Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өзін-өзі қорғау - бұл өз мүддесі мен мүддесі үшін сөйлеу. Ол азаматтық құқық қозғалыстары мен интеллектуалдық және даму қабілеті шектеулі адамдарға арналған өзара көмек желілері ретінде қолданылады. Бұл термин 1960-1970 жылдардағы азаматтық құқықтар қозғалысында пайда болды және мүгедектердің құқықтары қозғалысының бір бөлігі болып табылады. Бүгінде бүкіл әлемде өзін-өзі қорғау ұйымдары бар.
Self advocacy is the act of speaking up for oneself and one's interests. It is used as a name for civil rights movements and mutual aid networks for people with intellectual and developmental disabilities. The term arose in the broader civil rights movements of the 1960s and 1970s, and is part of the disability rights movement. Today there are self advocacy organizations across the world.
Қозғалыстың құрылуы
Өзін-өзі қорғау қозғалысы 1960 жылдардың соңында басталды. Бұған дейін көптеген ұйымдарды 1950 жылдары басталған March of Dimes сияқты дамуында кемшіліктері бар балалардың ата-аналары басқаратын. Алғашқы өзін-өзі қолдау тобы Швецияда 1960 жылдардың соңында пайда болды. Онда доктор Бенгт Нирже мүгедектер мен мүгедектер кездесетін клуб ұйымдастырды, олар қайда барғылары келетінін шешіп, серуенге шығып, тәжірибелерін талқылауға жиналды. Нирже мүгедектерге қоғамда "әдеттегідей" өмір сүруді ұсынғысы келді. Бұрын дамуы бұзылған адамдар өз шешімдерін қабылдай алмайтын, тіпті қайда барғысы келетінін де білмейді екен. Бұл бағдарламадан айырмашылығы бар. Нирже дамуында кемшіліктері бар адамдарға шешім қабылдауға рұқсат етілуі керек деп сенді, сонымен қатар қателік жасауға рұқсат етілуі керек, "Адам болуға рұқсат ету - сәтсіздікке жол беру". Бұл ұғым тәуекел қадір-қасиеті деп аталады және өзін-өзі қорғау қозғалысының негізгі құндылықтарының бірі болып табылады. 1968 жылы Швецияда интеллектуалды және дамуында кемшіліктері бар адамдар өз өмірлерін, пікірлерін және үміттерін талқылау үшін жиналған конференция өтті. 1969 жылы дамуында кемшіліктері бар ересектерді саяси тұрғыдан қалай қолдау керектігін үйрету үшін алғашқы тренинг өткізілді. Тренингке қатысқан бір адам: "Мен ұйымдастырамын, өйткені мен мектептегі жолдастарымызға көбірек құрмет көрсету үшін көмек қажет екенін білемін". Өзін-өзі қорғаушылар АҚШ-та және әлемде жүздеген топтар құрды. Бұл топтардың көбісі "Адамдар бірінші" деп аталады, бірақ басқа да көптеген атаулары бар. 1990 жылы Self Advocates Becoming Empowered (SABE) атты алғашқы америкалық ұлттық өзін-өзі қорғау ұйымы өзін-өзі қорғаушылар, соның ішінде Роланд Джонсон құрды. SABE АҚШ-тағы өзін-өзі қорғау топтарының тізімін жүргізеді. Ұлыбританияда "Адамдар бірінші Лондонның аудандарын" (People First London Boroughs) АҚШ-та өткен халықаралық конференцияға аздаған оқу қабілеті бұзылған адамдар (Англияда ақыл-ой қабілеті бұзылғандар) қатысқаннан кейін құрды.
