Кіріспе
Аналық бағыт - бұл әйелдің өміріндегі ана болуды бірінші орынға қоятын жол. Бұл сондай-ақ жұмыс күшіндегі әйелдер үшін ана болуды жеңілдететін жұмыс жағдайларына, мысалы, икемді жұмыс уақытына, бірақ сонымен бірге, әдетте, мансаптық ілгерілеуге аз мүмкіндіктер береді. Аналық бағытқа сілтеме жасау көбінесе үй шаруасындағы әйел болумен, уақытша немесе тіпті тұрақты жұмыс күшінен "болып шығумен" байланысты. Аналық жолға түскен әйелдер балаларынан гөрі мансабын басым ететін әйелдермен салыстыруға болады.
Терминнің шығу тегі
Жазушы Дженнифер А. Кингсон 1988 жылы 8 тамыздағы "Нью-Йорк таймс" газетінде жазған мақаласында "аналық жол" деген терминді енгізді. Фелисе Шварцтың 1989 жылы Гарвард бизнес журналында жазған мақаласын кейде "аналар жолы" құбылысының алғашқы талқылауы деп атайды. Шварц мақалада "жұмыс беруші әйелдерді жұмысқа алудың құны ер адамдарды жұмысқа алудың құнынан жоғары" болса да, бұл жоғары шығын негізінен жұмыс орнындағы гендерлік үміттер мен әйелдердің бала тәрбиесіне байланысты. Шварц жазды: "Сіркін төбе" деген қате метафора корпоративтік басшылар орта деңгейден тыс әйелдердің жоғары қозғалыс қабілетін тежеу үшін құрған көрінбейтін кедергілерді білдіреді. Меніңше, бұдан да орынды метафора - геологияда қолданылатын қима диаграммасы. Әйелдер лидерлікке кедергілер әйелдерге әсер етудің әлеуетті кері әсер ету қабаттары аналық, дәстүр, әлеуметтену әйелдермен кездескенде, басқару қабаттары ерлердің едәуір санасыз тұжырымдары, стереотиптері мен үміттерімен толы. Мұндай интерфейстер ерлер үшін жоқ және әйелдер үшін өткізбейтін болады. Шварцтың мәлімдемесі кеңінен жарияланып, жұмыс орнындағы әйелдер туралы жаңа әңгіме туды. The New York Times 1988 жылы терминді қолданғаннан кейін, 1989 жылғы 8 наурыздағы "Мама мансап жолы шуақтылық туғызады" атты мақаласында аналар жолын егжей-тегжейлі сипаттады, онда Шварцтың мақаласы және оған қоғамдық ортада жасалған жауап талқыланды. Мақалада "аналық бағыт" "отбасылық міндеттері бар әйелдерді төменгі жалақымен жұмыс істеуге мәжбүрлейтін" құбылыс ретінде сипатталған. Тіпті, барлық топтағы аналар ана еместерге қарағанда төменгі жалақыға ие. Алайда, табыстың төмендеуінен басқа, аналардың жалақысы мен табысы арасында айтарлықтай айырмашылықтар бар.
The misleading metaphor of the glass ceiling suggests an invisible barrier constructed by corporate leaders to impede the upward mobility of women beyond the middle levels. A more appropriate metaphor, I believe, is the kind of cross sectional diagram used in geology. The barriers to women’s leadership occur when potentially counterproductive layers of influence on women—maternity, tradition, socialization—meet management strata pervaded by the largely unconscious preconceptions, stereotypes, and expectations of men. Such interfaces do not exist for men and tend to be impermeable for women. Schwartz's assertions generated widespread publicity and a new conversation about women in the workplace. The New York Times, having coined the term in 1988, described mommy track in greater detail in a March 8, 1989 article, "Mommy Career Track Sets Off Furor" which discussed Schwartz's article and the response to it in the public sphere. The article described the mommy track as a phenomenon "in which women with family responsibilities are shunted into dead end, lower paying jobs." Even when controlling for variables, on average mothers in all groups earn lower wages than non mothers. Beyond this general drop in earnings, though, there are significant differences in mothers’ wage gaps between high earning women and low earning women.
