Кіріспе

Өзін-өзі қорғау - бұл өз мүддесі мен мүддесі үшін сөйлеу. Ол азаматтық құқық қозғалыстары мен интеллектуалдық және даму қабілеті шектеулі адамдарға арналған өзара көмек желілері ретінде қолданылады. Бұл термин 1960-1970 жылдардағы азаматтық құқықтар қозғалысында пайда болды және мүгедектердің құқықтары қозғалысының бір бөлігі болып табылады. Бүгінде бүкіл әлемде өзін-өзі қорғау ұйымдары бар.

Қозғалыстың құрылуы

Өзін-өзі қорғау қозғалысы 1960 жылдардың соңында басталды. Бұған дейін көптеген ұйымдарды 1950 жылдары басталған March of Dimes сияқты дамуында кемшіліктері бар балалардың ата-аналары басқаратын. Алғашқы өзін-өзі қолдау тобы Швецияда 1960 жылдардың соңында пайда болды. Онда доктор Бенгт Нирже мүгедектер мен мүгедектер кездесетін клуб ұйымдастырды, олар қайда барғылары келетінін шешіп, серуенге шығып, тәжірибелерін талқылауға жиналды. Нирже мүгедектерге қоғамда "әдеттегідей" өмір сүруді ұсынғысы келді. Бұрын дамуы бұзылған адамдар өз шешімдерін қабылдай алмайтын, тіпті қайда барғысы келетінін де білмейді екен. Бұл бағдарламадан айырмашылығы бар. Нирже дамуында кемшіліктері бар адамдарға шешім қабылдауға рұқсат етілуі керек деп сенді, сонымен қатар қателік жасауға рұқсат етілуі керек, "Адам болуға рұқсат ету - сәтсіздікке жол беру". Бұл ұғым тәуекел қадір-қасиеті деп аталады және өзін-өзі қорғау қозғалысының негізгі құндылықтарының бірі болып табылады. 1968 жылы Швецияда интеллектуалды және дамуында кемшіліктері бар адамдар өз өмірлерін, пікірлерін және үміттерін талқылау үшін жиналған конференция өтті. 1969 жылы дамуында кемшіліктері бар ересектерді саяси тұрғыдан қалай қолдау керектігін үйрету үшін алғашқы тренинг өткізілді. Тренингке қатысқан бір адам: "Мен ұйымдастырамын, өйткені мен мектептегі жолдастарымызға көбірек құрмет көрсету үшін көмек қажет екенін білемін". Өзін-өзі қорғаушылар АҚШ-та және әлемде жүздеген топтар құрды. Бұл топтардың көбісі "Адамдар бірінші" деп аталады, бірақ басқа да көптеген атаулары бар. 1990 жылы Self Advocates Becoming Empowered (SABE) атты алғашқы америкалық ұлттық өзін-өзі қорғау ұйымы өзін-өзі қорғаушылар, соның ішінде Роланд Джонсон құрды. SABE АҚШ-тағы өзін-өзі қорғау топтарының тізімін жүргізеді. Ұлыбританияда "Адамдар бірінші Лондонның аудандарын" (People First London Boroughs) АҚШ-та өткен халықаралық конференцияға аздаған оқу қабілеті бұзылған адамдар (Англияда ақыл-ой қабілеті бұзылғандар) қатысқаннан кейін құрды.

