Кіріспе

Бенджамин Франклин тапқан екі түрлі оптикалық күшке ие көзәйнек линзасы – бифокалды линза.

Бифокалды көзәйнектер екі түрлі оптикалық күшке ие болады. Бифокалды көзәйнектер көбінесе пресбиопиясы бар, сонымен қатар миопия, гиперметропия және/немесе астигматизмді түзетуді қажет ететін адамдарға тағайындалады.

Тарих

Бенджамин Франклинге көбінесе бифокалды көздерді ойлап табу еңбегі жатады. Ол линзаларын екіге бөліп, француз тілінде сөйлейтіндердің ерін қозғалысын оқу арқылы оларды түсінуге тырысқан, өйткені ол оларды түсінудің басқа жолын таппаған. Тарихшылар одан бұрын басқалар да осы өнертабысты жасаған болуы мүмкін екенін көрсететін бірнеше дәлелдер ұсынды. Дегенмен, Джордж Уотли мен «Америка Құрама Штаттарының газеті» редакторы Джон Фенно арасындағы хат алмасуы Франклиннің шынымен бифокалды көздерді ойлап тапқанын, және бұл оның ойлағаннан 50 жыл бұрын болғанын көрсетті. Керісінше, Оптометрия колледжі мынадай қорытынды жасады:
Қосымша дәлелдер табылмаса, Франклиннің екі бөліктен тұратын бифокалды көзді киген алғашқы адамдардың бірі болғанын және оларды киюі оның есімін осы типтегі көздермен ертеден байланыстырғанын айта аламыз. Бұл олардың танымалдылығына үлкен үлес қосты деп айтуға болады. Алайда, дәлелдер оның осы типтегі линзаларды тапсырыс беруге тырысқан кезде Лондон оптикасы оларды бұрыннан білгенін көрсетеді. Франклиннің британдық достарынан бірі 1760 жылдардан бастап оларды киген болуы мүмкін, бірақ екі бөліктен тұратын бифокалды линзаның белгілі бір азаматтың өнертабысы болғанына сену қиын (немесе тіпті мүмкін емес пе?). Көптеген өнертабыстар бірнеше адамның тәуелсіз зерттеулерінің нәтижесінде дамытылатындықтан, бифокалды көздердің де осындай жағдайда дамығаны мүмкін. Трифокалды линзаны ойлап тапқан Джон Исаак Хокинс 1824 жылы «бифокалды» терминін енгізіп, Бенджамин Франклинге еңбектерін бағалады. 1955 жылы «Younger Optics» компаниясының өкілі Ирвинг Рипс алғашқы тігіссіз немесе «көрінбейтін» бифокалды көздерді жасады, ол прогрессивті линзалардың алғы күші болды. Бұған дейін 1946 жылы Говард Д. Бич «біріктірілген линзалар» бойынша жұмыс істеген, 1910 жылы О’Коннер «Ultex» линзасын, ал 1837 жылы Исаак Шнайтман бір бөліктен тұратын бифокалды линзаны жасаған болатын.

Құрылыс

Алғашқы бифокальды көзілдіріктер кадрдың төменгі жартысында ең дөңгелек линзалармен (жақын көру үшін) және жоғарғы жағында ең аз дөңгелек линзалармен жасалған. 20-шы ғасырдың басына дейін екі жеке линза екіге бөлініп, кадрдың жиегінде біріктірілді. Бір кадрға екі жарты линзаны орнату көптеген бастапқы қиындықтарға және мұндай көзілдіріктердің нашарлауына себеп болды. Линзалардың бөліктерін біріктіру әдісін Луи де Веккер 19-шы ғасырдың соңында жасады және Джон Луи Борш-кіші (1873–1929) 1908 жылы патенттеді. Бүгінде көптеген бифокальды линзалар негізгі линзаға оқу сегментін қалыптау арқылы жасалады және оқу сегменттері әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде қол жетімді.

Қиындықтар

Кейбір адамдарда екі линзалы көздіктер бас ауруы мен тіпті бас айналуына себеп болуы мүмкін. Екі линзалы көздіктің оқу бөлігі ұсынатын тар көру аймағына бейімделуге біраз уақыт қажет, себебі қолданушы көздерін емес, басын немесе оқу материалындағы нәрсені жылжытуға үйренуі керек. Компьютер мониторлары көбінесе пайдаланушылардың тіке алдында орналасқандықтан, бастың әдеттен тыс тіке және үздіксіз қозғалысынан бұлшықеттер шаршауына әкелуі мүмкін. Компьютерде жұмыс істеу үшін бір линзалы көздіктерді пайдалану арқылы бұл мәселені шешуге болады.

Болашақ

Қазіргі екіфокальды көзілдірлердің шектеулі көру бұрышын жою мақсатында зерттеулер жалғасуда. Жаңа материалдар мен технологиялар линзаның оптикалық күшін таңдап реттеуге мүмкіндік беретін әдіс табуға көмектесуі мүмкін. Зерттеушілер екі шыны негіздің арасына сұйық кристалды қабат түйіршіктеп, мұндай линза жасады.

Жануарлар әлеміндегі екіфокалды көздер

Thermonectus marmoratus шомылушы қоңызының сулық дертізіндегі негізгі көздерінде екі торлы қабықша және екі бөлек фокустық жазықтық болады. Бұл жазықтықтар бір-бірінен айқын түрде алшақ орналасқан (көзілдіріктер сияқты), көруді жақыннан алысқа жылдам ауыстыруға мүмкіндік береді. Осы арқылы маса дертізіктерінен басқа шағын қоректіктерін оңай және тиімді ұстай алады.