Кіріспе
2003 жылы Иракта түрік және американдық әскерлердің қатысуымен болған оқиға. "Худ оқиғасы" (Çuval Olayı) – АҚШ бастаған Иракқа шабуылдан кейін 2003 жылы Түркия мен АҚШ арасында болған әскери оқиға. 2003 жылдың 4 шілдесінде Ирак Курдистанында жұмыс істеп жүрген түрік сарбаздарының тобы американдық әскерлерге тұтқындалды және бас киімдерімен (капюшондармен) жабылған күйі тергеуге алып кетілді. Кейін американдық әскерлер Сүлейманиядағы түріктердің құпия ордасына шабуыл жасап, снайперлік мылтықтар, гранаталар және Киркук карталарын тәркіледі. Аталған карталарда жергілікті әкімшіліктің ғимаратының маңындағы нысандар шеңберленген болатын. Түркия АҚШ-қа дипломатиялық нота жолдады, ал түрік сарбаздары американдық күзетте 60 сағат өткен соң босатылды. Түркия күрдтермен ұзақ жылдардан бері қақтығыста болып келеді. Ирактың күрдтік барлау қызметінің бір өкілі түрік сарбаздарының Киркук қаласының жаңа сайланған әкіміне қастандық жасау жоспарымен байланысты болғандығын, бұл аймақты тұрақсыздандырып, түрік әскерінің араласуына мүмкіндік беру мақсатында жасалғанын мәлімдеді. Екі тарап та ресми түрде кешірім сұрамады, бірақ АҚШ-Түркия тергеу комиссиясы ортақ мәлімдеме жасады. Сонымен қатар, Дональд Рамсфелд Режеп Тайип Ердоғанға жолдаған хатында оқиғаға өкініш білдірді. "Худ оқиғасы" Түркия мен АҚШ арасындағы қарым-қатынасқа ауыр соққы берді; екі ел де НАТО аясындағы стратегиялық одақтастар. Бұл оқиға АҚШ-та салыстырмалы түрде аз жарияланғанмен, Түркияда кеңінен талқыланды. Түркияда бұл оқиға түрік сарбаздарының алып келіну әдісіне байланысты "Худ оқиғасы" деп аталды және көптеген түрік азаматтары оны қасақана жасалған қорлау деп қарастырды.
The Hood event (Çuval Olayı) refers to a 2003 military incident involving Turkey and the United States shortly after the American led invasion of Iraq. On July 4, 2003, a group of Turkish soldiers operating in Iraqi Kurdistan were captured by American troops and, with hoods covering their heads, were led away to be interrogated. Afterwards, American soldiers raided a Turkish safehouse in Sulaymaniyah and seized of explosives in addition to sniper rifles, grenades, and maps of Kirkuk with circles drawn around positions near the local governor's building. Turkey lodged a diplomatic protest with the United States, and the Turkish soldiers were then released after spending 60 hours in American custody. Turkey has been involved in a long running conflict with the Kurds, and one Iraqi Kurdish intelligence official claimed that the Turkish soldiers had been linked to a plot to assassinate the newly elected governor of Kirkuk in order to destabilize the region, opening the way for the Turkish military to intervene. Neither side has issued a formal apology, though a U. S.–Turkish investigative commission later issued a joint statement of regret. Additionally, Donald Rumsfeld expressed sorrow over the incident in a letter to Recep Tayyip Erdoğan. The Hood event severely damaged Turkey–United States relations; both countries are strategic allies under NATO. While the incident received comparatively little coverage in the United States, it was a major event in Turkey. It became known as the "Hood event" (referring to the manner in which the Turkish soldiers were taken away) in Turkey, and many Turkish citizens saw it as a deliberate insult.