The self advocacy movement began in the late 1960s. Before this, most organizations were run by parents of children with developmental disabilities, such as the March of Dimes, which began in the 1950s. The first self advocacy group originated in Sweden in the late 1960s where Dr. Bengt Nirje organized a club where people with disabilities and without could meet up, decide where they wanted to go, go on an outing and then meet to discuss their experiences. Nirje wanted to provide people with disabilities "normal" experiences in the community. Previously at this time, people with developmental disabilities were not considered able to make any decisions, including about where they wanted to go, and this program indicated a drastic departure. Nirje believed that people with developmental disabilities should be allowed to make decisions, and crucially also allowed to make mistakes, saying "To be allowed to be human means to be allowed to fail." This concept is called the dignity of risk and remains one of the central values of the self advocacy movement. In 1968, a conference was held in Sweden as part of the normalization model where people with intellectual and developmental disabilities came together to discuss their lives, their opinions and their hopes. In 1969, the first ever training was held to teach adults with developmental disabilities how to advocate for themselves politically. One man at the training said, " I would like to organize because I know how much our comrades at the institutional schools need help to be more respected." Self advocates formed hundreds of groups around the United States and the world. Many of those groups are called People First, but have many other names. In 1990, Self Advocates Becoming Empowered (SABE), the first American national self advocacy organization was created by self advocates, including Roland Johnson. SABE maintains a list of self advocacy groups in the United States. In the UK, People First London Boroughs was founded following the attendance of a small number of people with learning disabilities (the British term for intellectual disability) at an international conference held in the US.
Өзін-өзі қолдау және институттар
Көптеген дамуында кемшіліктері бар адамдар бала кезінен 1970 жылдарға дейін мекемелерге орналастырылды. Дәрігерлер бұл әдісті көбінесе үйде бала күтіміне қажетті білім мен қаражатқа ие емес ата-аналарға ұсынды. Бұл мекемелерде әртүрлі қылмыстар көп болды. 1960 және 70-ші жылдары мекемелердің жағдайы туралы хабардарлық арту мүмкіндігі шектеулі адамдарды мекемелерден шығару үшін күш-жігерді күшейтті және сол адамдардың көбі өркендеген өзін-өзі қорғау қозғалысына қосылды. 1966 жылы Бертон Блат пен Фред Каплан "Шығарылғанда Рождество" атты фотосуретті шығарды. Көптеген өзін-өзі қорғаушылар, олар мекемелерден аман қалғандар болсын, болмасын, дамуы бұзылған адамдарды мекемелерден шығаруды басымдық ретінде қарастырады. 1974 жылы Терри Ли Халдерман және оның отбасы Пенхерст мемлекеттік мектебі мен ауруханасын бірнеше рет зорлау оқиғалары мен тұрғындардың азаматтық құқықтарын бұзу үшін сотқа берді. Бұл мемлекеттік мекемеге қарсы тұңғыш федералдық сот ісі болды. Аудандық сот пациенттің құқықтары бұзылған және мекеме жабылуы керек деп шешті. Бұл мекеме 1987 жылға дейін жабылмайды. Өзін-өзі қорғаушылардың алғашқы демонстрацияларының бірі 1980 жылдары Белчертон мемлекеттік мектебінде өткен шеру болды. Көбіне Белчертоннан аман қалғандар болды. Белчертон 1972 жылы Роберт Симпсон Риччидің әкесі Бенджамон Риччидің жағымсыз жағдайлары тұрғындардың адам құқықтарын бұзады деп топтық іс қозғаған кезде сотқа тартылған алғашқы мемлекеттік мектеп болды. Бұл мекеме 1992 жылға дейін жабылған жоқ. 1992 жылы Синклер Аутизм желісі халықаралық (ANI) бірлесіп құрылды, ол Донна Уильямс пен Кэти Грантпен Синклермен хат-хабарлар мен аутизм конференциялары арқылы танысқан "аутистік адамдар жазған және олар үшін" жаңалықтар жариялайды. ANI Our Voice бюллетенінің алғашқы саны 1992 жылдың қарашасында негізінен нейротиптік мамандар мен жас аутистік балалардың ата-аналарына онлайн таратылды. Ұйымда аутистік адамдар саны біртіндеп өсіп, АНИ ойласа аутистік адамдар үшін байланыс желісіне айналды. 