Жоғары табыс алатын әйелдер
Жоғары табыс алатын әйелдер төмен табыс алатын әйелдерге қарағанда бала тууға жұмсаған шығынды көбірек көтереді. АҚШ-та балалы болу әйелді өмір бойы тапқан табысының 21-33 пайызынан бас тартуға мәжбүр етеді, бұл жүздеген мың доллар шығынға ұшырауы мүмкін. Балалы әйелдердің еңбекақысы анасыз әйелдерге қарағанда 24% төмен, тіпті жұмыссыздық кезеңін есепке алғанда да. Бұл топтағы әйелдер жұмыс орнында көбірек кемсітіледі: заң фирмаларының 16%-ы ғана әйелдер, бұл кем білікті мамандықтарға қатысты емес. Жоғары білікті әйелдер бала туылғаннан кейін төмен білікті әйелдерге қарағанда жалақыны тегіс табады, бұл негізінен жалақының өсуінің жоқтығында көрінеді.
Аз табыс алатын әйелдер
Аз табыс табатын әйелдер балалы болған кезде, өмір бойы тапқан табысының 10-14 пайызын құрбан етеді. Тіпті балалы болғаннан кейін 10 жыл өткен соң да АҚШ-тағы аналар анасыз, төмен білікті әйелдерге қарағанда 12% төмен жалақы алады. 2014 жылы Еңбек статистикасы бюросының есебінде жұмыс істейтін ерлер жұмыс істеген күндері әйелдерге қарағанда 52 минут көп жұмыс істегенін және бұл айырмашылық әйелдердің жартылай жұмыс істеуге көбірек ықтималдығын білдіретінін айтты. Жартылай жұмыс және икемді жұмыс уақыты немесе икемдірек жағдайлар аналар жолының белгілері ретінде қарастырылады, өйткені олар әйелдердің жұмыс орнында толық уақыт жұмыс істемейтінін көрсетеді. Алайда, бұл жағдай өзгеріп жатыр, өйткені ерлер мен әйелдер көбірек еркін уақыт беретін жұмыс тәртібіне ауысып жатыр. Осыған қарамастан, алғаш рет Шаррон Хейс сипаттаған "интенсивті ата-аналық тәрбие" заманауи идеалы, әйелдер жақсы тәрбиеші деп қалыптасқан әлеуметтік нормаға байланысты, аналардың балаларды тәрбиелеуде негізгі жауапкершілікті алуын қамтамасыз етеді. Бұл ерлер мен әйелдердің балалы болғаннан кейін жұмыс пен өмір арасындағы үйлесімділік мәселесін көбейткенін білдіретін себептердің бірі, бірақ әйелдер ғана осы қайшылыққа байланысты жұмыс уақытын қысқартады. Сонымен қатар, үй шаруасын басқаға төлейтін әйелдер үйден тыс жерде жұмыс істеудің екі есе ауырлығына тап болады, ал үйдегі үй шаруасының басым бөлігін үйде орындауды жалғастырады. Жұмыс күшінде аналардың аз болуының тағы бір мәдени әсері - АҚШ салық кодексіндегі жыныстық кемсітушілік. Өз үйіндегі үй шаруасы ақы төленбейді және салық салынбайды, ал қоғам нормаларының нәтижесінде әйелдер үй шаруасының басым бөлігін жалғастыруда, сондықтан көптеген үйлерде әйелдің бұл жұмысты атқаруы жұмыс істеуге барудан гөрі, тамақ пісіру, тазалау және балаларды күту үшін басқа біреуге ақы төлеуден гөрі арзан болуы мүмкін. Сонымен қатар, салық кодексі ерлерді негізгі табыс табушылар ретінде, ал әйелдерді екінші деңгейлі табыс табушылар ретінде қарастырады, сондықтан ерлер бірлескен салық салудан пайда көреді, ал әйелдердің табыстары жиі жоғары салық салуға жатады. Жұмыс істейтін үйленген әйелдер жалақыдан салық төлейді, бұл олардың табысын төмендетеді, бірақ олар жұмыс күшін қосымаса да, ерлі-зайыптылар сияқты бірдей жәрдемақылар (әлеуметтік қамсыздандыру және Medicare) алады.
