Йохан Эрнст Гуннерус: Норвегиялық дін қызметкері және ботаник өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Йохан Эрнст Гуннерус (26 ақпан 1718 – 25 қыркүйек 1773) – норвегиялық епископ және ботаник. Гуннерус Кристианияда туған. 1758 жылдан өмірінің соңына дейін Нидарос епархиясының епископы болды, сонымен қатар Копенгаген университетінде теология профессоры қызметін атқарды.

Өмірбаян

Гуннерус Норвегияның Христиания қаласында туып өскен. 1737 жылы Даниядағы Копенгаген университетіне түсті, бірақ кедейлік себепті оқуын үш жылға кейінге қалдыруға мәжбүр болды. 1740 жылдан бастап Копенгагенде, 1742 жылдан бастап Германиядағы Галледе және 1744 жылдан бастап Йенада оқыды, онда 1745 жылы магистр дәрежесін алды және 1753 жылы философия факультетіне қабылданды. Йенада ол көптеген еңбектер жариялады, оның ішінде сегіз томдық табиғи және халықаралық құқық туралы еңбек ерекше аталады. 1754 жылы Данияға қайта шақырылып, Герлуфсхольмде профессор және ректор болып тағайындалды. 1758 жылы Норвегияның Тронхейм қаласындағы Нидарос епархиясының епископы болды. Гуннерус табиғат тарихына қатты қызығушылық танытып, Норвегияның орталық және солтүстік аймақтарына жасаған сапарларынан үлкен коллекция жинады. Ол басқаларды да өзіне үлгілер жіберуге ынталандырды. 1760 жылы тарихшылар Герхард Шёнинг және Петер Фредерик Суммен бірге Тронхейм қоғамын құрды. 1767 жылы ол корольдік мойындау алып, Корольдік Норвегия ғылымдар және әдебиеттер қоғамы атанды. Гуннерус 1767 жылдан 1773 жылға дейін қоғамның вице-президенті және Perpetuus директоры болды. Қоғам 1761 жылы «Det Trondhiemske Selskabs Skrifter» деп аталатын журналын шығара бастады, ол бүгінге дейін «Det Kongelige Norske Videnskabers Selskabs Skrifter» деп жарияланып келеді. 1765 жылы Гуннерус осы журналда шағаланың ғылыми атауын «Squalus maximius» деп беріп, оның сипаттамасын жариялады. Гуннерус «Flora Norvegica» (1766–1776) еңбегінің авторы. Ол Солтүстік Норвегияның орнитологиясы туралы жазбаларын Кнуд Лимнің «Финмаркенс Лаппер туралы» (1767) еңбегіне қосты, ол 1808 жылы ағылшын тіліне «Финмарк лапландтарының есебі» деп аударылды. Осы еңбекте Гуннерус Гриншанкқа ғылыми атау берген алғашқы адам болды. Гуннерус көптеген зерттеулерін Карл фон Линней деп белгілі Каролус Линнеймен талқылады, олар хат алмасып жүрді. Каролус Линнейден келген түпнұсқа хаттар Тронхеймдегі Норвегияның Корольдік ғылымдар және әдебиеттер қоғамында сақталады, ал Гуннерустан Линнейге жазылған хаттар Лондонның Линней қоғамында сақталады. Гуннерус солтүстік жарығы Күннің әсерінен туындайтынын ескере отырып, Ай, Венера және Меркурийдің айналасында да полярлық сәулелер болуы мүмкін деген тұжырымды бірінші болып айтты. 1766 жылы Гуннерус Швед Корольдік Ғылым академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды.

Gunnerus was born and raised in Christiania in Norway. He enrolled at the University of Copenhagen in Denmark in 1737, but had to postpone his studies for three years because of poverty. He studied in Copenhagen from 1740, at Halle in Germany from 1742, and at Jena from 1744, where he received his Magister degree in 1745 and in 1753 was admitted to the Faculty of Philosophy. At Jena he published extensively, notably a work on natural and international law in eight volumes. In 1754 he was recalled to Denmark and appointed Professor and Rector at Herlufsholm. In 1758 he became Bishop of the Diocese of Nidaros in Trondheim, Norway. Gunnerus was very interested in natural history and accumulated a large collection of specimens from visits to central and northern Norway. He also encouraged others to send him specimens. Together with the historians Gerhard Schöning and Peter Frederik Suhm he founded the Trondheim Society in 1760. In 1767 it received royal recognition and became the Royal Norwegian Society of Sciences and Letters. Gunnerus was vice President and Director Perpetuus of the Society from 1767 to 1773. The society began publishing its journal in 1761, entitled Det Trondhiemske Selskabs Skrifter, still published today as Det Kongelige Norske Videnskabers Selskabs Skrifter. In 1765 Gunnerus published a description of a basking shark in this journal, giving it the scientific name Squalus maximius. Gunnerus was the author of Flora Norvegica (1766–1776). He contributed notes on the ornithology of northern Norway to Knud Leem's Beskrivelse over Finmarkens Lapper (1767), translated into English in 1808 as An Account of the Laplanders of Finmark. In this Gunnerus was the first person to give a scientific name to the Greenshank. Gunnerus discussed a number of his findings with Carolus Linnæus, mainly known as Carl von Linné, with whom he was in correspondence. The original letters from Carolus Linnæus are held at the Royal Norwegian Society of Sciences and Letters in Trondheim, while the ones from Gunnerus to Linnæus are found at the Linnean Society of London. Gunnerus was the first to suggest that since the northern lights were caused by the Sun, there also had to be auroras around the moon, Venus and Mercury. In 1766, Gunnerus was elected a foreign member of the Royal Swedish Academy of Sciences.

Мұра

Гуннера туысы оның құрметіне аталған, сондай-ақ Гуннерус кітапханасы да.