Кіріспе

Еуропадағы діни ағым Квакерлер қозғалысы XVII ғасырда Англияда басталды. Квакерлердің шағын топтары осы ерте кезеңде Еуропаның әртүрлі жерлеріне отырғызылды (мысалы, Стивен Крисп мақаласын қараңыз). Еуропадағы квакерлер Ұлыбритания мен Ирландиядан тыс жерлерде өте көп емес (2023), бірақ бұрынғы Кеңес Одағы мен оның елдері жаңа топтар құрды. Еуропадағы квакерлердің ең ірі ұлттық тобы Ұлыбританияда орналасқан.

Бельгия мен Люксембург

Квакерлік кездесулер Брюссель мен Люксембургте, ал Антверпен мен Гентте кейде өткізіледі. Бизнес үшін алғашқы кездесу 1975 жылы наурыз айында Брюсселде өтті.

Квакерлік Еуропалық істер жөніндегі кеңес

Quaker Council for European Affairs (QCEA) - Еуропалық деңгейде Достар діни қоғамының (Quakers) құндылықтары мен саяси мәселелерін насихаттауға тырысатын халықаралық коммерциялық емес ұйым. Ол бейбітшілік пен адам құқықтары саясаты салаларында, әсіресе Еуропалық Одақ пен Еуропа Кеңесіне қатысты зерттеулер мен үгіт-насихат жұмыстарын жүргізеді. 1979 жылы Еуропалық институттарда жұмыс істеген квакерлер құрған, ол Брюсселде, Бельгияда орналасқан және Бельгия заңдарына сәйкес тіркелген.

Квакер үйі Брюссель

Квакер үйі, Амбиорикс алаңында орналасқан, Брюссель, QCEA құрылғаннан кейін көп ұзамай сатып алынды. Квакер үйі Брюссель Бельгия мен Люксембургтегі квакерлердің негізгі кездесу үйі болып табылады. 1890 жылдары сәулетші Жорж Хобе салған ғимараттың өзі модерн сәулетінің жақсы сақталған үлгісі болып табылады және мұралық мәртебесіне ие.

Германия

Неміс квакерлері арасында белгілі: Элизабет Абегг, Анно, Джон Уильям Герард де Брам, Ханс Эйнштейн, Карл Герман, Джон Теодор Мерц, Марчелло Пирани және Герхард фон Шульце Гаверниц.

XVII ғасыр

Квакерлер Голландияға алғаш рет 1655 жылы Уильям Эймс пен Маргарет Феллдің немере інісі Уильям Катон Амстердамда тұрып жатқанда келген. Квакерлер Голландияны Англиядағы қуғын-сүргіннен бас сауғалау орны ретінде қарастырды және олар өздерін елде баспана іздеген голландиялық коллегианттар мен меннониттермен туыстық қатынаста деп санайды. Алайда квакерлер Англияда құтылуға үміттенгендері сияқты қуғын-сүргінге ұшырады. Бұл уағыздау сапарларының басталуына кедергі болмады, ал 1661 жылы Эймс пен Катон Рейннің Палатин графтығына барып, Хайдельбергте Палатиндік сайлаушы Карл I Людовикпен кездесті. Пенсильванияның квакерлік негізін қалаушы Уильям Пенннің Нидерландымен аналық байланысы болды және ол 1671 жылы келді. Ол 1677 жылы Джордж Фокс пен Роберт Барклеймен бірге қайтып келді және Фризеландтағы Виувердтегі олардың діни қауымы Валта замогында ұқсас ойлы лабадистерді квакерлікке айналдыруға тырысты. Сонымен қатар, олар Амстердам квакері Ян Клауспен бірге Рейн өзенінен Франкфуртқа дейін сапар шегеді. Оның ағасы Джейкоб Клаус квакерлік кітаптарды голланд тілінде аударып, басып шығарды, кейін Филадельфияның картасын шығарды.

