Кіріспе
Жарықтан қорғайтын көзілдірік Күн көзілдірігі немесе күн көзілдірігі (көбінесе көлеңке деп аталады; басқа да атаулары бар) – бұл көзге күшті күн сәулесі мен жоғары энергиялы көрінетін жарықтың зиян келтіруіне немесе дискомфорт тудыруына қарсы қорғау үшін арналған көзілдірік түрі. Олар кейде көруді жақсарту құралы ретінде де қолданылады, түрлі түсті, поляризацияланған немесе қараңғыланған линзалары бар көздіктер түрінде. 20 ғасырдың басында оларды "күн алдаушылар" деп те атаған (ол кезде "көздік" сөзіне американ тіліндегі жаргондық атау). 1930 жылдан бері күн көзілдірігі көзді қорғаумен қатар, танымал сәндік аксессуар болып табылады, ол ультракүлгін және көк сәулелерден қорғайды, олар көзге қаупі бар бірнеше ауруларды тудыруы мүмкін. Күн көзілдірігін LASIK сияқты кейбір хирургиялық операциялардан кейін міндетті түрде қолдану керек, сондай-ақ шаңды жерлерде, үйден шыққанда және LASIK операциясынан кейін теледидар немесе компьютер экранының алдында белгілі бір уақыт бойы тағу ұсынылады. Ұльтракүлгін сәулелерді тоқтатып тұрмайтын қара көзілдірік көзге еш қорғаныссыз жүруден де зиянды болуы мүмкін, себебі олар көздің қарамағын кеңейтіп, ультракүлгін сәулелердің көбірек өтуіне мүмкіндік береді.
Sunglasses or sun glasses (informally called shades or sunnies; more names below) are a form of protective eyewear designed primarily to prevent bright sunlight and high energy visible light from damaging or discomforting the eyes. They can sometimes also function as a visual aid, as variously termed spectacles or glasses exist, featuring lenses that are colored, polarized or darkened. In the early 20th century, they were also known as sun cheaters (cheaters then being an American slang term for glasses). Since the 1930s, sunglasses have been a popular fashion accessory, to protect the eyes from UV and blue light, which can cause several serious eye problems. Their usage is mandatory immediately after some surgical procedures, such as LASIK, and recommended for a certain time period in dusty areas, when leaving the house and in front of a TV screen or computer monitor after LASEK. It is important to note that dark glasses that do not block UV radiation can be more damaging to the eyes than not wearing eye protection at all, because they tend to open the pupil and allow more UV rays into the eye.
Бірінші прекурсорлар
13 ғасырдан бастап қар соқырлығына қарсы заманауи ультракүлгін сәулелерден қорғайтын көзілдіріктер тарағанға дейін, инуиттер күн сәулесінің зиянды шағылысын тоқтату үшін тар жарықтары бар, жалпақ морж немесе карибу сүйегінен жасалған қар көзілдіріктерін жасап киеді. Солтүстік Америка мен Солтүстік Азияның жергілікті халықтары мұзды жағдайда күшті күн сәулесінің зиянды әсерінен көздерін қорғау үшін әртүрлі формада және әртүрлі материалдардан өте тиімді құралдар жасады.
Басқа прекурсорлар
Плиний Үлкен Рим императоры Неронның кесілген смарагдтар арқылы гладиаторлардың жекпе-жегін көруді ұнатқанын айтқан. Бірақ олар көбінесе айна сияқты жұмыс істеген. Алғашқы күн көзілдірігі, «қара бұлттар» деген мағына беретін Ай Тай деп аталатын, түтінді кварцтан жасалған жалпақ панельдерден тұрды. Олар түзету қабілетіне ие болмаса да, көзді жарықтан қорғады және 12 ғасырда немесе одан ертерек Қытайда қолданылған. Көптеген құжаттарда ежелгі Қытай соттарында судьялар куәгерлерді сұраққа тартып жатқанда бет-әлпеттерін жасыру үшін осындай кристалл көзілдіріктерді қолданғандары сипатталған. 1459 жылы Нуно Фернандес қарда атпен жүргенде көзін қорғау үшін көзілдірік сұрады, бірақ нақты көзілдіріктің сипаттамасы берілмеген. 1706 жылы Людовик XIV патшаның сарайы түтінді шыны сүзгісі бар телескоп арқылы күннің тұтылуын бақылады. 18 ғасырда венециялық әйелдер мен балалар көздерін арналардағы судың шағылысынан қорғау үшін «гондола көзілдірігі» (vetri da gondola және da dama) деп аталатын көлеңкелі, айна тәрізді қоршалған Мурано көзілдіріктерін киді. Венецияның дожы мен басқа да бай адамдары, мүмкін Голдони, 18 ғасырдың соңында «гольдони көзілдірігі» деп аталатын, көз айнектерінің бүйірінде күннен қорғау үшін мата тігілген боялған көзілдіріктерді таққан. Халық арасында сары/қызғылт сары және қоңыр түсті көзілдіріктер 19 және 20 ғасырдың басында сифилис симптомдарын жеңілдету үшін қолданылған деген қауесет бар, себебі жарыққа сезімталдық бұл аурудың белгілерінің бірі болған, бірақ мұндай рецепттерді растайтын деректер табылмаған. 19 ғасырдың соңынан бастап, күн көзілдірігі туралы қысқаша мәліметтер кездеседі, мысалы, 1866 жылы Уолтер Алден американдық Азамат соғысы (1861-1865) кезінде сарбаздардың ұзақ сапарларда күннен қорғану үшін «қабық көзілдіріктерін» («verres de cocquille») пайдаланғаны туралы жазған, ал британдық Т. Лонгмор 1885 жылы «Оптикалық нұсқаулықта» Мысырдағы сарбаздардың боялған шыныдан жасалған «көзді қорғаушы» құралдарымен жабдықталғанын айтқан. 1895 жылы күн көзілдірігі туралы жарнамалар пайда болды, мысалы, The Sioux City Journal газетінде. 1913 жылы Крукс линзалары ұсынылды, олар ультракүлгін сәулелерді толығымен тоқтатып, церийден жасалған шыныдан тұрды. 1920 жылдардың басында күн көзілдірігін қолдану кеңіне тарала бастады, әсіресе киножұлдыздар арасында. 1929 жылы Сэм Фостер алғашқы рет көптеп өндірілген, арзан, сельлюлоидтан жасалған күн көзілдіріктерін жасады. Фостер Атлантик-Сити жағажайларында сұраныс тапты, онда ол Бордволқтағы Вулворт дүкенінен «Foster Grant» деген атпен күн көзілдірігін сата бастады. 1938 жылы Life журналы күн көзілдірігінің «қала көшелерінде киюдің жаңа модасы, АҚШ-тың барлық жерінде мыңдаған әйелдердің сүйікті аксессуары» екенін жазды. 1937 жылы АҚШ-та 20 миллион күн көзілдірік сатылған, бірақ американдықтардың шамамен 25% ғана оларды көздерін қорғау үшін қажет еткені естілді. Сол кезде күн көзілдірігі ұшқыштар үшін де қолданыла бастады және авиация саласының дамуына ықпал етті, нәтижесінде күн көзілдірігі мәдени символға айналды және оның танымалдылығы артты. 1936 жылы Эдвин Х. Лэнд өзінің патенттелген Полароид сүзгісімен линза жасаумен тәжірибе жасаған кезде поляризацияланған көзілдіріктер қолдануға түсті. 1947 жылы Armorlite компаниясы CR 39 смоласынан жасалған линзаларды өндіруді бастады. Қазіргі уақытта Қытайдың Сямен қаласы әлемдегі ең ірі күн көзілдірігін өндіруші болып табылады, оның порты жыл сайын 120 миллион жұп көзілдірікті экспорттайды.