1996 жылы АНИ аутистік адамдар үшін жыл сайынғы демалыс және конференция ұйымдастырды, ол "Автрит" деп аталды және АҚШ-та өтті. 1996 жылы өткен алғашқы конференцияның тақырыбы "Аутистік мәдениетті атап өту" болды және оған 60-қа жуық қатысушы қатысты. Autreat-тің табысы кейінірек ұқсас аутистік сайыстарға, мысалы Аутистік қоғамдастық қауымдастығының конференциясы, АҚШ-тағы Autspace; Ұлыбританиядағы Autscape; және Швецияда Projekt Empowerment. 1996 жылы Нидерландыдан келген аутистік компьютерлік программист Мартин Деккер "Аутистік спектрде тәуелсіз өмір сүру" (InLv) деп аталатын электрондық пошта тізімін іске қосты. Бұл тізімге сондай-ақ "көзінің" аурулары бар адамдар, мысалы, ADHD, дислексия және дискалькулия. Американдық жазушы Харви Блум тізімге кірді; Блум "нервологиялық әртүрлілік" ұғымын австралиялық социолог Джуди Сингермен талқылады. "Нейротүрлілік" термині алғаш рет Сингердің 1998 жылғы "Құрмет" диссертациясында және Блумның 1998 жылғы "Атлантик" мақаласында жарияланды. Блюм - халықаралық нейротүрлілік қозғалысын дамытуда Интернет атқаратын рөлді болжаған ертедегі өзін-өзі қорғаушы. 2004 жылы аутистік зерттеуші Мишель Доусон этикалық негіздегі мінез-құлық талдауына қарсы шықты. Ол Британдық Колумбияның автокөлік компаниясына қарсы іс-шарасында Британдық Колумбия үкіметінің ABA-ны міндетті түрде қаржыландыруына қарсы куәлік етті. Сол жылы "Нью-Йорк Таймс" газеті аутизмді қорғаудың перспективасын жариялап, Эми Хармонның "Бізді "емдеуге" қалай, кейбір аутистер өтініш білдіреді" деген мақаласын жариялады. Интернетке қол жеткізу мүмкіндігі шектеулі және нейродивергентті адамдарға байланыс орнатуға және ұйымдастыруға мүмкіндік берді. Нейродивергентті адамдардың географиялық қашықтығын, қарым-қатынас пен сөйлеу үлгілерін және нейротиптік және мүгедектігі жоқ мамандардың үстемдігін және қалыптасқан ұйымдардағы отбасы мүшелерін ескере отырып, Интернет өзін-өзі қорғаушыларға ұйымдастыру және қарым-қатынас жасау үшін құнды орын берді. Зерттеулер сондай-ақ кедейлік, мүгедектер ұйымдарының жалақысыз жұмыс орындары мен қолдаудың жоқтығы көптеген аутистік адамдар немесе өзін-өзі қолдауды қалайтын ақыл-ой қабілеті шектеулі адамдар үшін үлкен кедергілер болып табылатынын көрсетеді.
Many people with developmental disabilities were put in institutions as children prior to the 1970s. Doctors recommended this to parents, who often did not have the knowledge or resources to care for their children at home. Institutions were rife with abuse of all kinds. The increasing awareness of the conditions of institutions in the 1960s and 70s intensified efforts to get people with disabilities out of institutions and many of those people joined the burgeoning self advocacy movement. In 1966, Burton Blatt and Fred Kaplan released Christmas in Purgatory, an photographic essay about the conditions inside five state institutions for developmental disabilities. Many self advocates, whether survivors of institutions themselves or not, see getting people with developmental disabilities out of institutions as a priority. In 1974, Terri Lee Halderman and her family sued Pennhurst State School and Hospital for multiple incidents of abuse and the violation of the residents' civil rights. This was the first federal lawsuit against a state institution. The District Court ruled that the patient's rights were violated and the institution must be closed. The institution would not close until 1987. One of the earliest demonstrations held by self advocates was a march on Belcherton State School in the 1980s. Many of the protesters were survivors of Belcherton. Belcherton became the first state school to be sued in 1972 when Benjamon Ricci, father of Robert Simpson Ricci, filed a class action lawsuit claiming that the deplorable conditions violated the residents' human rights. The institution did not close until 1992. In 1992, Sinclair co founded Autism Network International (ANI), which publishes newsletters "written by and for autistic people" with Donna Williams and Kathy Grant, who knew Sinclair through pen pal lists and autism conferences. The first issue of the ANI newsletter Our Voice was distributed online in November 1992 to an audience of mostly neurotypical