Сын
Көптеген феминисттер аналар жолын әйелдер арасында жік салатын және феминисттік мақсатқа кері әсер ететін деп санайды. Шварцтың алғашқы мақаласында әйелдерді мансапка деген құлшыныстарына байланысты екі топқа бөлу ұсынылғандықтан, кейбіреулер мұны әйелдер арасындағы екі топқа бөлуге мәжбүрлеген және ерлер арасындағы кез-келген айырмашылықтарды елемеген әйелдер арасындағы бөліну деп қарады. 2015 жылы АҚШ әлемдегі үш елдің бірі болды (басқа екеуі Папуа-Жаңа Гвинея және Суринам) жұмыс берушілерден ақы төленетін демалысты талап ететін заңдары жоқ.
Жапония
Жапонияның әлеуметтік нормалары, АҚШ-тағы сияқты, көптеген әйелдердің балалы болғаннан кейін жартылай жұмыс істеуге мәжбүр болуына себепші болады. Алайда, АҚШ-тан айырмашылығы, жапондық аналар балалы болғаннан кейін толық жұмыс уақытын өте сирек алады. Жапонияда басқа дамыған елдерге қарағанда жартылай жұмыс істейтін әйелдердің саны өте көп, ал олардың көпшілігі - аналар. Жапониядағы жалпы бизнес-тәсілдер, белгілі бір уақытта жұмыс орнында демалыс алған аналарды жазалайды, өйткені компаниялар тек жоғары оқу орындарынан тікелей жұмысқа алуды және толық уақытты лауазымдарға жасқа жоғары шек қоюды таңдайды.
Нидерланды
Нидерландта әйелдер жұмыс күшінде салыстырмалы түрде жақында ғана болды. XX ғасырдың басым бөлігінде әйелдер жұмыс істеуге кедергі келтіретін көптеген заңдық және әлеуметтік кедергілерге тап болды. 1950 жылдардың соңында Нидерланды маңызды құқықтық өзгерістер енгізгенмен, мысалы, некеге тұру және күйеудің некелік билігін жою, тек 1984 жылы ғана ерлі-зайыптылар арасындағы толық құқықтық теңдікке қол жеткізілді. 1984 жылға дейін заңда күйеудің пікірінің әйелдің пікірінен басымдығы туралы ереже жазылған. Сондай-ақ, The Economist басылымының айтуынша, "1980-шы жылдарға дейін [Голландияның] саясатында христиан құндылықтары басым болды", яғни голландиялық әйелдер жұмыс күшінде кіру үшін баяу болды. 1980 жылдардың басында Еуропалық қоғамдастықтар комиссиясының "Еуропалық қоғамдастықта әйелдер" атты баяндамасында "Нидерландыда (17,6%) және Ирландияда (13,6%) біз тұрмысқа шыққан әйелдердің ең аз жұмыс істейтінін және осы құбылысты жалпы жұртшылықтың ең аз қабылдағанын көреміз" деп анықталды. (б . 14) деген сұрақтар қойылады . 1980 жылдан бастап жұмыс орнына кіретін әйелдердің саны өсті, бірақ олардың көпшілігі жартылай жұмыс істейді. 2012 жылы жұмыспен қамтылған әйелдердің 76,9% жартылай жұмыс істеді, бұл Еуропалық Одақтың 32,1% орташа көрсеткішінен әлдеқайда жоғары.