Көрініс айқынлығы мен ыңғайлылығы
Күн көзілдірігі көзді жарықтан қорғау арқылы көру жағдайын жақсартады және көріністі айқындығын арттырады. Поляризацияланған көзілдіріктің линзалары су сияқты жылтыр, металл емес беткейлерден белгілі бір бұрыштарда шағылысатын жарықты азайтады. Олар киюшілерге тек беткі жарық көрінетін жағдайда судың ішіне қарауға мүмкіндік береді және күнге қарай жүргенде жолдың жылтырлығын жояды.
Қорғау
Күн көзілдірігі жарық, оның көрінетін және көрінбейтін бөліктеріне шамадан тыс әсер етуден қорғайды. Ең кең таралған қорғаныс – ультракүлгін сәулесінен қорғану, ол қысқа және ұзақ мерзімді фотокератит (қар соқырлығы), катаракта, птеригиум және көздің әртүрлі қатерлі ісіктері сияқты көздің проблемаларын тудыруы мүмкін. Медициналық сарапшылар халыққа күн көзілдірігін киюдің маңыздылығын ескертеді. Күн көзілдірігі тікелей күнге қараудан туындаған, тіпті күн тұтылуы кезінде де көздің қанағаттанбас зиянын тоқтатуға жеткіліксіз. Күнді тікелей көру үшін арнайы көзілдіріктер қажет. Бұл көзілдіріктер көз үшін зиянды ультракүлгін сәулесін сүзуге мүмкіндік береді. Соңғы кезде жоғары энергиялы көрінетін жарық (HEV) жасқа байланысты макулярлық дегенерацияның себебі ретінде қарастырылуда; бұрын «көк сүзгіш» немесе құлпынай түсті линзалардың қорғаныш әсері болуы мүмкін екендігі туралы пікірталас болған. Кейбір өндірушілер көк жарықты тоқтатуға арналған көзілдіріктерді жасап шығарады; Швейцарияның көптеген жұмыскерлерін қамтитын Suva сақтандыру компаниясы Шарлотта Реме (ETH Zürich) мамандарынан көк жарықты тоқтату нормаларын әзірлеуді сұрады, нәтижесінде көк жарықтың кемінде 95% тоқтатылуы ұсынылды. Күн көзілдірігі балалар үшін өте маңызды, өйткені олардың көз линзалары ересектерге қарағанда әлдеқайда көп HEV сәулесін өткізеді (линзалар жасқа байланысты «сары» түске енеді). Күн көзілдірігі тері қатерлі ісігін тудыруы мүмкін деген болжам бар. Бұл көздің организмде меланоциттерді ынталандыратын гормон өндірісін азайтуына байланысты.
Қорғауды бағалау
Күн көзілдірігінің қорғанысын бағалаудың жалғыз жолы – линзаларды өндіруші немесе тиісті жабдықпен жабдықталған оптик дәрігер өлшеуі. Күн көзілдірігіне қатысты бірнеше стандарттар (төменде қараңыз) УФ-сәуледен қорғаныстың жалпы жіктемесіне мүмкіндік береді (бірақ көк сәуледен қорғаныш емес), ал өндірушілер көбінесе нақты сандарды жариялаудың орнына, күн көзілдірігі белгілі бір стандарттың талаптарына сай екенін көрсетеді. Күн көзілдірігінің сапасын "көруге болатын" жалғыз сынақ – оның жайлылығы. Линзалар бетке соншалықты жақын болуы керек, олардың шеттерінен, жоғарынан немесе төменнен көзге өте аз "қайырылған жарық" жетсе болғаны, бірақ кірпіктер линзаларды ластамайтындай жақын емес. Бүйірден "қайырылған жарықтан" қорғану үшін линзалар шақпаққа жеткілікті жақын болуы керек және/немесе кең шақпаққа немесе былғары қорғағыштарға бірігуі керек. Күн көзілдірігінің қорғанысын "көруге" болмайды. Қара линзалар ашық линзаларға қарағанда зиянды ультракүлгін сәулелер мен көк сәулелерді автоматты түрде сүзгілемейді. Жаман қара линзалар жарық линзалардан (немесе көзілдірік тақпаудан) да зиянды, себебі олар көздің қарамағын кеңіректе ашуға итермелейді. Нәтижесінде, көзге көбірек сүзгіленбеген сәуле түседі. Өндіріс технологиясына байланысты, жеткілікті қорғанышпен жабдықталған линзалар көп немесе аз жарықты тоқтатып, қараңғы немесе ашық линзаларға әкелуі мүмкін. Линзаның түсі де кепілдік бермейді. Әртүрлі түсті линзалар жеткілікті (немесе жеткіліксіз) УФ-қорғаныс бере алады. Көк сәулеге қатысты түс ең болмағанда бірінші көрініс береді: көк сәулені тоқтатушы линзалар көбінесе сары немесе қоңыр болады, ал көк немесе сұр линзалар қажетті көк сәуледен қорғаныс бере алмайды. Дегенмен, барлық сары немесе қоңыр линзалар көк сәулені жеткілікті түрде тоқтамайды. Кейбір жағдайларда линзалар тым көп көк сәулені (мысалы, 100%) тоқтатуы мүмкін, бұл түс көруге әсер етеді және түсті сигналдар дұрыс танылмаған жағдайда жол қозғалысында қауіпті болуы мүмкін. Жоғары баға жеткілікті қорғанысқа кепілдік бермейді, себебі жоғары баға мен УФ-қорғаныстың күшеюі арасында байланыс анықталған жоқ. 1995 жылғы зерттеуде "Қымбат брендтер мен поляризацияланған күн көзілдіріктері УФ-сәуледен жақсы қорғауға кепілдік бермейді" делінген. Австралия Бәсекелестік және Тұтынушылар Комиссиясы да "Тұтынушылар бағаны сапаның көрсеткіші деп санамауы керек" деп хабарлаған. Бір сауалнама тіпті 6,95 доллар тұратын қарапайым көзілдіріктер Сальваторе Феррагамоның қымбат көзілдіріктеріне қарағанда сәл жақсы қорғаныс беретінін көрсетті.