professionals and parents of young autistic children. The number of autistic people in the organization slowly grew and ANI became a communication network for like minded autistic people. In 1996, ANI established a yearly retreat and conference for autistic people, which was known as "Autreat" and was held in the United States. The theme of the first conference in 1996 was "Celebrating Autistic Culture" and had close to 60 participants. The success of Autreat later inspired similar autistic retreats, such as the Association for Autistic Community's conference, Autspace, in the US; Autscape in the UK; and Projekt Empowerment in Sweden. In 1996, Martijn Dekker, an autistic computer programmer from the Netherlands, launched an email list called "Independent Living on the Autism Spectrum" (InLv). The list also welcomed those with "cousin" conditions, such as ADHD, dyslexia, and dyscalculia. American writer Harvey Blume was a member of the list; Blume discussed the concept of "neurological diversity" with Australian sociologist Judy Singer. The term "neurodiversity" was first published in Singer's 1998 Honours thesis and in Blume's 1998 article in The Atlantic. Blume was an early self advocate who predicted the role the Internet would play in fostering the international neurodiversity movement. In 2004, autistic researcher Michelle Dawson challenged applied behavior analysis (ABA) on ethical grounds. She testified in Auton v. British Columbia against the British Columbian government's mandatory funding of ABA. The same year, The New York Times covered the autism self advocacy perspective by publishing Amy Harmon's article, "How about not 'curing' us, some autistics are pleading". The rise of the Internet has provided more opportunities for disabled and neurodivergent people to connect and organize. Considering the geographical distance, communication and speech patterns of neurodivergent people and the domination of neurotypical and non disabled professionals, and family members in established organizations, the Internet has provided a valuable space for self advocates to organize and communicate. Research also shows that poverty, unpaid positions at disability organisations and lack of support are major barriers for many autistic people or people with an intellectual disability who wish to do self advocacy.
Адам бірінші
Адамның өзі болу - бұл өзін-өзі қорғау қозғалысының алғашқы кезеңдерінде қалыптасқан құндылық. ИИ/ДД ауруымен ауыратын көптеген адамдар адамгершіліксіз болып келеді немесе өмір бойы адамнан төмен болып саналады. Адамдар өздерін алдымен адам ретінде танытады, бұл олардың мүгедектігінен де артық екенін және мүгедектігі жоқ адамдар сияқты бірдей құқықтар мен мүмкіндіктерге ие екенін білдіреді. Айқын ерекшелік - аутизм. Аутизм дамуындағы кемшілік болса да, қоғам бірінші кезекте тілге деген сүйіспеншілікті арттырады. Identity бірінші тілінде "аутистік адамдар" немесе "аутистік адам" деп айтылады. Өзін-өзі қолдау қозғалысы сондай-ақ ақыл-ой жетіспеушілігі, жетіспеушілігі немесе терминнің кез келген түріне қарсы. Бұрынғы медицина диагнозы ретінде танылмай қалғаннан басқа, бұл терминге қарсы үлкен стигма бар. "Сөзді сөзді аяқтау үшін айтыңдар" деген науқан бар, ол терминді қолдануды тоқтатуға тырысады.
Being a person first is a value articulated early on in the self advocacy movement. Many people with I/DD have been dehumanized or treated as less than human throughout their lives. By saying that they are a person first, self advocates said that they were more than just their disability and that they deserved the same rights and opportunities as people without a disability. A notable exception is autism. Even though autism is a developmental disability, the community tends to prefer identity first language. In identity first language, one would say "autistic people" or "autistic person". The self advocacy movement is also very against the use of mental retardation, retarded, or any variation of the term. In addition to it not being recognized as a medical diagnosis anymore, there is a great deal of stigma against the term. There is the "Say the Word to End the Word" campaign, which seeks to end the use of the term.