Біріккен Корольдік
Ұлыбританияда жұмыс істейтін аналар саны басқа Батыс елдеріне қарағанда аз. Оған бала күтімі жеткіліксіздігі және жұмыс істейтін аналарға қатысты әлеуметтік қорлау себеп болды. Жалпы алғанда, Ұлыбританияда әйелдер арасында жартылай жұмыс істейтіндердің саны Еуропадағы ең жоғары деңгейлердің біріне ие. ЭЫДҰ-ның мүше елдерін, сондай-ақ Еуропаның ішкі және сыртқы елдеріндегі әйелдердің жартылай жұмыс істейтіндер саны тек Нидерланды мен Швейцарияда ғана жоғары екенін көрсетті. Ұлыбританиядағы әйелдер батыс елдерінде аналық жазаларының ең нашарларының біріне тап болады: "Көптеген континенттік Солтүстік Еуропа елдерінде (Австрия, Нидерланды және Германия) және ағылшын тілді елдерінде (Канада, Ұлыбритания және АҚШ) аналық жалақының елеулі жазаларын табады". Еуропалық кеңес Ұлыбританияға (бойына қатаң жүктеме беретін) ұсыным жасап, Ұлыбританияны "Аялдар мен ерлер арасындағы жартылай жұмыс уақытында жұмыс істеу үлесі арасындағы айырма (2013 жылы 42,6%) 2013 жылы 13,2%-ы) Еуроодақтағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі болып табылады. Жеке және отбасылық міндеттеріне байланысты белсенді емес немесе жартылай жұмыс істейтін әйелдердің пайызы (12,5%) 2013 жылы Еуропалық Одақтың орташа көрсеткішіне қарағанда (6,3%) екі есеге жоғары болды [e] тіпті бала күтімі жүйесіндегі ұсыныс соңғы уақытта ұлғайса да, қол жетімді, жоғары сапалы, толық уақытты бала күтімі мәселесі басты мәселе болып қала береді".
Солтүстік елдер
Солтүстік елдердегі әйелдер үйленіп, балалы болу ерлерге қарағанда көбірек әсер етеді, бұл әйелдердің ақысыз үй шаруасын жалғастыра береді деген үміттен де туындайды. Алайда, скандинавиялық елдер қос табыс табушы отбасыларды нормаға айналдыру үшін жұмыс істеді, бала күтімі, ата-аналық демалыс және жұмыс уақытының икемділігі әйелдердің жұмыс істеуін жалғастыруға мүмкіндік береді. ЮНИСЕФ-тің 2007 жылғы есебінде Швецияда ата-аналарға 12 айлық ата-аналық демалыс берілсе де, оны әр жұптың өз қалауы бойынша екіге бөліп алуға болады, гендерлік нормалар әсер етуін жалғастыруда: міндетті босану демалыспен Швеция әйелдерге бала туғаннан кейін жұмыс уақытын қысқартуға мүмкіндік береді, бұл екі табыс табатын отбасылардың аналарының жартысына жуығы толық уақытты емес жұмыс істейді дегенді білдіреді. Солтүстік елдердегі әйелдердің жалпы еңбекке қатысу деңгейі жоғары болса да, ерлер мен әйелдер арасында жынысына байланысты үлкен бөліну байқалады. Әйелдер көбінесе отбасылық өмірге бейімделген жұмыс мәдениеті бар, жұмыс уақыты мен жартылай жұмыс істейтін жұмыс орындары бар белгілі бір жұмыс салаларында, ал ерлер басқа салаларда жұмыс істейді. "Жендер бойынша бөлінген еңбек нарығы - бұл әйелдердің Солтүстік елдердегі жартылай жұмыс істеуге көбірек ықтимал болуының негізгі себебі". Алайда, бұл жарты күндік жұмыс мәдениеті Финляндияға тарамайды, өйткені тарихи себептер бойынша елде жұмыс күші жетіспеушілігі болды, бұл әйелдердің толық уақытты жұмыс істеу қажеттілігін арттырды. 2014 жылы Швециядағы әйелдердің жұмыспен қамту деңгейі ЕО-28 арасында ең жоғары болды және ерлер деңгейінен сәл ғана төмен болды (73% әйелдер мен 76,5% ерлер). Бұл көрсеткіш ЕО28-нің 58,8% әйелдер мен 69% еркектерге тең.