Қосымша функциялары
Түсірілмеген көзілдіріктерді көру қабілетін түзету немесе көзді қорғау сияқты нақты мақсатсыз кию өте сирек кездеседі, ал күн көзілдіріктері бірнеше қосымша себептермен танымал болды және кейде тіпті үй ішінде немесе түнде киіледі. Күн көзілдірігі көздерді жасыру үшін киіледі. Олар көзбен көз қадастыруды мүмкін емес етеді, бұл күн көзілдірігін кимегендерге қорқыныш тудыруы мүмкін; көзге көз қадастырудан жалтарғандық сонымен қатар кейбір адамдар үшін қажетті (немесе "әдемі") саналады. Айналы көзілдіріктерді пайдалану көзбен көз қадастырудан одан да тиімді түрде жалтарылуға мүмкіндік береді. Күн көзілдірігі эмоцияларды жасыру үшін де қолданылуы мүмкін, бұл көзді жыпылықтатудан бастап, жылаудың және оның нәтижесінде көздің қызаруынан жасыруға дейін жетеді. Кез келген жағдайда, көзді жасырудың сөзсіз коммуникацияға әсері бар; бұл покерде пайдалы, және көптеген кәсіби покер ойыншылары ойнаған кезде үй ішінде күңгірт көзілдірік киеді, осылайша қарсыластарына көз қозғалысын қамтитын белгілерді оқуды қиындатады және артықшылыққа ие болады. Күн көзілдірігін киюдің тағы бір себебі – сәндік трендтер, әсіресе жоғары сапалы сәнді брендтердің дизайнерлік көзілдіріктері. Белгілі бір пішінді көзілдіріктер сәндік аксессуар ретінде танымал болуы мүмкін. Күн көзілдірігінің сән индустриясындағы маңыздылығы сән редакторларының жылдық трендтерге шолу жасауы және сән көрсетілімдерінде көзілдіріктің басты немесе қосымша элемент ретінде пайда болуын қамтиды. Сәндік трендтер сондай-ақ күн көзілдірігінің "әдемі" имиджін және нақты өмір салтымен байланысын пайдалана алады, әсіресе күн көзілдірігі мен жағажай өмірі арасындағы тығыз байланыс. Кейбір жағдайларда, бұл байланыс бүкіл брендтің негізгі тұжырымдамасы болып табылады. Адамдар көздерінің аномальды көрінісін жасыру үшін де күн көзілдірігін киеді. Бұл көру қабілеті нашар адамдарға, мысалы, соқырларға қатысты болуы мүмкін, олар басқаларды ыңғайсыздыққа түсірмеу үшін күн көзілдірігін киеді. Мүмкін, басқа адамға жасырылған көзді немесе қалыптан тыс көзді немесе дұрыс емес бағытта қараған көзді көруден гөрі көру оңайырақ болар деген болжам бар. Адамдар сондай-ақ кеңейтілген немесе тарылған оқушыларды, есірткі қолданудан қанға батқан көздерді, созылмалы қара шеңберлерді немесе қартаю белгілерін (мысалы, қасқыр аяқтарын), соңғы физикалық зорлық-зомбылықтың (мысалы, көздің қарауы) салдарларын, экзофтальмосты (көздің көтерілуін), катарактаны немесе бақылаусыз қозғалатын көздерді (нистагм) жасыру үшін күн көзілдірігін кие алады. Қылмыскерлер қылмыс жасаған кезде немесе одан кейін өздерінің жеке басын жасыру үшін күн көзілдірігін киетіні белгілі.
Стандарттар
Күн көзілдіріктерге арналған халықаралық стандарт ISO 12312 болып табылады. Ол үш бөлімге бөлінген: бірінші бөлімі – "Жалпы қолданысқа арналған күн көзілдіріктер", ол алғаш рет 2013 жылы, ал кейін 2022 жылы жаңа редакцияда жарияланды. Екінші бөлімі – "Күнді тікелей бақылауға арналған сүзгілер", ол 2015 жылы жарияланды, ал үшінші бөлімі – "Жүгіру, велосипед тебу және осыған ұқсас белсенді өмір салтына арналған күн көзілдіріктер" 2022 жылы жарық көрді.
Австралия
Австралия 1971 жылы әлемдегі алғашқы күн көзілдіріктерге арналған ұлттық стандарттарды енгізді. Олар 1990 жылы AS 1067.1 1990 Күн көзілдірігі және сәндік көзілдіріктер (1-бөлім: қауіпсіздік талаптары, 2-бөлім: өнімділік талаптары) стандартымен жаңартылып, кеңейтілді және 2003 жылы AS/NZS 1067:2003 Күн көзілдірігі және сәндік көзілдіріктер стандартымен алмастырылды. Бұл Австралия стандартын еуропалық стандартқа үйлестіріп, австралиялық күн көзілдіріктерге еуропалық нарықты ашты. Австралия стандарты AS NZS 1067 күн көзілдіріктер үшін UVA (315 нм мен 400 нм арасындағы толқын ұзындығы) және UVB сәулесінің өткізілуіне қатысты стандарттарды анықтайды. Осы стандарт бойынша өткізу қабілетінің (фильтрдің) бес деңгейі сіңірілген жарық мөлшеріне сүйенеді – 0-ден 4-ке дейін. "0" УФ-сәулесінен және күн сәулесінен қорғауды қамтамасыз етеді, ал "4" жоғары деңгейдегі қорғауды білдіреді, бірақ оны жүргізу кезінде тағуға болмайды.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та сатылатын күн көзілдіріктері Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасымен реттеліп, қауіпсіздік стандарттарына сәйкес болуы тиіс. АҚШ стандарты – ANSI Z80.3 2001, ол үш жіберу санатын қамтиды. Осы стандартқа сәйкес, линзаның UVB (280–315 нм) жіберуі бір проценттен аспауы керек, ал UVA (315–380 нм) жіберуі көзбен көрінетін жарықтың жіберілуінен 0,3 еседен аспауы керек. ANSI Z87.1 2003 стандарты негізгі және жоғары соққыдан қорғау талаптарын қамтиды. Негізгі соққы сынағында 1 дюймдік (2,54 см) болат шар линзаға 50 дюймдік (127 см) биіктіктен тасталады. Жоғары жылдамдықты сынақта 1/4 дюймдік (6,35 мм) болат шар линзаға 150 фут/с (45,72 м/с) жылдамдықпен оқталатынымен сынақтан өтеді. Екі сынақтың да нәтижесі бойынша линзаның ешбір бөлігі көзге тимеуі керек.