XVIII ғасыр

Жаңа әлемдегі қуғын-сүргінсіз өмірдің тартымдылығы голланд квакерлерінің біртіндеп көшіп кетуіне әкелді. Ротердамдағы ағылшын квакерлеріне ағылшын колонияларына адамдарды және жүктерді кемемен шектеусіз тасымалдауға рұқсат берілді және 18-ғасырда көптеген голланд квакерлері Пенсильванияға көшіп кетті. 1710 жылы Амстердамда 500 квакер отбасы болған, бірақ 1797 жылы қалада тек жеті квакер қалды. Исабелла Мария Гуда (1745-1832), Ян Клаустың немересі, Кейзерсграхттағы кездесу үйіне қамқорлық жасады, бірақ көп ұзамай қуып шығарылды. Квакерлер Голландия өмірінен 1800-жылдардың басында 1920-жылдары қайта пайда болғанға дейін жоғалып кетті, 1931 жылы Голландияның жыл сайынғы кездесуі құрылды. Голландиялық квакерлердің арасында Кис Боке, Ян Клаус, Ян де Хартог және Уильям Севел бар.

Норвегия

Норвегияда квакерлік діннің тарихы өте ұзақ. Көптеген басқа еуропалық елдерден айырмашылығы, квакерлер қауымдастықтары үш жүз жылдан астам уақыт бойы көшіп-қону мен қуғын-сүргіннен аман қалды. Норвегияның жылдық жиналысы Берген, Телемарктағы Бо, Кристиансанд, Фарсун, Мандал, Осло, Ставангер және Тронхеймде кездесулер өткізеді.

Бастапқы бастамасы

Квакерлер алғаш рет Норвегияға 1650 жылдары, квакерлік дін әлі де балалық шақта келген. Британдық квакерлер 1666 жылы Бергенде тоқтаған кеме туралы жазба жасайды, ол квакерлерді британдық колонияларға депортациялады. Кемедегі квакерлердің бірі Лоренс Фуллов Бергеннің қызығушылық танытқан тұрғындарына трактаттар таратылғанын айтады. Сол жылы, яғни 1666 жылы, квакерлердің алғашқы даниялық және норвегиялық трактаты жарық көрді: Джон Хиггиннің "Құдайға сенетіндерге арналған Иеміздің хабары" (The Lord's Message to All Persons who confess their faith in God) атты трактаты.

XIX ғасыр

Норвегиядағы Достар қоғамы 1814 жылы Ставангерде және оның айналасында тұратын квакерлердің ең жоғары шоғырлануымен басталды. 1819 жылы квакерлер Кнут пен Энн Халворсеннің некелері мойындалып, Норвегияда тұруға рұқсат етілді. 1826 және 1828 жылдардағы Норвегияның корольдік жарлықтары бойынша басқа квакерлерге Ставангер аймағында өмір сүруге рұқсат берілді, бірақ олар туу, өлім және неке туралы билік органдарына хабарлап, прозелитизмге жол бермеу шартымен. Бұл уақытта екі квакер, Элиас Тастад және Кнут Халворсен, өздерінің қайтыс болған отбасы мүшелерін құлшылыққа жат жерлерге жерлегені үшін сотталды. 1825 жылы Норвегиядан Америкаға көпшілік көшіп келген кезде Норвегиядағы квакерлердің саны үштен бір бөлігімен азайды. 1846 жылы Достар қоғамы Норвегияның мемлекеттік шіркеуінен тыс алғашқы ресми тіркелген және заңды діни қоғам болды. Тек 1956 жылы басқа топтар (методистер мен Ламмерлер қоғамы) осыған ұқсас түрде тіркелді. 1840 жылдары норвегиялық квакерлер Норвегия қоғамының кішкентай, оқшауланған қалталарында қарсылық білдіретін топтарды ұстауды көздеген Диссиденттерге қатысты заңға (1845) бағынды. Осыған қарамастан, квакерлік дін кеңінен тарала берді және 1840 жылдары Квинесдалда, Саудада, Ролландта, Скьольдта және Тромсёда жаңа кездесу үйлері салынды. Қалай болғанда да, квакерлер саны салыстырмалы түрде аз, 1865 жылғы санақта олардың саны 473 адам болды. ХІХ ғасырдың екінші жартысында квакерлер Норвегиядағы бейбітшілік қозғалысында өте белсенді болды, бұл олардың ұйымдық мәртебесіне қауіп төндірді. Наполеон соғыстарынан кейін Норвегияда әскери міндеттілік сақталды, ал біраз норвегиялық квакерлер ар-ұжданға қарсылық білдіргені үшін жазаланды. Норвегиядағы Куакерлердің арасында діни сенімінен бас тартқан алғашқылардың бірі Сорен Олсен 1848 жылы үш күн бойы қамшымен соққыға ұшырады. 1898 жылы Ставангердегі жиналыстың хатшысы жергілікті билікке квакерлік әскерге шақырылушылардың есімдерін беруден бас тартты. 1898 жылы Норвегиялық Достар қоғамы жеке діни ұйымға айналды, яғни ұйым бұдан былай басқа пікір білдірушілер туралы заңға бағынбайды. Қоғам жаңа мүшелерді қабылдады және жерлеу рәсімдері мен үйлену рәсімдерін жалғастыра алды.

