Кіріспе

Американдық экономист (1933-2011) Уильям Артур Нисканен (/ n ɪ / s / ' k / æ / n / ən /; 13 наурыз 1933 - 26 қазан 2011) - американдық экономист. Ол президент Рональд Рейганның экономикалық бағдарламасының сәулетшілерінің бірі болды және қоғамдық таңдау теориясына үлес қосты. Ол сонымен қатар ұзақ уақыт бойы либертариандық ой-сана институтының төрағасы болды.

Ерте өмір және білім

Нисканен Орегон штатының Бенд қаласында туып өскен. Ол "Б" бағасын алды. 1954 жылы Гарвард университетінен. Ол Чикаго университетінде экономика мамандығы бойынша аспирантураны оқыды, мұнда оның ұстаздары Милтон Фридман және басқа да танымал экономистер болды, олар экономика, мемлекеттік саясат және заңға революция жасады, бұл идеялар Чикаго экономика мектебі деп аталды. Нисканен 1955 жылы магистратураны, ал 1962 жылы докторлық дәрежесін алды.

Ерте мансап

Докторлық дәрежесін алғаннан кейін, Нисканен 1957 жылы RAND корпорациясына қорғаныс саясатының талдаушысы ретінде қосылды, өзінің экономикалық және математикалық модельдеу дағдыларын әскери тиімділікті талдау және жақсарту үшін пайдаланды. Оның жетістіктерінің бірі - Әскери-әуе күштерінің көлік жүйесінің 400 сызықтық бағдарламалау моделін әзірлеу. Оның модельді бағдарламалаушысы жас Уильям Ф. Шарп болды, ол кейіннен Нобель экономика сыйлығын жеңіп алды. РАНД-тағы жұмысы үшін Кеннедидің жаңа әкімшілігі Нисканенді Қорғаныс министрі кеңсесінің арнайы зерттеулер директоры етіп тағайындады. Ол қорғаныс министрі Роберт Макнамараның қорғаныс департаментінің операцияларын статистикалық талдау арқылы зерттеген Пентагонның алғашқы "акылсыз балаларының" бірі болды. Нисканен 1964 жылы Қорғаныс министрлігіне кетіп, Қорғаныс талдау институтының бағдарламалық талдау бөлімінің директоры болды. 1972 жылы ол басқару және бюджет басқармасының директорының көмекшісі болып мемлекеттік қызметке оралды, бірақ Никсон әкімшілігінің саясатына ішкі сын-пікірлер оның OMB-де қысқа мерзімде қызмет етуін болды.

Академия

Нисканен Вашингтоннан кетіп, академиялық өмірге оралды. 1972 жылы Берклидегі Калифорния университетінің экономика профессоры болды. Ол 1975 жылы Ford Motor компаниясының бас экономисі болғанға дейін сол жерде болды. Берклиде болған кезінде Нисканен мектептің мемлекеттік саясат аспирантурасын құруға көмектесті. Калифорнияда болған кезінде ол сол кездегі губернатор Рональд Рейганмен танысты, ол оны штаттың экономикасына арналған арнайы топқа тағайындады.

Ford Motor Company компаниясы

1975 жылы Нисканен Генри Форд II және президент Ли Якокканың басшылығымен Форд Мотор Компаниясының бас экономисі болып тағайындалды. Келесі жылы Нисканеннің тағы бір ашық-айқын сөзі оның Рейган әкімшілігінен кетуіне әкелді. 1986 жылғы салық реформасы туралы заңға айналған заң бойынша келіссөздер кезінде Нисканен ішкі жағынан министр Дональд Реганның басшылығымен Қазынашылық департаменті жасаған әкімшіліктің ұсынысын сынға алды. Ол Реганның алдында президент Реганға бұл ұсыныс "Уолтер Мондейлдің ұнататын нәрсесі" екенін айтты. Рейган бұл пікірге ренжіді және Рейганның штаб бастығы болғаннан кейін Мартин Фельдштейн Гарвардқа оралғаннан кейін Нисканеннің Экономикалық кеңесшілер кеңесінің төрағасы лауазымына көтерілуін болдырмады. Нисканен қысқа уақыт бойы төрағалық етуші қызметін атқарды, бірақ кейін кеңестен кетті. Кейін Нисканен Реганды "Реганомика" кітабында "желе манарасы" деп айыптайды.

Като институты

Рейган әкімшілігінен кеткеннен кейін Нисканен либертариандық Като институтына кірді, онда 1985 жылдан 2008 жылға дейін директорлар кеңесінің төрағасы болып қызмет етті және белсенді саясат танымшысы болды. Ол 2008 жылдан 2011 жылы қайтыс болғанға дейін Катоның президенті болды. 2012 жылдың наурызында Чарльз мен Дэвид Кох пен Нисканеннің жесірі Кэтрин Уошберн арасында Нисканеннің Катодағы меншік үлесіне қатысты дау туындады.

Ғылыми еңбектер

Нисканен саясаткерлер мен басқа да мемлекеттік қызметкерлердің мінез-құлқын зерттейтін экономика мен саяси ғылымның саласы - қоғамдық таңдау теориясына айрықша үлес қосқан. Қоғамдық таңдау бұл агенттерді қоғамдық игілікке деген өзімшіл қызығушылық ынталандырады деген дәстүрлі түсініктен аулақ болды, керісінше оларды басқа агенттер сияқты әдеттегідей өзімшіл деп қарады. Оның қоғамдық таңдау теориясына қосқан басты үлесі - бюджетті максимизациялау моделі - бюрократтар өздерінің агенттіктерінің бюджеті мен өкілеттігін максимизациялауға тырысады деген түсінік. Ол бұл теорияны 1971 жылы "Бюрократия және өкілді үкімет" атты кітабында ұсынды. Нисканеннің соңғы кітабы - "Саяси экономисттің ой елестері" (2008). Кітап - бұл мемлекеттік саясат пен экономикалық тақырыптар бойынша очерктер мен кітаптарға шолу жинағы және интеллектуалды биография ретінде қызмет етеді.

Жеке өмір

Нисканеннің үш қызы болды. Оның жесірі Кэтрин Уошберн коммерциялық емес секторға кірмес бұрын Ұлттық мұхит және атмосфералық басқармада және АҚШ Ішкі істер департаментінде жұмыс істеген. 2011 жылы 26 қазанда Вашингтон қаласында инсульттан қайтыс болды.