Құрлық көліктерін жүргізу
Көлік жүргізер кезде, әсіресе жоғары жылдамдықпен, төменгі күннен немесе қардан, судан, басқа көліктерден, тіпті көліктің алдыңғы бөлігінен шағылысқан жарықтан соққы алу қауіпті болуы мүмкін. Күн көзілдірігі жүргізу кезінде жарықтан қорғайды. Екі талап орындалуы керек: көру қабілеті анық болуы керек, сонымен қатар көзілдірік жағдайға қарай жеткілікті жарық өткізуі тиіс. Кез келген мақсаттағы күн көзілдірігі тым қараңғы немесе жүргізу үшін сәйкессіз болуы мүмкін. Автомобиль қауымдастығы және Оптикалық өндіріс федерациясы жүргізуге арналған күн көзілдірігін таңдау бойынша ұсынымдар жасады. Өзгермелі түсті немесе фотохромды линзалар ультракүлгін сәулелерге ұшырағанда оптикалық тығыздығын арттырады, ал ультракүлгін сәулелердің қарқындылығы төмендегенде бастапқы түсіне оралады. Көліктің алдыңғы әйнегі ультракүлгін сәулелерді сүзіп, линзалардың реакциясын баяулатып, оларды жүргізу үшін жарамсыз етеді, себебі олар жағдайға қарай тым қараңғы немесе тым ашық болуы мүмкін. Кейбір өндірушілер жүргізу кезінде жарық жағдайына бейімделетін фотохромды линзалар шығарады. Белгілі бір түсті линзалар түстің оптикалық тығыздығына сәйкес жіктеледі; Ұлыбританияда күн көзілдірігінде белгі және сүзгі санатының нөмірі көрсетілуі керек. 75%-дан кем жарық өткізетін линзалар түнгі уақытта жүргізуге жарамсыз, ал 8%-дан кем жарық өткізетін линзалар (4-санат) кез келген уақытта жүргізуге жарамсыз; Ұлыбритания заңдары бойынша олар "Жүргізуге және жолға жарамсыз" деп белгіленуі керек. Сары түсті линзаларды түнгі уақытта қолдануға ұсынылмайды. Көліктің ішіндегі жарық деңгейіне байланысты күндізгі жүру үшін 18%-дан 43%-ға дейін жарық өткізетін 2-санатты линзалар ұсынылады. Поляризацияланған линзалар әдетте белгілі бір түсті болады және сол тығыздықтағы поляризацияланбаған линзаларға қарағанда шағылысқан жарықты көбірек азайта алады, әсіресе ылғалды жолдарда. Төменгі бөлігі жоғарғы бөлігінен ақылды, градиентті линзалар көліктің ішіндегі басқару элементтерін көруді жеңілдетеді. Барлық күн көзілдірігі сатылатын аймақтың стандартына сәйкес белгіленуі керек. Жарықтың шағылысуын азайту үшін жабын және линзаларды сызаудан қорғау үшін қатты жабын ұсынылады. Көздің терең жақтағы құрылымдары бүйірлік немесе шеткі көруді шектеуі мүмкін, сондықтан оларды жүргізу үшін ұсынуға болмайды. Бұл көзілдіріктің кейбір түрлері түнгі уақытта жүргізуге жеткілікті деп дәлелдегенмен, жарық қарқындылығының үлкен өзгерістеріне байланысты, әсіресе сары түсті қорғаныш көзілдірігін пайдаланғанда, одан аулақ болу ұсынылады. Бұл көзілдіктің басты мақсаты – жоғары жылдамдықпен жүргізу кезінде көзге шаң мен тұман бөлшектерінің енуінен қорғау.
Ұшақпен ұшу
Ұшақ басқару кезінде қолданылатын көзілдіріктің көптеген талаптары құрлықтағы көліктердегілермен ұқсас. Күн сәулесінен қорғану одан да маңыздырақ, себебі биіктік көтерілген сайын оның қарқындылығы артады. Поляризацияланған линзалы көзілдіріктер ұсынылмайды, өйткені ұшақтардың лобовой әйнектері көбінесе поляризацияланған болады, ол қасақана немесе кездейсоқ болуы мүмкін, нәтижесінде лобовой әйнек арқылы қарағанда Моар үлгілері пайда болады; сондай-ақ, құралдарда қолданылатын кейбір сұйық кристалды дисплейлер поляризацияланған жарық шығарып, ұшқыш оларға қарағанда ақсыңдауы немесе көрінбей қалуы мүмкін.
Спорт
Дұрыс көру көзілдірігі сияқты, спортпен айналысу үшін күн көзілдірігі де арнайы талаптарға сай болуы керек. Оларға сынып қалмайтын және соққыға төзімді линзалар қажет; спорттық іс-шаралар кезінде көзілдірікті орнында ұстап тұру үшін әдетте белдік немесе басқа бекіткіш қолданылады, сондай-ақ мұрынға жастықшасы болады. Су спорты үшін «су көзілдірігі» (сонымен қатар: серфинг көзілдірігі немесе суға арналған көзілдірік) деп аталатын көзілдіріктер серфинг немесе тау өзендері сияқты толқынды суда қолдануға арнайы бейімделген. Спорттық көзілдіріктердің мүмкіндіктеріне қоса, су көзілдірігінде суға батып кетпеу үшін арттырылған иіс қабілеті болуы мүмкін, ал олар тұманды кетіру үшін желдеткіш немесе басқа тәсілмен жабдықталуы мүмкін. Тауға өрмелеу немесе мұздықтар мен қарлы алқаптармен саяхаттау үшін көзді қорғаудың орташа деңгейден жоғары болуы қажет, себебі күн сәулесі (соның ішінде ультракүлгін сәулелер) биіктеп көтерілген жерлерде күштірек болады, ал қар мен мұз қосымша жарықты шағылыстырады. Бұл үшін қолданылатын көзілдіріктердің бір түрі – «мұздық көзілдірігі» немесе «мұздық көзілдірігі». Олар әдетте өте қараңғы, дөңгелек линзалармен және линзалардың шеттерінде күн сәулесінен қорғайтын былғары қорғағыштармен жабдықталған. Бұрын Америка футболында арнайы күңгірт визорлерге рұқсат берілген; Чикаго Беарс және Сан-Диего Чарджерс командаларының квотербегі Жим Макмахон бала кезіндегі көзге келген жарақат салдарынан кәсіби футбол мансабында күннен қорғайтын визорді пайдаланған және футбол шлемін кимегенде көбінесе қараңғы көзілдірік киеді. Қазіргі кезде қараңғы визорлерді қолдану үшін көп жағдайда дәрігердің қолы қойылған рецепт қажет, себебі мидың шатырлау протоколы бойынша төрешілер ойыншының көзіне қарап тексеруі керек, ал күңгірт визорлер бұл процесті қиындатады.