ХХ ғасыр

1909 жылы Норвегиялық Достар тобы Лондонның жыл сайынғы кездесуіне қатысты, ал 1920 жылы бірнеше Норвегиялық Достар Достардың бірінші дүниежүзілік конференциясына қатысты. Бейбітшілік туралы куәліктер Норвегияда жаңа жинақтаулар мен науқандарды қозғауға түрткі болды, ол бүгінгі күнге дейін жалғасып келеді. 1937 жылы Оле Олден Скандинавия елдерінде шығарылатын Kvekeren мерзімді газетін құрды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Норвегиялық квакерлердің, соның ішінде Олден мен Лундты, қарсылық көрсету үшін неміс оккупациялық күштер тұтқындады. Лунд Норвегиялық еврейлер мен босқындарды қорғау үшін Норвегияның жер асты қозғалысында белсенді болды және 1947 жылы ол Осло ғибадат тобының квакері болған алғашқы мүшесі болды. Олден кейін 1957 жылы Нобель бейбітшілік сыйлығына ұсынылды. Линдгров мектебін 1959 жылы "Норвегиялық достар" ұйымы құрды, ол білім алу қабілеті төмен адамдарға көмек көрсетудің аспектілері ретінде оқыту мен жұмысқа қатысты ұлттық саясаттарға өз идеяларын енгізді. 1975 жылы Кристиансандта ай сайынғы кездесу ұйымдастырылды.

Белгілі квакерлер

Норвегиялық квакерлердің арасында Элис М. Боулдинг, Асбьёрн Клостер және Сигрид Хелисен Лунд бар.

Ресей

Квакерлердің апта сайынғы кездесулері Мәскеуде және Санкт-Петербургте кездесулері болады. Ресейдегі квакерлік діннің тарихы ұзақ және әртүрлі, Ресей тарихында британдық квакерлік дінге қатысты көптеген сілтемелер мен түсініксіз байланыстар бар.