Өмірбаян
Түркия солтүстік Иракты, оның үлкен таулы аймақтарын ұлттық қауіпсіздікке қауіп төндіретін мүмкіндік ретінде ұзақ уақыттан бері қарастырып келді. 1980 және 1990 жылдары Түркия негізінен Түркияның оңтүстік-шығысында әрекет еткен ПКК-мен күресті. Осы қақтығыста 30 000-нан астам адам қаза тауып, миллиондаған адамдар қоныс аударды. Соғыс кезінде ПКК Ирак пен Сирияда базалар құрды. 1991 жылғы Перс шығанағы соғысынан кейін Ирак Курдистаны автономия алғаннан кейін түріктердің алаңдауы күшейді. 1996 жылы азаматтық соғыс басталғаннан кейін Түркия екі ірі күрд фракциясы арасындағы қаруды тоқтатуды бақылау үшін әскерін орналастырды. 1998 жылы Түркия көршілес Сирияны ПКК жетекшісі Абдулла Өжаланды елден шығаруға мәжбүрлеу үшін әскери қысым көрсетті. Алайда, АҚШ-тың араласуына байланысты Түркия солтүстік Ирактағы ПКК-ға қарсы шешуші әрекеттерге баруға ереңдемеді. Американдық қорғаумен Ирак Курдистаны жартылай тәуелсіз аймаққа айналды. АҚШ-тың ықпалы 1999 жылы Ирактың ірі күрд фракциялары – Курдистанның Патриоттық Одағы мен Ирактың Күрдстан Демократиялық Партиясы арасындағы бейбіт келісімге қол жеткізуге көмектесті. Екі тарап та тәуелсіздіктен бас тартса да, түрік үкіметі алаңдауын тоқтатпады және солтүстік Иракта әскерін сақтап тұрды. Бұл оқиға болған аймаққа жауапты АҚШ бригадасының командирі полковник Билл Мейвилл түріктердің этникалық түрік милициясы – Ирак түрікмен фронтымен (ITF) байланыста екенін мәлімдеді. Алайда, АҚШ әскері түріктерді тұтқындауға тырыспады, оларды бір күнге азық-түлікпен, қауіпсіздікпен және жайлы жағдайда ұстап, содан кейін Ирак-Түркия шекарасына қайтарды. Түрік дереккөздері майор басқаратын он бір сарбаз туралы хабарлады. Рейд кезінде тағы да бірнеше адамдар ұсталды, бірақ кейін он үш адам босатылды. Осылармен және дипломатиялық жұмыстар нәтижесінде босатылатын түрік сарбаздарымен қатар, сол аймақта жоғалып кеткен қызы мен 19 айлық қызын іздеп келген Майкл Тодд есімді британдық азамат та ұсталды.
Екі жақты келіссөздер
Түрік әскері дереу жауап ретінде АҚШ әскери ұшуларына әуе кеңістігін жабу, оңтүстік Инджирлик әуе базасын пайдалануды тоқтату және Солтүстік Иракқа көбірек әскер жіберу сияқты шаралармен қаулылы қабылдады. Түрік әскерилері мен дипломатиялық өкілдерінің делегациясы осы мәселені америкалықтармен талқылау үшін сенбі күні дереу Сулейманияға кетті, бірақ түріктердің айтуынша, американдық командирлердің көпшілігі Тәуелсіздік күнін тойлаумен болған. Түркияның премьер-министрі Режеп Тайип Ердоғанның АҚШ вице-президенті Дик Чейниге, сондай-ақ Түркияның сыртқы істер министрі Абдулла Гюльдің АҚШ мемлекеттік хатшысы Колин Пауэллге тікелей наразылық білдіргеннен кейін түрік сарбаздары 60 сағат тұтқында болғаннан кейін босатылды, бұл АҚШ үкіметінің түсіндірмесімен үлкен дәрежеде сәйкес келді. Бұл оқиға Таяу Шығыстан тыс жерлерде салыстырмалы түрде аз жарияланса да, түрік газеттері АҚШ күштерін "Рамболар" және "Жаман американдықтар" сияқты лақаптармен атап, рейдті қатты айыптады. Оқиғаның соңғы күні Бас штабтың бастығы (Түркия) Хилми Озкөк Худ оқиғасы АҚШ пен Түркия арасындағы "сенім дағдарысына" себеп болғанын мәлімдеді. Соңғы кезде "Эргенекон" ісі бойынша тергеудің басты куәгері Тункай Гюней бұл оқиға Тарик Азиздің мұрағатында "Эргенекон" құпия желісінің Иракпен байланысы туралы құжаттар табылғанына АҚШ-тың жауабы болғанын мәлімдеді. Худ оқиғасы 2006 жылы түсірілген түрік "Ақсұрттар аңғары" фильмінің шабыт көзі болды. Фильм шамамен бірдей оқиғаның суреттелуімен басталады, содан кейін түрік кейіпкері оқиғаға жауапты американдық командирге қарсы кек алуға тырысатын көркем әңгімеге көшеді.
Талаптар
2003 жылдың 10 және 11 сәуірінде Мосул мен Киркукте күрд күштері түрлі муниципалдық және үкіметтік ғимараттарды өртеп жіберді. Түркияның бір газеті хабарлағандай, АҚШ әскері мен Пешмерга күштері тарапынан ұсталған түркиялық арнайы күштердің әскерилері тарихи құжаттар жойылмас бұрын оларды бейнеге түсіріп, цифрлық жазбаларын Түркияға жіберген. Газет сондай-ақ АҚШ тарапының осы жазбаларды іздегені бірақ таба алмағанын мәлімдеді. Дегенмен, Түркияның Қоғамдық жұмыстар министрлігі Осман дәуірінен қалған тарихи құжаттардың министрлік мұрағатында сақталғанын және ешқандай операция жүргізілмегенін хабарлады. Түркия Республикасы Бас штабының зейнеткерліктегі барлау басқармасының басшысы, Корг. Исмаил Хаки Пекин, "Dikkat Cemaat Çıkabilir KOZMİK ODA" атты кітабында, рейд кезінде түрікмендерге қатысты құпия мұрағаттарды қолға алғаннан кейін жергілікті түрікмен көшбасшылары өлтірілген немесе күдікті жол апаттарында қаза тапқан деседі.