Ғарыш
Ғарыш саяхаты үшін арнайы қорғау қажет, себебі күн сәулесі Жердегіден әлдеқайда күшті әрі зиянды, себебі ол әрқашан атмосфера арқылы сүзіледі. Күннен қорғану үшін, ғарыш кемесінің ішінде де, сыртында да ультракүлгін сәулеленудің жоғары деңгейінен, тіпті зиянды инфрақызыл сәулеленуден де қорғану қажет. Ғарыш кемесінде ғарышкерлер қара линзалары бар және жұқа қорғаныш алтын жабыны бар күн көзілдіріктерін киеді. Ғарышқа шығу кезінде ғарышкерлердің шлемдерінің визоры, қосымша қорғаныс үшін алтынмен жабылған, күшті күн көзілдірігі ретінде жұмыс істейді. Ғарышта қолданылатын күн көзілдіріктері мен түзету көзілдіріктерінің жақтаулары арнайы талаптарға сай болуы керек. Олар икемді және берік болуы керек, сондай-ақ ауырлықсыз жағдайда да сенімді түрде бекітілуі керек. Сенімді бекіту, әсіресе тығыз шлемдердің астында және ғарыш костюмдерімен түзету көзілдірігін киген кезде маңызды: ғарыш костюміне кіргеннен кейін, сырғып кеткен көзілдіріктерді орнына қайтару үшін тигізу мүмкін болмайды, кейде он сағатқа дейін. Жақтаулар мен линзалар бұрандалар мен линза бөлшектері сияқты кішкентай бөліктердің ығысып, қалқып, жұтылып кетуіне жол бермейтіндей етіп жасалуы керек. Астронавттардың 90% ғарышта көзілдірік киеді, тіпті олар Жерде түзету көзілдірігіне мұқтаж болмаса да, себебі ауырлықтың жоқтығы мен қысымның өзгеруі олардың көру қабілетіне уақытша әсер етеді. NASA-ның зерттеулері, негізінен ғалымдар Джеймс Б. Стивенс пен Чарльз Г. Миллердің Jet Propulsion Laboratory (JPL) ғарыш кеңістігінде және лазерлік және дәнекерлеу жұмыстары кезінде жарықтан қорғайтын арнайы линзаларды жасады. Бұл линзалар бояулар мен ультракүлгін сәулесін сіңіретін, сондай-ақ күннен қорғайтын кремдерде қолданылатын мырыш оксидінің кішкентай бөлшектерін пайдаланды. Зерттеу кейіннен шөлдер, таулар және флуоресцентті жарық кеңселері сияқты жердегі қосымшаларға кеңейтілді, ал технологияны АҚШ компаниясы коммерциялық нарыққа шығарды. 2002 жылдан бері NASA австриялық Silhouette компаниясының Titan Minimal Art дизайнерлік үлгісінің жақтауларын, компания мен NASA оптометрисі Кит Мануэль бірлесіп жасаған ерекше қара линзалармен қолданады. Жақтау 1,8 грамм салмақты, бұрандалары мен ілмектері жоқ. Кеңселік компьютерлерді пайдаланумен бірге эргономистер дисплей операторларына контрастты арттыру үшін сәл реңді көзілдіріктерді қолдануды ұсынады. Кейбір көк сәулені тоқтатушы күн көзілдіріктері (жоғарыда қараңыз) күн сәулесіне ұшырауға арналған кәдімгі күн көзілдіріктері ретінде шығарылса, басқалары – әсіресе макулярлық дегенерациямен ауыратын науқастарға – жарықты немесе басқа түстерді тоқтатуды қажет етпейді, сондықтан олар кәдімгі күн сәулесінде және тіпті күңгірт жарықта жақсы жұмыс істейді. Кейбір модельдерде су сияқты металл емес беттерден шағылысқан жарықтан туындайтын жарықты азайту үшін Polaroid поляризацияланған пластикалық табақшасынан жасалған поляризацияланған линзалар бар (бұл қалай жұмыс істейтінін Брюстер бұрышынан қараңыз), сондай-ақ поляризацияланған шашыраңқы аспан сәулесінен (аспан жарығынан) қорғау үшін қолданылады. Бұл балық аулау кезінде судың астын көруге әсіресе көмектеседі. Линзаға айналы жабын жағуға болады. Бұл айналы жабын линзаға тиген жарықтың бір бөлігін бұрып жібереді, сондықтан ол линза арқылы өтпейді, бұл жарық жағдайында пайдалы; алайда, ол міндетті түрде ультракүлгін сәулесін де тоқтатпайды. Өндірушілер стильдік мақсаттармен айналы жабынды кез келген түспен жасай алады. Айналы беттің түсі линзаның түсімен байланысты емес. Мысалы, сұр линза көк түсті айналы жабынға ие болуы мүмкін, ал қоңыр линза күміс түсті жабынға ие болуы мүмкін. Мұндай көзілдіріктер кейде "айна көзілдіріктері" деп аталады. Айналы жабын күн сәулесінде қызбайды және линзаның ішінде сәулелердің шашырауына жол бермейді. Күн көзілдірігінің линзалары шыныдан, пластиктен немесе SR 91-ден жасалады. Пластикалық линзалар әдетте акрилден, поликарбонаттан, CR 39 немесе полиуретаннан жасалады. Шыны линзалар ең жақсы оптикалық тазалыққа және сызылуға төзімділікке ие, бірақ пластикалық линзаларға қарағанда ауыр. Олар соққы кезінде жарылып немесе сынуы мүмкін. Пластикалық линзалар жеңіл және сынбайды, бірақ олар сызылуға бейім. Поликарбонат пластикалық линзалар ең жеңіл, сонымен қатар олар дерлік сынбайды, сондықтан олар соққыдан қорғауға жарамды. CR 39 – ең көп таралған пластикалық линза, себебі оның салмағы аз, сызылуға жоғары төзімділігі және ультракүлгін және инфрақызыл сәулеленуге төмен өткізгіштігі бар. SR 91 – 2001 жылы Kaenon Polarized компаниясы ұсынған эксклюзивті материал. Kaenon