Квакерлік және қуғын-сүргін

Квакерлердің Ресеймен алғашқы байланысы 1656 жылы британдық квакер Джордж Фокс Мәскеу патшасы Алексей Михайловичке хат жолдаған кезде пайда болды. 1697 жылы Ұлы Петр Ұлы Ұлы елшіліктің құрамында Англияға барды, онда оған Барклейдің кешірім және басқа да квакерлік еңбектер ұсынылды. Англияда болған кезінде Питер Уильям Пеннмен танысып, ғибадатқа арналған кездесулерге қатысқан. Осы алғашқы байланыстарға қарамастан, XVII ғасырдың соңында Ресейде "квакер" деген атау құдайлық тұлғаларды жеке тәжірибе ретінде сынаған діни тұлғаларға арналған бірқатар кемсітуші терминдердің бірі болды. Ресейде квакерлерді 1689 жылы қудалағандар. 1779 жылы "Екклезиастикалық сөздікте" "квакерлер" "бұрынғыдай ақылсыз адамдар мен ентузиастардан басқа ештеңе емес" деп жазылған. 1760 жылдары Ресеймен квакерлердің ресми байланысы болды, ол кезде императрица Екатерина II өзін және ұлын шамалы аурудан эмдету үшін дәрігер іздеді. Екатерина квакер дәрігері Томас Димсдейлге жүгінді, кейіннен ол Ресейге Екатеринаның немерелерін егу үшін шақырылды.

XIX ғасыр

1814 жылы патша Александр I Наполеон Франциясының үстінен жеңіске жеткендердің бірі ретінде Англияға келгенде, квакерлер Петр І сияқты билеушіні іздеді. Александрдың евангелистік сенімі сол кездегі достардан ерекшеленбеді: ол "оларды жылы қабылдады, олармен бірге дұға етті, олардың бейбітшілік туралы куәлігіне 'толық келісті' және ғибадат үшін кездесулерге қатысты". Ол сондай-ақ достарын өзінің империясына баруға шақырды, ал кейіннен Квакер қонақтарын, атап айтқанда Уильям Алленді қабылдады, ол Ресейде білім беру мен түрме реформасын насихаттау үшін жұмыс істеді және Оңтүстік Ресейдің көптеген диссидент діни топтары арасында саяхат жасады. 1817 жылы Ресей үкіметі Санкт-Петербург маңындағы батпақты жерлерді сусыздауға ниет білдірді, сондықтан Александр Ұлыбританиядағы Достар қоғамына тиісті маманды іздеу туралы өтініш жіберді. Квакерлер Дэниел Уилер және оның отбасы осы шақыруға жауап берді; олар Санкт-Петербург маңындағы жерлерді қалпына келтіруге және заманауи шаруашылық техникасын енгізуге отыз жылдай уақыт жұмсады. 1832 жылы Ресейде Дэниелдің әйелі Джейн Уилер, ал 1837 жылы қызы қайтыс болды. Уилерлердің қызметін мойындау үшін Император үкіметі оларға өлгендерді жерлеген жерді мәңгілікке берді: квакерлер жерлеу орны қалаға жақын Шушариде әлі де бар. 1854 жылы британдық Достар император Николай І-ге Крым соғысын болдырмау үшін миссия жіберді. Кейін олар ұлы романист, пацифист Лев Толстой мен оның ізбасарларымен жұмыс істеді. Толстойдың келіні қоғамның мүшесі болды. Квакерлердің Ресеймен қарым-қатынасының маңызды аспектісі соғыс және ашаршылық жағдайларын жою болды, ол алғаш рет 1850 жылдары Финляндияның Ресейлік Ұлы Герцогтігінде жүзеге асырылды. Бұл жұмыс негізгі салаға айналды, ал британдық және американдық достар 1890-шы жылдардағы Волгадағы ашаршылық кезінде айтарлықтай көмек көрсетті.