Өзін-өзі анықтау
Өзін-өзі анықтау - бұл барлық адамдардың өз таңдауларын жасау құқығы. Ақыл-ой және даму қабілеті бұзылған адамдарға таңдау мүмкіндігі жиі берілмеді және әлі күнге дейін жоқ. Қорғаншылықтағы адамдар қайда тұруы және ақшаны қалай жұмсау керектігін өздері шешпейді. Өзін-өзі қорғаушылар қорғаншылықты қолдау арқылы шешім қабылдауды алмастыру үшін жұмыс істейді, онда адамдар достарынан, отбасынан немесе мамандардан қолдау алып, өз шешімдерін қабылдай алады. Тәуекелдің қадір-қасиеті дегеніміз - әркімнің қателік жасауға және тәуекелге түсуге құқығы бар деген ой. Бұл өз бетінше таңдау жасау құқығымен байланысты. Көптеген И/ДД-мен ауыратын адамдар өз шешімдерін өздері қабылдамайды, олар дұрыс емес шешімдер қабылдауы мүмкін деп қорқады, бірақ тәуекелге деген құрметті адам тәуекелге түсу және қателік жасау құқығы маңызды адам құқығы деп санайды. Мысалы, ақыл-ой қабілеті төмен адам колледжге бара алады, тіпті сабақтарды өте алмаса да.
Self determination is the right of all people to make their own choices. Choices were often denied to people with intellectual and developmental disabilities and still are today. People under guardianship do not get to make their own decisions about where they live and how they spend their money. Self advocates work for the replacement of guardianship with supported decision making where people can make their own decisions, with support from friends, family or professionals. Dignity of risk is the idea that everyone has the right to make mistakes and to take risks. It is related to self determination, which is about the right to make choices. Many people with I/DD were stopped from making their own decisions, out of fear that they could make bad decisions, but dignity of risk says that the right to take risks and make mistakes is an essential human right. For example, a person with an intellectual disability could go to college, even if they might have trouble passing their classes.
Қоғамдық өмір
Қоғамда өмір сүру дегеніміз - адамдар институттарда емес, қоғамда өмір сүруі керек деген ой. Институттар адамдарды үйлерінен, отбасыларынан және достарынан бөлек етеді. Сондай-ақ, олар зорлық-зомбылық пен қараусыздыққа ұшырайды. И/ДД ауруы бар адамдар өздері қалаған жерде өмір сүру үшін қажетті қолдауды алуы тиіс. Бұл да тәуелсіз өмір сүру қозғалысының негізгі құндылығы.
Community living is the idea that people should live in the community and not in institutions. Institutions segregate people away from their homes, families and friends. They are also rife with abuse and neglect. People with I/DD should receive the supports that they need to live where they want to. This is also a core value of the independent living movement.
Жұмыста және білім беруде теңдік
Өзін-өзі қорғаушылар өмірдің барлық саласында, әсіресе білім мен жұмысқа орналасуда тең мүмкіндіктер үшін таласады.
Self advocates argue for equal opportunities in all areas of life, but especially education and employment.
К12 білім беру
Өзін-өзі қолдау қозғалысына дейін АҚШ-та зияткерлік және даму қабілеті бұзылған көптеген адамдарға мектепке баруға рұқсат етілмеді. Олардың отбасылары оларды үйде ұстауға немесе мекемеге жіберуге мәжбүр болды. Кейбір мекемелер сол жердегі адамдарға білім беруді қамтамасыз етуі керек еді. Ақыл-ой және даму қабілеті бұзылған адамдарға арналған мекемелер мемлекеттік мектептер деп аталды. Алайда іс жүзінде білім беру жеткіліксіз немесе мүлдем жоқ. Бұл "мектептер" зорлық-зомбылық пен қараусыздыққа толы қоймаларға айналды. 1972 жылы Пенсильванияның артта қалған азаматтар қауымдастығы Пенсильванияның одақтастығына қарсы ақыл-ой қабілеті бұзылған балалардың мектепке баруына тыйым салатын мемлекеттік заңды жоққа шығарды. Ол мемлекеттердің барлық балаларға тегін мемлекеттік білім беруді қамтамасыз етуі керектігін бекітті. Миллс Колумбия округінің білім беру кеңесі мектептерде оқушыларға мемлекеттік мектепке бару үшін жатақхана беру керек деп шешті. 1975 жылы президент Джеральд Форд мүгедек балаларға арналған білім беру туралы заңға (қазір мүгедектер білім беру туралы заң деп аталады) қол қойды. Бұл заң барлық балаларды тегін және тиісті мемлекеттік білім алуға құқылы етеді. Заң бойынша мектеп оқушыларға мектепте тұру үшін үй-жай және көмек көрсетуді талап етеді. Ең аз шектеулер талап етілген орта туралы ереже студенттер мүмкіндігінше мүгедек емес сыныптастарымен бірге білім алуы керек дегенді білдіреді. Осыған қарамастан, зияткерлік және даму қабілеті төмен көптеген адамдар арнайы білім беретін сыныптарда бөлектеледі және оларға жетістікке жету үшін қажетті жағдай жасалмайды.
