Кіріспе

Түркиядағы күрд ұлтшылдар тобы Күрдстанның бостандық соқалары немесе ТАК , Түркиядағы Күрдстанның тәуелсіз мемлекетін іздейтін күрд ұлтшылдар тобы . Топ сондай-ақ Түркиядағы күрдтерге қатысты Түркия үкіметінің саясатына қарсы. Топ өзін Күрд жұмысшы партиясының (ПКК) бөлініп шыққан тобы ретінде таныстырады, бұл топ Түркия мемлекетімен келісімге келуге дайын екендігіне қарсы. ПКК ТАК-тан алыстап, Түркия үкіметі ТАК-ты халықаралық аренада террористік ұйым ретінде бейнелеу үшін пайдаланатынын, ПКК тек Түркия қарулы күштерін немесе олардың өкілетті тұлғаларын ғана нысанаға алатынын, ол әрқашан өз шабуылдарына жауапкершілікті мойнына алатынын және ПКК мен ТАК арасында ешқандай байланыс жоқ екенін мәлімдейді. Талдаушылар мен сарапшылар екі топтың шын мәнінде байланысы бар ма, жоқ па деген мәселеде келіспейді. Бұл топ алғаш рет 2004 жылдың тамызында, ПКК 1999 жылғы бітімгершілікті тоқтатып, екі адамның қаза тапқан Стамбулдағы екі қонақ үйдегі бомбаға толы шабуылға жауапты екенін мойындағаннан бірнеше аптадан кейін пайда болды. Содан бері TAK Түркияның батыс және орталық бөлігінде, соның ішінде Стамбул, Анкара және Жерорта теңізінің оңтүстік курорттарында кейбір туристік аймақтарда көптеген қатал бомбалық шабуылдар жасап, өрлеу стратегиясын ұстанды. ТАК 2016 жылдың ақпан айында Анкарада болған, кем дегенде 28 адамның өмірін қиған, 2016 жылдың наурызында Анкарада болған, тағы 37 адамның өмірін қиған және 2016 жылдың желтоқсанында Стамбулда болған, 47 адамның өмірін қиған бомбалау оқиғаларына да жауапкершілікті өз мойнына алды.

Тарихи контекст

Түркия үкіметі Түркияның этникалық күрд халқына қатысты бірнеше онжылдықтар бойы қысымшылық шараларын қолданғаннан кейін, 1978 жылы Түркиядағы күрдтердің тең құқықтылығын және өзін-өзі анықтауды орнату мақсатында Күрдтер жұмысшы партиясы (ПКК) құрылды, олар халықтың 18% -дан 25% -ына дейін құрайды. 1984 жылдан бастап ПКК мен түрік қауіпсіздік күштері арасында қарулы қақтығыс басталды, нәтижесінде Түркияның 7000 қауіпсіздік қызметкері мен 30 000-нан астам күрдтер қаза тапты. Осы қақтығыс кезінде Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот Түркияны мыңдаған адам құқықтарының бұзылуы үшін айыптап отыр. Сот үкімдері күрд азаматтарын өлтіру, азаптау, мәжбүрлі түрде жер аудару, қиратылған ауылдар, еріксіз тұтқындау, өлтірілген және жоғалған күрд журналистеріне қатысты. 2004 жылы қысқа мерзімге жасалған атысты тоқтату нәтижесінде "Курдстанның бостандық соқалары" құрылды. Бұл топ өзін "Курдстандық бостандық соқалары" деп атайды. ТАК Түркиядағы күрдтерге жасалатын қатыгездікке қарсы және түрік үкіметінің қолынан қаза тапқан күрдтерге жауап іздеуде.

Негізгі философиясы

ТАК тәуелсіз Күрдістан мемлекетін құруға ұмтылады. Бұл топ Түркия үкіметінің этникалық күрд азаматтарына қатысты саясатына қарсылық білдіреді. TAK алғаш рет 2004 жылы пайда болды. Топтың шығу тегі, құрамы және мүшелері туралы айтарлықтай пікірталас бар. Түркияның кейбір сарапшылары бұл топты күрдтердің ең белсенді ұлтшыл тобы - Күрд жұмысшы партиясының (ПКК) кішкентай бөлшегі немесе оның жалған атауы деп санайды. Басқалары бұл топ ПКК-дан мүлдем тәуелсіз болуы мүмкін немесе оған тек еркін байланысты деп болжайды. ПКК басшылары ТАК-ты бақылауда ұстағанын жоққа шығарады. ТАК-ты РПК-ның қанағаттанбаған немесе бұрынғы мүшелері құрған деген болжамдар бар.