ХХ ғасыр

Бірінші дүниежүзілік соғыс, революциялар мен Ресейдің Азамат соғысы кезінде және одан кейін квакерлер босқындармен және басқа да егін жинау сәтсіздігі, соғыс және көшіру құрбандарымен тамақтандыру орталықтарын, ауруханалар, жетімдер үйлері, мектептер және коттедждік өнеркәсіптер құру үшін жұмыс істеді. Мүмкін, Квакерлердің Ресейдегі көмек жұмысының ең танымал мысалы - 1921 жылы аштыққа халықаралық жауапқа қатысуы. Сол жылы ғана британдық және американдық достары 212 мың адамды тамақтандырды. Бұл іс-шараларға байланысты Мәскеуде құрылған квакерлердің шағын кеңсесі жаңа кеңестік билікпен денсаулық сақтау саласында 1920 жылдары ынтымақтастық орнатып, 1931 жылға дейін сақталды. Бұл мәскеудегі кез келген батыс діни ұйымының соңғы өкілі болды, өйткені Сталин Кеңес Одағына деген көзқарасын күшейтті. Сталиннің тұсында достары 1930, 1948 және 1949 жылдары Кеңес Одағына ресми сапармен бара алды; басқа жағдайда байланыс бірнеше ерекше және белсенді адамдармен шектелген. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1950 жылдан бастап, Британдық Достар Шығыс-Батыс Комитеті мен Америка Достар Қызмет Комитеті, әсіресе Хрущев кезінде, кейбір жетістіктермен байланыстарды кеңейтуге тырысты. Перестройка басталғанда байланыс оңайырақ болды.

Швеция

Скандинавияның барлық елдеріндей, Швецияда да 1660-шы жылдардан бастап 1800-ші жылдарға дейін квакерлер қоныстары болды. Норвегияның жыл сайынғы кездесуі аясында 19 ғасырда Швецияда Достардың шағын топтары пайда болған. Алайда, XIX ғасырда Швеция үкіметі оларды тыйым салды, өйткені мемлекеттік шіркеуге (Швеция шіркеуі) балама жол берілмеді. Швеция Жыл сайынғы жиналысы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жиналған шағын ғибадат тобынан өздігінен пайда болды. 1937 жылы бірқатар швед квакерлері (оның ішінде: Эмилия Норлинд) Швеция жыл сайынғы кездесуін құрды, оны үкімет мемлекеттік шіркеуден тыс тәуелсіз діни қоғам ретінде мойындады. 1956 жылдан бері швед достарының Стокгольмде Квакаргард деп аталатын өз кездесу үйі болды. Стокгольмнен 70 шақырым жердегі ауыл Svartbäcken бизнес, демалыс және балалар жазғы лагерьлері үшін жалпы жиналыстар үшін қолданылады. "Samfundsrådet" - бұл бизнес үшін жалпы жиналыс, ол жылына екі рет жиналады. Белгілі швед квакерлері: Эмилия Фогелкулу, Жанна Отердал, Элин Вэгнер, Пер Сандберг (sv) және Гуннар Сандберг (sv).

Швейцария

Швейцариялық квакерлер Женевада ай сайынғы кездесу өткізеді, ал Цюрихте, Базельде, Бернде, Биелде/Бьенде, Нойшательде, Лозаннада, Монтрё мен Романшорнда квакерлік кездесулер туралы деректер бар. Швейцариядағы квакерлер кездесулері квакерлердің рухани ізденісінде және идеалдарында жақын туыстық бар екенін байқаған адамдармен басталды. Олар бейбітшілік пен татуласу, ар-ожданға қарсылық білдіру және қызмет көрсету, сонымен қатар 1920-жылдардың басында Пьер Серсоль құрған мемлекеттік қызмет қозғалысы арқылы кездесті. Олардың кейбірі Бирмингемде Вудбруктегі квакер орталығына барған еді, содан кейін Лондонның жылдық жиналысының жеке мүшелері ретінде қабылданды. Швейцариялық квакерлер 1934 жылы Бернде алғашқы жылдық жиналысын өткізді және Лондонның жылдық жиналысының аясында жыл сайын жиналысын жалғастырды, олар жаңа мүшелерді қабылдау үшін оның өкілеттігіне байланысты болды. 1938 жылы олар өз мүшелерін қабылдау құқығын алды, ал 1939 жылдың қарашасында олар өңірлік кездесу ретінде танылды. 1947 жылы тәуелсіз Швейцарияның жылдық жиналысы құрылды. Швейцарияның белгілі квакерлері: Пьер Церезоль, Адольф Ферриер, Эдмонд Приват, Элизабет Роттен және Теофилус Вальдмейер.