйлектерді суретке салуды тапсырады. Ванда кіреді де, жүздеген әдемі дизайнды тапсырады. Оның сыныптастары оның талантына таңғалады және бұл оның жүздеген көйлектері екенін түсінеді, осылайша студенттерді Вандаға сенуге итермелейді. Оны ренжіткен оқушылар өкінгендіктен, мұны оған айтуды қалайды, бірақ қалай екенін білмейді. Олар хатты поштаға жіберіп, оны бұрынғы мекенжайына жіберіп, оны басқа жаққа жіберіп жібереді. Өкінішке қарай, ол қазірдің өзінде басқа жерге көшіп кеткен және байқауда жеңгенін түсінбейді. Алайда Уанданың сүйкімділігі, мейірімділігі және кешірімділігі мұғалімге суреттерді оқушыларға беруді тапсырғанда көрінеді.

Қабылдау

Ол 1945 жылы Ньюбери сыйлығының құрметті кітабы болды. 2004 жылғы зерттеуде бұл кітап Калифорния штатының Сан-Диего округінің мектептеріндегі үшінші сынып оқушыларының арасында жиі оқылатын кітап екені анықталды. 2007 жылы онлайн сауалнама негізінде Ұлттық білім беру қауымдастығы бұл кітапты "Оқытушылардың балаларға арналған ең жақсы 100 кітабының" бірі ретінде атады. Элеонора Эстестің "Жүз киім" атты еңбегі Ева Томпсонның 2020 жылдың қарашасында жазған сын мақаласына байланысты тексеріске түсті. Райс университетінің славяндық зерттеулер профессоры Эмерита Томпсон, Ұлттық білім беру қауымдастығының танымалдығына және "Балалар үшін мұғалімдердің ең жақсы 100 кітабына" енгізілгеніне қарамастан, кітап жағымсыз стереотиптерді жалғастырып, поляк американдықтарын қорлайды деп айтады. Томпсонның айтуынша, үшінші сынып оқушысы, поляк иммигрантының қызы Ванда Петронскидің кейіпкері мәдени сезімсіздік пен патронаттық көзқарасқа қатысты алаңдаушылық туғызады. Томпсон кейіпкердің әкесі нашар және қарапайым ағылшын тілінде суреттелгенін, стереотиптерді еске түсіретінін, ал Ванда сыныптастарының қатаң қорлауына ұшырайтынын атап өтті. Томпсон бұл оқиғада бұрынғы нәсілдік көзқарастарды еске түсіретін үстемдік сезімі көрініс табатынын, Вандаға қатысты қарым-қатынас пен маргиналды топтарға қатысты тарихи қатыгездікке ұқсастықты көрсетеді деп мәлімдейді. Мақалада Ванданың пассивті және өзін-өзі қорғай алмайтындай суреттелуі сынға алынып, оның сезімдері әңгімеде айтылмайтынын немесе зерттелмейтінін айтады. Томпсон сонымен қатар кітаптың білім беру бағдарламаларына енгізілуіне, әсіресе оның поляк америкалық студенттеріне және германдық емес, Орталық Еуропалық ортадан шыққан басқаларға әсер етуіне қатысты сұрақтар қояды. Пікірталас повестен тыс, кітаптың қорытындысының сезімтал еместігі туралы айтылады, онда Томпсон Ванданың азаптаушылары Мэдди мен Пеггидің "жақсылыққа айналуына" назар аударатынын, Ванданың өз тәжірибесін шетке шығарады деп айтады. Мақалада Ұлттық білім беру қауымдастығының нәсілшілдік мазмұны бар кітапты ең үздік балалар кітаптары тізіміне енгізуі және оның білім беру ортасындағы орнын қайта бағалауға шақыруы туралы сұрақтар қойылады.