Өзін-өзі қолдау және институттар

Көптеген дамуында кемшіліктері бар адамдар бала кезінен 1970 жылдарға дейін мекемелерге орналастырылды. Дәрігерлер бұл әдісті көбінесе үйде бала күтіміне қажетті білім мен қаражатқа ие емес ата-аналарға ұсынды. Бұл мекемелерде әртүрлі қылмыстар көп болды. 1960 және 70-ші жылдары мекемелердің жағдайы туралы хабардарлық арту мүмкіндігі шектеулі адамдарды мекемелерден шығару үшін күш-жігерді күшейтті және сол адамдардың көбі өркендеген өзін-өзі қорғау қозғалысына қосылды. 1966 жылы Бертон Блат пен Фред Каплан "Шығарылғанда Рождество" атты фотосуретті шығарды. Көптеген өзін-өзі қорғаушылар, олар мекемелерден аман қалғандар болсын, болмасын, дамуы бұзылған адамдарды мекемелерден шығаруды басымдық ретінде қарастырады. 1974 жылы Терри Ли Халдерман және оның отбасы Пенхерст мемлекеттік мектебі мен ауруханасын бірнеше рет зорлау оқиғалары мен тұрғындардың азаматтық құқықтарын бұзу үшін сотқа берді. Бұл мемлекеттік мекемеге қарсы тұңғыш федералдық сот ісі болды. Аудандық сот пациенттің құқықтары бұзылған және мекеме жабылуы керек деп шешті. Бұл мекеме 1987 жылға дейін жабылмайды. Өзін-өзі қорғаушылардың алғашқы демонстрацияларының бірі 1980 жылдары Белчертон мемлекеттік мектебінде өткен шеру болды. Көбіне Белчертоннан аман қалғандар болды. Белчертон 1972 жылы Роберт Симпсон Риччидің әкесі Бенджамон Риччидің жағымсыз жағдайлары тұрғындардың адам құқықтарын бұзады деп топтық іс қозғаған кезде сотқа тартылған алғашқы мемлекеттік мектеп болды. Бұл мекеме 1992 жылға дейін жабылған жоқ. 1992 жылы Синклер Аутизм желісі халықаралық (ANI) бірлесіп құрылды, ол Донна Уильямс пен Кэти Грантпен Синклермен хат-хабарлар мен аутизм конференциялары арқылы танысқан "аутистік адамдар жазған және олар үшін" жаңалықтар жариялайды. ANI Our Voice бюллетенінің алғашқы саны 1992 жылдың қарашасында негізінен нейротиптік мамандар мен жас аутистік балалардың ата-аналарына онлайн таратылды. Ұйымда аутистік адамдар саны біртіндеп өсіп, АНИ ойласа аутистік адамдар үшін байланыс желісіне айналды. 1996 жылы АНИ аутистік адамдар үшін жыл сайынғы демалыс және конференция ұйымдастырды, ол "Автрит" деп аталды және АҚШ-та өтті. 1996 жылы өткен алғашқы конференцияның тақырыбы "Аутистік мәдениетті атап өту" болды және оған 60-қа жуық қатысушы қатысты. Autreat-тің табысы кейінірек ұқсас аутистік сайыстарға, мысалы Аутистік қоғамдастық қауымдастығының конференциясы, АҚШ-тағы Autspace; Ұлыбританиядағы Autscape; және Швецияда Projekt Empowerment. 1996 жылы Нидерландыдан келген аутистік компьютерлік программист Мартин Деккер "Аутистік спектрде тәуелсіз өмір сүру" (InLv) деп аталатын электрондық пошта тізімін іске қосты. Бұл тізімге сондай-ақ "көзінің" аурулары бар адамдар, мысалы, ADHD, дислексия және дискалькулия. Американдық жазушы Харви Блум тізімге кірді; Блум "нервологиялық әртүрлілік" ұғымын австралиялық социолог Джуди Сингермен талқылады. "Нейротүрлілік" термині алғаш рет Сингердің 1998 жылғы "Құрмет" диссертациясында және Блумның 1998 жылғы "Атлантик" мақаласында жарияланды. Блюм - халықаралық нейротүрлілік қозғалысын дамытуда Интернет атқаратын рөлді болжаған ертедегі өзін-өзі қорғаушы. 2004 жылы аутистік зерттеуші Мишель Доусон этикалық негіздегі мінез-құлық талдауына қарсы шықты. Ол Британдық Колумбияның автокөлік компаниясына қарсы іс-шарасында Британдық Колумбия үкіметінің ABA-ны міндетті түрде қаржыландыруына қарсы куәлік етті. Сол жылы "Нью-Йорк Таймс" газеті аутизмді қорғаудың перспективасын жариялап, Эми Хармонның "Бізді "емдеуге" қалай, кейбір аутистер өтініш білдіреді" деген мақаласын жариялады. Интернетке қол жеткізу мүмкіндігі шектеулі және нейродивергентті адамдарға байланыс орнатуға және ұйымдастыруға мүмкіндік берді. Нейродивергентті адамдардың географиялық қашықтығын, қарым-қатынас пен сөйлеу үлгілерін және нейротиптік және мүгедектігі жоқ мамандардың үстемдігін және қалыптасқан ұйымдардағы отбасы мүшелерін ескере отырып, Интернет өзін-өзі қорғаушыларға ұйымдастыру және қарым-қатынас жасау үшін құнды орын берді. Зерттеулер сондай-ақ кедейлік, мүгедектер ұйымдарының жалақысыз жұмыс орындары мен қолдаудың жоқтығы көптеген аутистік адамдар немесе өзін-өзі қолдауды қалайтын ақыл-ой қабілеті шектеулі адамдар үшін үлкен кедергілер болып табылатынын көрсетеді.

