Кіріспе

Амфибия түрлері Италиялық шапшаң бақа (Rana latastei), сондай-ақ Латасте бақасы деп аталады, Ranidae (нағыз бақалар) туысына жататын бақалар түрі. Бұл түр Оңтүстік Еуропаға тән, негізінен Италияның По өзені алабында кездеседі. Бұл Еуропадағы ең қауіпті қосмекенділердің бірі, соңғы жылдары оның саны күрт төмендеп келеді және бірнеше қорғау жоспарларының басты назарында болды.

Этимология

Латастей деген атау француз герпетологы Фернан Латастедің құрметіне берілген.

Сипаттама

Rana latastei басының дене ұзындығы 1,5 м дейін жетуі мүмкін. Көптеген бақалардың мұрындары тік, бірақ кейбір адамдарда дөңгелек мұрын байқалады. Көптеген еуропалық қарапайым бақалар сияқты, R. latastei негізінен сұр немесе қоңыр қызыл түсті, ал іштері ақ түсті, географиялық орналасуына байланысты түстерінің өзгермеуі жоқ. Тамағы қараңғы, ортасында көкірекке дейін жететін жіңішке жолақ бар. Жыныстық белсенділігі бар кейбір еркектерде - кеуделерінде қара қызыл немесе қоңыр дақтар, жамбасының төменгі жағында қызыл-қызыл түске боялған, ал алдыңғы аяқтарында - бас бармақ жапсырмалары бар.

Тіршілік ету ортасы

R. latastei - бұл төменгі жерлер түрі және сирек кездеседі 400 м а.с.б. жоғары, тек таулардың төменгі етегіне көтеріледі, мұнда суық климат личинкалардың дамуын және метаморфозын кешіктіреді. Италиялық шапшаң бақа - қара шұңқыр мен қара шұңқырлы жазық ормандарда, гигрофильді ормандарда және ақ топырақ пен ақ сабан ағаштарымен сипатталатын жағалау ормандарда мекендейді. Бұл орман түрлері су тасқыны кезінде жиі суға батып жатады. Сондай-ақ, ылғалды шалғынды жерлерде, шөп баулары мен шөп шабатын жерлерде, сондай-ақ, егістік аймақтарында, жеңіл өсімдіктер өскен жерлерде, мақта плантацияларында немесе шұңқырларда кездеседі. Зерттеушілер бақаларды үңгірге су тасқыны әкелді деп болжайды, бұл итальяндық шапшаң бақаның басым көпшілігі үшін қолайлы мекен-жай, немесе олар аңшылардан аулақ болу, тамақ табу немесе ылғалдылық іздеу үшін үңгірге қасақана көшіп барды. Италиялық шапшаң бақаның осы жер асты тіршілік орындарында тұқым қуалайтыны белгісіз. Италиялық шапшаң бақа көп шіріп жатқан өсімдік материалы бар ылғалды аймақтарды жақсы көреді және өзендер, өзендер, көлдер және басқа да тұщы су көздеріне жақын тұрады, олар түрдің көбейуі мен көбейуі үшін қажет. Олар таңертең және кешке белсенді, сондықтан құрғақ ауа райынан аулақ жүреді, бұл уақытта бақалар су көздеріне жақын тұрады және кешке дейін белсенділігін азайтады. Ересектер көбейген кезде су айдындарында кездеседі. Олар көбінесе көктемнің аяғы мен жаздың соңында ылғалдылық жоғары болған кезде орманды мекендейді. Жазғы көктемгі көбейту маусымы аяқталғаннан кейін, белсенділігі жазғы және күздің басында ең жоғары болады. Құрлықта қыстау қазан айында басталады, ал бақалар көктемде көбейеді.

Географиялық таралуы

Rana latastei Солтүстік Италияның жазықтарында, Швейцарияның оңтүстік шетінде, Словенияның Истрия аймағында және оған іргелес Хорватияда мекендейді. Италияда популяциялар төрт аймақтан: Ломбардия, Венеция, Пьемонт және Фриули Венеция Джулиядан тіркелген, бірақ түрлер бірінші екеуінде көп кездеседі. Оның таралуы негізінен По өзені мен оның қосалқы өзендерінің жазықтарынан басталады.