линзасының формуласы ANSI Z.87.1 сынағынан өтуге бірінші поликарбонат емес материал болды. Сонымен қатар, ол линза тазалығы үшін ең жоғары бағалармен осы сынақтың нәтижесін бірінші болып көрсетті. Джерри Гарсияның көзілдірігінде 1995 жылы 'жаңа буын' болған поликриптон C типіндегі линза болды. Жоғарыда аталған барлық мүмкіндіктер, түс, поляризация, градиент, айналы жабын және материалдар, бір көзілдірік линзасында біріктірілуі мүмкін. Градиентті көзілдіріктер линзаның жоғарғы жағында, аспанға қарағанда қараңғырақ, ал төменгі жағында мөлдір болады. Түзету линзалары немесе көзілдіріктер көзілдірік ретінде қызмет ету үшін реңдеумен немесе қараңғылатумен жасалуы мүмкін. Балама ретінде, түзету көзілдіріктерін үлкен көзілдіріктер сияқты қосымша линзалармен, көзілдіріктің алдына орналастырылатын қысқыштармен немесе қолданылмаған кезде қараңғы линзаны көтеруге болатын көтерілетін көзілдіріктермен қолдануға болады (төменде қараңыз). Фотохромды линзалар ультракүлгін сәулеге ұшырағанда біртіндеп қараңғыланады.
Қалқалар
Рамалар әдетте пластиктен, нейлоннан, металдан немесе металл қорытпасынан жасалады. Найлон рамалар көбінесе спортта қолданылады, себебі олар жеңіл және икемді. Олар қысым түскенде сынбай, сәл иіліп, бастапқы пішініне оралады. Бұл икемділік көзілдіріктің бетке жақсы жабысуына көмектеседі. Металл рамалар әдетте нейлон рамалардан қаттырақ болады, сондықтан спортпен айналысқанда олар зақымдануы мүмкін, бірақ оларды мұндай жағдайларда қолдануға болмайды деген сөз емес. Металл рамалардың қаттылығына байланысты, кейбір модельдерде серіппелі білдектер орнатылған, бұл олардың бетке жақсы жабысуына көмектеседі. Құлаққа тірелетін бөлігінің ұшы мен мұрын үстіндегі көпірдің текстурасы резеңке немесе пластиктен жасалған болуы мүмкін, бұл ұстауды жақсартады. Құлаққа тірелетін бөліктер әдетте құлақты айналып тұру үшін иілісқан, бірақ кейбір модельдерде тік құлаққа тірелетін бөліктері бар. Мысалы, Oakley компаниясының барлық көзілдіріктерінде тік құлаққа тірелетін бөліктері бар және оларды «earstems» деп атауды жөн көреді. Соңғы жылдары көзілдірік рамаларын жасау үшін түрлі ағаш түрлері қолданыла бастады. Бамбук, эбен, қара ағаш, алмұрт, жаңғақ және зебра ағашы сияқты материалдар қолданылады, олардың уытты емес және аллергия тудырмайтын қасиеттері бар. Ағаш раманы жасау үшін ағаш тақтайшаларын лазерлік кесу қолданылады. Біркелкі өлшемге келтіріліп, тегістелгеннен кейін, әр бөлік жиналмас бұрын жеке-жеке жылтыратылады. Лазермен кесілген ағаш бөліктері көбінесе қолмен, қабаттастырып жабыстырылып, ағаш рамалар жасалады. Кейбір брендтер скейтбордтар, виски шараптары және бейсбол таяқшаларынан алынған қайта өңделген ағаштарды сынап көрді. Мысалы, Shwood компаниясы осы материалдарды сынап көрді, тіпті рама жасау үшін қайта өңделген газет қағазын да қолданды. Олардың түрі түсіне, түріне және жабынға байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Ағаштан жасалған көзілдіріктерде қоңыр, беже, бордо немесе қара түстердің әртүрлі реңктері жиі кездеседі. Ағаштан жасалған көзілдіріктердің әртүрлі дизайндары мен пішіндері бар. Дегенмен, бұл көзілдіріктер әдетте пластик, ацетат немесе металл рамалардан қымбатқа түседі және оларға көбірек күтім қажет. Оларды Бейонсе, Снуп Дог және Машиналық Қару Келли сияқты танымал адамдар киген. Көздіктерді ұстау үшін әртүрлі тәсілдер қолданылады. Ең көп таралған үш стиль: толық рама, жартылай рама және рамасыз. Толық рамалы көзілдіріктерде рама линзалардың айналасын толығымен қамтиды. Жартылай рамалар линзаның жартысын ғана қамтиды; әдетте рамалар линзаның жоғарғы жағына және оның бүйіріне бекітіледі. Рамасыз көзілдіріктерде линзалардың айналасында рама болмайды және құлаққа тірелетін бөліктер тікелей линзаларға бекітіледі. Рамасыз көзілдіріктің екі түрі бар: екі линзаны жалғайтын материалдан жасалған және екі жағында құлаққа тірелетін бөліктері бар бір линза. Кейбір спортқа арналған көзілдіріктерде линзаларды ауыстыруға болады. Линзаларды оңай алып тастап, әдетте басқа түсті линзамен ауыстыруға болады. Бұл мүмкіндік пайдаланушыға жарық жағдайы немесе іс-шара өзгерген кезде линзаларды оңай ауыстыруға мүмкіндік береді. Себебі линза жинағының құны жеке көзілдіріктің құнынан арзан, ал қосымша линзаларды алып жүру бірнеше көзілдірікті алып жүруден ыңғайлы. Бұған қоса, линзалар зақымдалған жағдайда оларды оңай ауыстыруға болады. Линзаларды ауыстыруға болатын көзілдіріктердің ең көп таралған түрі екі көзді де жабатын бір линзадан немесе қалқаннан тұрады. Екі линзаны пайдаланатын стильдер де бар, бірақ олар сирек кездеседі.