Адам бірінші

Адамның өзі болу - бұл өзін-өзі қорғау қозғалысының алғашқы кезеңдерінде қалыптасқан құндылық. ИИ/ДД ауруымен ауыратын көптеген адамдар адамгершіліксіз болып келеді немесе өмір бойы адамнан төмен болып саналады. Адамдар өздерін алдымен адам ретінде танытады, бұл олардың мүгедектігінен де артық екенін және мүгедектігі жоқ адамдар сияқты бірдей құқықтар мен мүмкіндіктерге ие екенін білдіреді. Айқын ерекшелік - аутизм. Аутизм дамуындағы кемшілік болса да, қоғам бірінші кезекте тілге деген сүйіспеншілікті арттырады. Identity бірінші тілінде "аутистік адамдар" немесе "аутистік адам" деп айтылады. Өзін-өзі қолдау қозғалысы сондай-ақ ақыл-ой жетіспеушілігі, жетіспеушілігі немесе терминнің кез келген түріне қарсы. Бұрынғы медицина диагнозы ретінде танылмай қалғаннан басқа, бұл терминге қарсы үлкен стигма бар. "Сөзді сөзді аяқтау үшін айтыңдар" деген науқан бар, ол терминді қолдануды тоқтатуға тырысады.

Өзін-өзі анықтау

Өзін-өзі анықтау - бұл барлық адамдардың өз таңдауларын жасау құқығы. Ақыл-ой және даму қабілеті бұзылған адамдарға таңдау мүмкіндігі жиі берілмеді және әлі күнге дейін жоқ. Қорғаншылықтағы адамдар қайда тұруы және ақшаны қалай жұмсау керектігін өздері шешпейді. Өзін-өзі қорғаушылар қорғаншылықты қолдау арқылы шешім қабылдауды алмастыру үшін жұмыс істейді, онда адамдар достарынан, отбасынан немесе мамандардан қолдау алып, өз шешімдерін қабылдай алады. Тәуекелдің қадір-қасиеті дегеніміз - әркімнің қателік жасауға және тәуекелге түсуге құқығы бар деген ой. Бұл өз бетінше таңдау жасау құқығымен байланысты. Көптеген И/ДД-мен ауыратын адамдар өз шешімдерін өздері қабылдамайды, олар дұрыс емес шешімдер қабылдауы мүмкін деп қорқады, бірақ тәуекелге деген құрметті адам тәуекелге түсу және қателік жасау құқығы маңызды адам құқығы деп санайды. Мысалы, ақыл-ой қабілеті төмен адам колледжге бара алады, тіпті сабақтарды өте алмаса да.