ПКК-мен қарым-қатынасы

Jamestown Foundation мәліметінше, ТАК 2006 жылдан бері ПКК-мен бәсекелесіп келеді. Алайда, саяси ғылымның ғалымы Вера Эккариус Келли екі топтың арасында күрес болатынын көрсететін нақты белгілер жоқ екенін атап өтті. Оның айтуынша, ТАК бірнеше рет "мақұлданбаған" бомбалаулармен ПКК-нің атысты тоқтату туралы келіссөздер жүргізудегі күш-жігеріне зиян келтірген, оны Солтүстік Ирландия қақтығысындағы "Нағыз ИРА"мен салыстырған, мұндай күрес болмаған факті екі түсіндірме болуы мүмкін; ТАК ПКК-нің командалық құрылымынан тыс жұмыс істеуі мүмкін немесе оны ПКК "ерекше тапсырмалар" үшін пайдалана алады. Алайда, TAK-тың шығу тегі әлі де даулы болып табылады. Түрік қауіпсіздік сарапшылары Бахоз Ердалды ТАК-тың басшысы болуы мүмкін деп болжады. Басқа сарапшылар бұл топты 2003 жылы ПКК басшылары құрды деп санайды, ол заңсыз демонстрацияларға, жол тосқауылдарына және кез-келген Молотов коктейліне қатысты. ТАК кейіннен ПКК-дан бөлініп шыққанын мәлімдеді, оны "пассивті" деп айыптап, соңғы рет 2015 жылдың желтоқсанында ПКК-ның "гуманистік сипатын" "тұрақтанған түрік мемлекеттік фашизмі қолданатын әдістерге" қарсы тұрмайды деп сынға алды. Кейбір сарапшылар TAK-тың ПКК-мен байланысы бар деп санайды. France24 тілшісі Түркияда "көпшілік" сарапшылар TAK-тың ПКК-мен байланысы бар деген пікірді бөліседі, бірақ ол белгілі бір операциялық дербестікке ие. Терроризмді зерттеу және терроризмге қарсы іс-қимыл жөніндегі ұлттық консорциум, АҚШ Ішкі қауіпсіздік департаменті қаржыландыратын академиялық зерттеу орталығы, ТАК-ты ПКК-ның "арнайы қалалық терроризм қанаты" деп атайды. Бұл пікірді Ақ үй де бөліседі, ол 2016 жылдың қазан айында ТАК-ты ПКК-ның "қалалық терроризм қанаты" деп атады. "The Guardian" газетінің хабарлауынша, "Түркияның ресми өкілдері мен кейбір қауіпсіздік сарапшылары TAK әлі де болса ПКК-ның жауынгерлік майданы ретінде әрекет етуде" дейді. Business Insider басылымы "курдшы бостандықшыларды бақылайтын сарапшылар бұл топтар өзара байланыста екенін айтады" деп жазды. Стамбулдағы тәуелсіз қауіпсіздік сарапшысы Метин Гюркан "Аль Монитор" басылымына жазған хатында ТАК-ты "ПКК-ның қамқорлығымен шабуылдар жасайтын жартылай автономды қарулы топ" деп сипаттады. Гюркан ТАК-ты ПКК құрған, бірақ одан бөлініп шыққан деп жазды. Маркус ТАК-тың ПКК-дан тікелей бұйрық алуы мүмкін емес деп санайды, бірақ ПКК-ның ТАК-тың іс-әрекеттерін бақылауға алатынын ойлайды. Newsweek және Al Arabiya басылымдары бұл топтың ПКК-мен байланысы бар екенін жазса, Deutsche Welle оны ПКК-дан бөлініп шыққан деп сипаттады. 2012 жылы Human Rights Watch өзінің 2012 жылғы қаңтар айындағы есебінде TAK-ты атап өтті, ол TAK-ты "ПКК-мен байланысты топ" деп атады. Нью-Йорктегі Сент-Лоуренс университетінің Түркия жөніндегі сарапшысы Говард Эйсенстаттың айтуынша, ТАК ПКК-ның қысқа және ұзақ мерзімді мақсаттарына нұқсан келтіреді және ТАК-ның ПКК-ның бақылауында болуы мүмкін емес. КСРО-ның басшысы Джемиль Байек те КСРО мен ТАК арасындағы байланысты немесе ұқсастықты жоққа шығарды. Ол Түркия үкіметі ТАК атынан шабуыл жасағанын, бұл халықаралық аренада ПКК-ны террористік ұйым ретінде сипаттау үшін жасалатынын айтты.

Террористік ұйым ретінде белгілеу

Бұл топты АҚШ, Ұлыбритания және Австралия үкіметтері, сондай-ақ Еуропалық Одақ террористік ұйым деп жариялады. Түркия үкіметі бұл топты ПКК-ның бір бөлігі деп санайды және оны бөлек тізімге енгізбейді.