Қорғау

IUCN бұл түрді зардап шеккен түр ретінде (VU) тізімдеген. Генетикалық оқшаулау да R. latastei-дің әртүрлі популяциялары арасындағы өлшемдердегі елеулі айырмашылықтарға себепші болады деп есептеледі. Инвазивті жыртқыш түрлердің енуі оның ішінде Percottuss glenii, американдық бұқа жабайысы және раковиналар итальяндық шапшаң жабайыны одан әрі қауіпке ұшыратты. Таңбалар әртүрлі тамақтанады, сондықтан олар пластиктің бұл кішкентай бөлшектерін жұту қаупі жоғары. Микропластикаға көбірек ұшырау R. latastei тұмсықтарының өсуі, белсенділігі және тіршілік ету деңгейінің төмендеуімен байланысты. Микропластикалық бөлшектердің түрлерге әсері барынша жоғары. Бұл пластмассаның ұсақ бөлшектері мен талшықтары тосқауылға айналып, құрттардың ішегінде түйісіп қалуы мүмкін. Кейбір зерттеушілер үлкен, дамыған түйеқұйрықтар микропластиктің өсуі мен белсенділігіне кері әсеріне төзімдірек екенін айтады. Ломбардия аймағы 1999-2001 жылдар аралығында түрді қорғау бойынша іс-шараларды бастады, бұл зақымданған және қатты ластанған тоғандарды қалпына келтіруді, сондай-ақ тоңазытқыштарды бұрыннан бар және адам жасайтын тоғандарға қайтаруды білдірді. Алайда, бұл репатриациялық әрекеттер тек қана сәл сәтті болды, өйткені көптеген балапандар итальяндық шала бақаның ұнайтын өсімдіктері жоқ тоғандарға орналастырылды. Ауыл шаруашылығы, судың ластануы және туризм сияқты адам тарапынан болатын кедергілер, сондай-ақ қызыл раковиналар сияқты мекендейтін жерлердегі жаңа жыртқыш жануарлар R. latastei үшін қорғау әрекеттеріне кері әсер еткен қосымша факторлар болып табылады. Берн конвенциясының тұрақты комитетінің 2006 жылғы іс-қимыл жоспары R. latastei мекендерін қорғау мен басқаруды жақсартуға, сондай-ақ инвазивті жыртқыштарды жоюға шақырды. Ұрықтану маусымына тек бір ғана топ жұмыртқа салынады, әдетте су тасқыны жиі болатын аймақтардан алыс. Бір топта әдетте 676 мен 2720-ға дейінгі жұмыртқалар болады, орташа есеппен бір топта 1278-ге жуық жұмыртқа болады.

Жұптасу

Ақпан айының аяғынан сәуір айының ортасына дейін аталар мен аналар көбейетін жерлерге жиналады, бірақ кейбір аталар өздерінің әріптестері келгенге дейін идеалды көбейту орнын иелену үшін тоған ішінде қыстайды. Аталық тұқым көбейетін жерге бірінші келіп, аналықтарды өзіне тән ерекшелікпен шақырады. Кейбір зерттеулер еркектер әйелдерді тарту үшін ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік иерархиядағы басқа еркектерге қатысты үстемдіктерін білдіру үшін де қоңырау шалатынын көрсетеді. "Мей" - еркектермен бірінші кезекте әлеуетті жұптарды тарту үшін, ал "брам" - әйелдермен құдалану немесе бәсекелес еркектерге қауіп төндіру үшін пайдаланылуы мүмкін. Бұл түрдің аталарының бір-біріне қатысты басқа аумақтық мінез-құлықтарын көрсетуі белгісіз, бірақ олар жұптар үшін жоғары деңгейдегі бәсекеге ие. Үлкен популяцияларда еркектердің аз саны көп әйелдермен жұптасуы жиі кездеседі. Көпжұмсалық аздаған популяцияларда жиі байқалмайды, бұл еркек бәсекелестікке және ірі популяцияларда көбейту алаңын монополиялауға көбірек мүмкіндіктер бар екенін көрсетеді.

Жыртқыш жануарлар

Италиялық шапшаң бақаның негізгі жыртқыштарына жыландар, құс, фазандар, үйректер мен құсқұйрықтар жатады. Сондай-ақ, олардың белсенділік деңгейі олардың ең көп таралған жыртқыштарының бірі - құмырсқалар личинкаларының иісін сезінгенде төмендейді. Бұл иілгіш бақаның құмырсқалардың болуына байланысты мінез-құлқын өзгертуге қабілеттілігі итальяндық шапшаң бақаны басқа Rana түрлерінен ерекшелейді. Сонымен қатар, құрттар жаулап келген жыртқышқа қарсы реакция ретінде ертерек метаморфозаға ұмтылады, бұл жыртқышқа қашып кету және жалтаруға қажетті энергияны қамтамасыз етеді. Алайда, бұл жылдам даму кейбір кемшіліктерге әкелуі мүмкін: жылдам дамыған бақалардың тікенек сүйектері баяу дамыған аналарына қарағанда кішірек болады, бұл метаморфозаның ертерек өтуіне байланысты болуы мүмкін. Кіші тибиофибулалар және, нәтижесінде, кіші артқы аяқтар секіру қабілетін төмендетеді, сондықтан толық дамуға ең ұзақ уақыт қажет болатын бақалар ең ұзақ артқы аяқтармен және ең жақсы секіру қабілетімен аяқталады. Бұл секіру қабілетінің төмендеуі ересектердегі бақалардың жыртқыш аңдардан құтылу қабілетін төмендетеді, сонымен қатар олардың тамақ ұстауға қабілеттілігін төмендетеді.

Бәсекелестер

R. latastei көбінесе тығыз байланысты Rana dalmatina-мен тіршілік ортасын бөліседі, бірақ көбінесе арнайы тіршілік ортасы мен көбейту мінез-құлқына ие болғандықтан, ресурстар немесе баспана үшін онымен бәсекелеспейді. Бұл R. latastei аналықтарының R. dalmatina аталықтарымен жұптасып, өмір сүретін ұрпақ таба алмауынан болуы мүмкін. R. latastei тұмсықтары, егер олар бәсекелестердің болуын байқайтын болса, олардың мінез-құлқын икемді түрде арттырады, атап айтқанда, R. dalmatina тұмсықтары, олар R. latastei әріптестерінің қатысуымен мінез-құлқын бірдей дәрежеде өзгертпейді.