Қоғамдық өмір

Қоғамда өмір сүру дегеніміз - адамдар институттарда емес, қоғамда өмір сүруі керек деген ой. Институттар адамдарды үйлерінен, отбасыларынан және достарынан бөлек етеді. Сондай-ақ, олар зорлық-зомбылық пен қараусыздыққа ұшырайды. И/ДД ауруы бар адамдар өздері қалаған жерде өмір сүру үшін қажетті қолдауды алуы тиіс. Бұл да тәуелсіз өмір сүру қозғалысының негізгі құндылығы.

Жұмыста және білім беруде теңдік

Өзін-өзі қорғаушылар өмірдің барлық саласында, әсіресе білім мен жұмысқа орналасуда тең мүмкіндіктер үшін таласады.

К12 білім беру

Өзін-өзі қолдау қозғалысына дейін АҚШ-та зияткерлік және даму қабілеті бұзылған көптеген адамдарға мектепке баруға рұқсат етілмеді. Олардың отбасылары оларды үйде ұстауға немесе мекемеге жіберуге мәжбүр болды. Кейбір мекемелер сол жердегі адамдарға білім беруді қамтамасыз етуі керек еді. Ақыл-ой және даму қабілеті бұзылған адамдарға арналған мекемелер мемлекеттік мектептер деп аталды. Алайда іс жүзінде білім беру жеткіліксіз немесе мүлдем жоқ. Бұл "мектептер" зорлық-зомбылық пен қараусыздыққа толы қоймаларға айналды. 1972 жылы Пенсильванияның артта қалған азаматтар қауымдастығы Пенсильванияның одақтастығына қарсы ақыл-ой қабілеті бұзылған балалардың мектепке баруына тыйым салатын мемлекеттік заңды жоққа шығарды. Ол мемлекеттердің барлық балаларға тегін мемлекеттік білім беруді қамтамасыз етуі керектігін бекітті. Миллс Колумбия округінің білім беру кеңесі мектептерде оқушыларға мемлекеттік мектепке бару үшін жатақхана беру керек деп шешті. 1975 жылы президент Джеральд Форд мүгедек балаларға арналған білім беру туралы заңға (қазір мүгедектер білім беру туралы заң деп аталады) қол қойды. Бұл заң барлық балаларды тегін және тиісті мемлекеттік білім алуға құқылы етеді. Заң бойынша мектеп оқушыларға мектепте тұру үшін үй-жай және көмек көрсетуді талап етеді. Ең аз шектеулер талап етілген орта туралы ереже студенттер мүмкіндігінше мүгедек емес сыныптастарымен бірге білім алуы керек дегенді білдіреді. Осыған қарамастан, зияткерлік және даму қабілеті төмен көптеген адамдар арнайы білім беретін сыныптарда бөлектеледі және оларға жетістікке жету үшін қажетті жағдай жасалмайды.

Басқа қозғалыстармен байланыс

Өзін-өзі қорғау қозғалысы басқа қозғалыстармен қатар, оның ішінде азаматтық құқық қозғалысы теңдік үшін күресте ортақ мақсат көріп, дамыды. Джон Ф. Кеннеди азаматтық құқықтарды қорғау туралы заңдарды қабылдауға қоса, ақыл-ой кемістігі жөніндегі президенттік комиссияны да құрды. Өзін-өзі қорғаушылар өз талаптарын құқықтарға негізделген негізде қалыптастырды. Институттарға қарсы елеулі істер олардың азаматтық құқықтарын бұзуға негізделген. Бетт Макмулдрен тәуелсіз өмір сүру қозғалысының алғашқы кезеңдерін талқылап, былай деді: "Мен тіпті сол кезде де еске аламын және тәуелсіз өмір сүру бағдарламалары әлі күнге дейін осымен күресіп жатқанын білемін. Біз дамуында кемшіліктері бар адамдарды қосуға тырыстық және біз мұны қалай істеу керектігін анықтауға тырыстық. Әрине, церебральды параличпен ауыратын адамдар да болды. Көптеген адамдар церебральды шалдыққан. Ақыл-есі кем адамдар ешқашан қоғамға қосылмайды. Бірақ әрқашанда біздер коалиция құру туралы және оны қалай жүзеге асыру керектігі туралы сөйлесетінбіз".