Мұрын көпіршігі
Мұрын көпірлері линза мен бет арасында қолдау көрсетеді. Олар линзаның немесе қапшағының салмағынан туындаған беттегі қысым іздерін де болдырмайды. Үлкен мұрынды адамдарға күн көзілдірігінде төмен мұрын көпірі қажет болуы мүмкін. Орташа мұрынды адамдарға төмен немесе орташа мұрын көпірі қажет болуы мүмкін. Ал кішкентай мұрынды адамдарға көздеріне жеткілікті орын қалдыру үшін жоғары мұрын көпірі бар күн көзілдіріктер қажет болуы мүмкін.
Мода (әліппелік тәртіппен)
Келесі типтердің барлығы өзара байланысты емес; мысалы, көзәйнектер көлеңкеленген линзалары бар Aviator стилінде болуы мүмкін.
Ұшқыш
Aviator көзілдірігінде көздің астынан тамшы тәрізді үлкен линзалар және екі немесе үш көпірлі жұқа металл қаңқа болады. Бұл модельді 1936 жылы Bausch & Lomb компаниясы АҚШ әскери авиаторларына арнап шығарды. Әуеші көзілдіріктер көбінесе айна, түрлі түсті және бетке оралатын стильдерде жасалады. Модель 1940 жылдары алғаш рет танымал болды, сол кезде Дуглас Макартур Тынық мұхиты аймағында осындай көзілдірік кигені байқалды. Дегенмен, 1960 жылдардың соңында хиппи мәдениетінің өркендеуімен, үлкен металл көзілдіріктерді ұнататын уақытта, бұл қаңқалар кеңінен қолданыла бастады. Бренд 1970 жылдардың символына айналды, оны Пол Маккартни және Фредди Меркьюри сияқтылар киді, сондай-ақ дәрігердің тағайыны бойынша көзілдірік ретінде де пайдаланылды. Авиаторлардың диско мәдениетімен байланысы 1980 жылға қарай олардың танымалдығының төмендеуіне себеп болды. Модель 1980 және 1990 жылдары шектеулі қолданысқа ие болды, оған 1982 жылы жасалған өнімді жарнамалау келісімі көмектесті, әсіресе "Top Gun" және "Cobra" фильмдерінде көрсетілді, осы екі фильмнің арқасында 1986 жылы сатылым 40 пайызға өсті. 2000 жылдардың басында хиппи қозғалысы қысқа мерзімге қайта жанданып, MTV-ның "Jackass" шоуында кеңінен көрсетілді.
Браулин
Браулайн көзілдіріктері сол аттас көзілдірік дизайны негізінде жасалған, олардың қабырғалары берік пластиктен немесе мүйізден жасалған, ал жоғарғы бөліктері металл төменгі жақтауға бекітілген. 20-ғасырдың ортасындағы дизайнға негізделген дәстүрлі, консервативті стильдегі браулайн көзілдіріктері 1980-ші жылдары күн көзілдірігі ретінде бейімделді және тез арада ең танымал стильдің біріне айналды; содан бері оның танымалдылығы жоғалып-төмендеп келеді.
Үлкен өлшемді
1980 жылдары сәнді болған үлкен күн көзілдіріктер қазір көбінесе әзілдеу үшін қолданылады. Олар әдетте жарқын түстерде, түрлі-түсті линзалармен келеді және арзанға сатып алуға болады. Әнші Элтон Джон 1970 жылдардың ортасында сахнадағы "Капитан Фантастик" өнерінің бір бөлігі ретінде кейде үлкен күн көзілдірігін киетін. 2000 жылдардың соңынан бері орташа үлкендіктегі күн көзілдіріктер сәнге айналды. "Онасис" және Диордың ақ күн көзілдірігі сияқты көптеген түрлері бар. "Онасис" немесе "Джеки О" көзілдірігі – әйелдер киетін өте үлкен күн көзілдірігі. Бұл стильді көзілдірік 1960 жылдары Жаклин Кеннеди Онассис ең көп танымал киген көзілдіріктерге ұқсас делінеді. Бұл көзілдірік әйелдер арасында әлі де танымал, ал жұлдыздар папарацциден жасыру үшін оны пайдалануы мүмкін. Үлкен көзілдіріктер, үлкен жақтаулары мен линзаларының арқасында, мұрнының көрінетін мөлшерін немесе пішінін кішірейте алмақ болған адамдарға пайдалы. Үлкен күн көзілдіріктер терінің үлкен бөлігін қорғап, күн күйігінен сақтайды, бірақ күннен қорғау кремі де қолданылуы керек.
Жапқыш көлеңкелері
Шаттерлік көлеңкелер 1940 жылдардың соңында ойлап табылды, 1980 жылдардың басында сәнге айналды және 2010 жылдардың басында қайта жаңғырды. Түсті линзалардың орнына, олар параллель, көлденең жапқыштар (шағын терезе жапқышы сияқты) арқылы күн сәулесінің әсерін азайтады. Инуиттердің көзілдіріктеріне ұқсас (жоғарыда қараңыз), принцип жарықты сүзгілеу емес, көзіне түсетін күн сәулесінің мөлшерін кеміту. Күннен қорғану үшін шаттерлік көлеңкелер кейде жапқыштармен қатар линзаларды да қолданады; әйтпесе, олар ультракүлгін сәулелерден және көк түсті жарықтан жеткіліксіз қорғаныс береді.
Шалқымалы
"Тейшэдс" (кейде "Джон Леннон көзілдірігі", "Round Metal" немесе сирек жағдайда "Бабай көзілдірігі" деп те аталады) – 1960-шы жылдардың контркультурасының өкілдері әдетте тек эстетикалық себептермен киетін, психоделикалық өнерге тән сым жиекті күн көзілдірігінің бір түрі. Мик Джаггер, Роджер Далтри, Джон Леннон, Джерри Гарсия, Бой Джордж, Лиам Галлахер, Саггс, Оззи Осборн, "Жақсы қыз" фильміндегі Дакки (Джон Крайер) және "Таксист" фильміндегі Джоди Фостер кейіпкері – бәрі де тейшэдс киген. Алғашқы тейшэдс дизайны орташа өлшемдегі, мүлтіксіз дөңгелек линзалардан, мұрынға орналасқан тіреулермен және жұқа сымдан жасалған жиектен тұрды. 1960-шы жылдардың соңында тейшэдс танымал болған кезде, олар көбінесе әр түрлі өзгерістерге ұшырады: линзалар түрлі-түрлі түстерге боялды, айналап жатты және тым үлкен өлшемде жасалды, ал сым құлаққаптар үлкейтілді. Әдетте, ерекше түсті немесе қараңғыланған линзалар таңдалады. Қазіргі заманғы нұсқаларында, көптеген басқа күн көзілдіріктері сияқты, пластик линзалар қолданылады. Бүгінде тейшэдсті дүкендерден табу қиын, бірақ оларды кейбір елдерде және көптеген костюмдер сататын веб-сайттарда табуға болады. Бұл термин қазір қолданыстан шығып қалған, бірақ сол кездегі әдебиеттерде оның сілтемелерін кездестіруге болады. "Тейшэдс" сонымен қатар, марихуана (конъюнктивальды инъекция) немесе героин (оқушының тарылуы) сияқты рекреациялық есірткілердің әсерін жасыру үшін киілетін көзілдіріктерді сипаттау үшін де қолданылған, сондай-ақ қан қызыл көздерді жасыру үшін де қолданылды.