Before the self advocacy movement, many people with intellectual and developmental disabilities in the US were not allowed to attend school. Their families had to either keep them at home or send them to an institution. Some institutions were supposed to provide the people there with education. Institutions specifically for people with intellectual and developmental disabilities were called state schools. However, in practice, the education provide was insufficient or nonexistent. These "schools" turned into warehouses, full of abuse and neglect. In 1972, Pennsylvania Association for Retarded Citizens v. Commonwealth of Pennsylvania overturned the state law that forbid children with intellectual disabilities from attending school. It established that states had to provide a free public education for all children. Mills v. Board of Education of District of Columbia ruled that the schools must provide accommodations to students so that they can attend public school. In 1975, President Gerald Ford signed the Education for Handicapped Children Act (now known as the Individuals with Disabilities Education Act). This law entitles all children to receive a free and appropriate public education (FAPE). The law requires schools to provide students with accommodations and support to attend school. The least restrictive environment clause means that students must be, whenever possible, educated in mainstream classrooms with their non disabled peers. Despite this, many people with intellectual and developmental disabilities are segregated in special education classrooms and not given the accommodations they need to succeed.
Басқа қозғалыстармен байланыс
Өзін-өзі қорғау қозғалысы басқа қозғалыстармен қатар, оның ішінде азаматтық құқық қозғалысы теңдік үшін күресте ортақ мақсат көріп, дамыды. Джон Ф. Кеннеди азаматтық құқықтарды қорғау туралы заңдарды қабылдауға қоса, ақыл-ой кемістігі жөніндегі президенттік комиссияны да құрды. Өзін-өзі қорғаушылар өз талаптарын құқықтарға негізделген негізде қалыптастырды. Институттарға қарсы елеулі істер олардың азаматтық құқықтарын бұзуға негізделген. Бетт Макмулдрен тәуелсіз өмір сүру қозғалысының алғашқы кезеңдерін талқылап, былай деді: "Мен тіпті сол кезде де еске аламын және тәуелсіз өмір сүру бағдарламалары әлі күнге дейін осымен күресіп жатқанын білемін. Біз дамуында кемшіліктері бар адамдарды қосуға тырыстық және біз мұны қалай істеу керектігін анықтауға тырыстық. Әрине, церебральды параличпен ауыратын адамдар да болды. Көптеген адамдар церебральды шалдыққан. Ақыл-есі кем адамдар ешқашан қоғамға қосылмайды. Бірақ әрқашанда біздер коалиция құру туралы және оны қалай жүзеге асыру керектігі туралы сөйлесетінбіз".
The self advocacy movement developed alongside other movements, including the civil rights movement seeing a common goal in fighting for equal treatment. John F. Kennedy, in addition to passing civil rights legislation, also assembled a President's Panel on Mental Retardation. Self advocates framed their demands using a rights based framework. Notable cases against institutions were based on the infringement of their civil rights. Bette McMuldren discussed the early independent living movement, saying "I remember even then – and I know independent living programs are still struggling with this now – we were trying to include people who had developmental disabilities, and we were trying to figure out how to do that. You know, certainly there were people who had cerebral palsy. There were a lot of people who had cerebral palsy. People with mental retardation never really got incorporated. But there was always talk about how to build coalitions and how were we going to make that happen."