Жолшы
Ray Ban Wayfarer – Ray Ban компаниясы шығарған, көбінесе пластиктан жасалған күн көзілдіріктер дизайны. 1952 жылы ұсынылған, трапеция пішіндес линзалары жоғарғы жағында төменгі жағынан кең (сол кезде танымал болған Browline көзілдірігінен шабыттандырылған) және Джеймс Дин, Рой Орбисон, Элвис Пресли, Боб Марли, The Beatles және басқа актерлер мен әншілер бұл көзілдірікті танымал еткен. Алғашқы үлгілер қара түсті болған, кейін көптеген түрлі түстердегі үлгілер де шығарылды. Бұрыштарында көбінесе күміс әрлеулер болады. 1980 жылдардың басынан бері өндірушілер модельдің түрлі нұсқаларын жасады, ең танымалдарының бірі – 1982 жылы ұсынылған Clubmaster моделі, ол негізінен пластиктен жасалған Browline көзілдірігі. Бұл модель 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдары рок-н-ролл, блюз және Mod мәдениеттерімен байланысты болды, бірақ кейін металл жиекті көзілдіріктерге ұшырады, олар контрмәдениетте танымал болды. 1970 жылдардың соңында New Wave музыкасының, New Romanticismнің және The Blues Brothers тобының танымалдылығы, сондай-ақ 50-ші және 60-шы жылдарға деген ностальгия мен диско музыкасына қарсылық, бұл модельді қайтадан танымал етті, 1980-1999 жылдар аралығында ең көп сатылған модельге айналды. Бұған 1982 жылы жасалған табысты өнім орналастыру келісімі де көмектесті, нәтижесінде бұл көзілдірік көптеген фильмдер мен телешоуларда пайда болды, мысалы, "The Breakfast Club" және "Moonlighting". 1980 жылдарға деген ностальгия және хипстер субмәдениетінің, сондай-ақ "Mad Men" телесериалының ықпалы 1990 және 2000 жылдардағы сұраныстың төмендеуінен кейін Wayfarer көзілдірігін қайтадан танымал етті. 2000 жылы жасалған жаңа дизайн (New Wayfarer) бұл үрдіске көмектесті, және 2012 жылдан бері Aviator көзілдірігінен озып кетті.
Қаптамаға оралған
Бетке жақын орналасатын күн көзілдіріктер – бетке қатты қисықпен оралатын стильдегі көзілдіріктер. Олар бір қисық, жартылай дөңгелек линзадан тұруы мүмкін, ол екі көзді де және беттің көп бөлігін, әдетте минималды пластик рамамен және мұрынға арналған пластик бөлігімен қорғайды. «Бетке жақын орналасатын» деп сипатталатын көзілдіріктерде екі линза да болуы мүмкін, бірақ олардың да рамасы қатты қисық болады. Бұл көзілдіріктер алғаш рет 1960 жылдары «Авиатор» моделінің өзгеруі ретінде жасалды және оларды Йоко Оно мен Клинт Иствуд «Жылаң Гарри» фильмдерінде киген. Заманауи нұсқасы 1980 жылдардың ортасында, сол кезде танымал болған «Wayfarer» стиліне негізделген, бірақ оны көбірек футуристикалық көрініске бейімдеді. 1990 жылдары 80-ші жылдардағы модаға қарсылық туған кезде, бетке жақын орналасатын көзілдіріктер онжылдықтың ең танымал стильдерінің біріне айналды.
Клип-он
Клиптік көзілдіріктер – күн сәулесінен қорғану үшін көзілдірікке бекітілетін түсті шынылардың бір түрі. Тағы бір нұсқа – көлденең айналдырылатын көзілдіріктер.
Градиентті линзалар
Градиентті линзалар жоғары жағынан қараңғы түске, төменгі жағынан ашық түске өтеді. Сондықтан линза арқылы жоғары қарағанда күн сәулесінен қорғаныс артады, ал төмен қарағанда қорғаныс азаяды. Олардың бір артықшылығы – оларды үй ішінде кептіруден қорқып киюге болады, сонымен қатар көруге мүмкіндік береді. Соңғы кезде түнгі клубтарға күн көзілдірігін киіп бару кең таралды, мұнда градиентті линзалар өте пайдалы. Градиентті линзалар ұшақ пилоттау және автомобиль жүргізу сияқты жағдайларда да тиімді болуы мүмкін, себебі олар пилотқа приборлық таблоны анық көруге мүмкіндік береді, ол көздің қарауынан төмен және көбінесе көлеңкеде болады, сонымен бірге лобовой шыныдан келетін жарықты азайтады. The Independent (Лондон) газеті осындай стильдегі күн көзілдіріктерін Мерфи линзалары деп те атады. Екі жақты градиентті линзалардың жоғарғы және төменгі жағы қараңғы, ал ортасы ашық болады. Градиентті линзаларды бифокалды және прогрессивті линзалармен шатастырмау керек.
Қалқымалы
Көтерілетін күн көзілдіріктер түзетуші көзілдіріктерге күннен қорғайтын көзілдіріктердің артықшылықтарын қосады, киюшіге үй ішінде пайдалану үшін реңді линзаларды көтеріп алуға мүмкіндік береді. Баламалар: көзілдірікке бекітілетін көзілдіріктер және көзілдіктің үстінен тағылатын күн көзілдіріктер.
Айналысқан
Айналы линзалар сыртқы бетінде металл жалатылған, жартылай шағылыстыратын қаптамасы және реңді шыны линзадан тұрады. Түрлі түсті айналы линзалар сәнді стильдерді кеңейте алады.