Кіріспе
Индуистік өлім құдайы Яма, сондай-ақ Кала және Дхармараджа деп те аталады, ол индуистік өлім және әділдік құдайы, заң шығару және күнәкарларды жазалау үшін жауапты. Ол көбінесе Дхармадевамен, Дхарманың тұлғасымен бірдейленеді, бірақ екі құдайдың шығу тегі мен мифтері әртүрлі. Веда дәстүрінде Яма өлген алғашқы адам болып саналады және аспандық мекендерге жолды қадағалайды; осылайша, ол өлгендердің билеушісі болды. Оның рөлі, сипаты мен мекені Упанишадтар, Рамаяна, Маха-Бхаратта және Пураналарда кеңінен түсіндірілді. Яма - Ямидің егіз баласы, Күн құдайы Сурьяның (бұрынғы дәстүрлерде Вивасват) және Санжнаның ұлы. Ол өлгендердің жандарын соттайды және олардың іс-әрекеттеріне қарай оларды Питрис (ата-бабалар), Нарака (тозақ) салаларына жібереді немесе жер бетінде қайта туылады. Яма - оңтүстік бағыттың қорғаушысы болып тағайындалған Локапалалардың (аймақтардың қорғаушылары) бірі. Ол көбінесе қара терілі, бұқаға мініп, жандарды ұстауға арналған арқан немесе шүберек ұстаған адам ретінде суреттеледі. Яма, сондай-ақ будда, қытай, тибет, корей және жапон мифологиясында тозақ патшасы ретінде қабылданды. Қазіргі заманғы мәдениетте Яма Үндістандағы түрлі қауіпсіздік науқандарында бейнеленген.
Yama , also known as Kāla and Dharmarāja, is the Hindu god of death and justice, responsible for the dispensation of law and punishment of sinners in his abode, Naraka. He is often identified with Dharmadeva, the personification of Dharma, though the two deities have different origins and myths. In Vedic tradition, Yama was considered to be the first mortal who died and espied the way to the celestial abodes; thus, as a result, he became the ruler of the departed. His role, characteristics, and abode have been expanded in texts such as the Upanishads, the Ramayana, the Mahabharata and the Puranas. Yama is described as the twin of Yami, and the son of the sun god Surya (in earlier traditions Vivasvat) and Sanjna. He judges the souls of the dead and depending on their deeds, he assigns them to the realm of the Pitris (forefathers), Naraka (hell), or be reborn on the earth. Yama is one of the Lokapalas (guardians of the realms), appointed as the protector of the south direction. He is often depicted as a dark complexioned man, riding a buffalo and carrying a noose or mace to capture souls. Yama was also adopted subsequently adopted by Buddhist, Chinese, Tibetan, Korean, and Japanese mythology as the king of hell. In modern culture, Yama has been depicted in various safety campaigns in India.
Этимологиясы мен эпитеттері
"Яма" сөзі "егіз" (Яманың егіз әпкесі Ями бар) дегенді білдіреді, кейіннен "байлаушы" (ямадан алынған) деген мағынаға келді; бұл сөз сонымен қатар "адамгершілік ереже немесе міндет" (яғни дхарма), "өзін-өзі бақылау", "сабырлық" және "туысу" деген мағыналарды білдіреді. Яма - оңтүстіктің локапаласы ("Аймақтардың қорғаушысы") және Сурьяның ұлы. Риг Веданың 10-шы кітабындағы үш әнұран (10, 14, 35) оған арналады. Пураналарда Яма төрт қолының, шығыңқы тістерінің және дауыл бұлттары сияқты, ашулы жүзінің болуымен сипатталады; жалыннан тұратын гүлдестемен қоршалған; қызыл, сары немесе көк түсті киім киген; қолындағы арқан мен қылыш немесе семсер; және су бұқасына мініп. Ол бір қолында арқаннан жасалған бұғаз ұстап, онымен өлуге жақын адамдардың өмірін ұстап алады. Сондай-ақ ол санскрит тілінен аударғанда "аяқ" дегенді білдіретін данданы ұстап тұрған күйінде бейнеленген. Яма - Сурья мен Сараньюдың ұлы. Ол Ямидің егіз інісі, Шраддхадева Мануның інісі және Шанидің өгей інісі. Үндістанның әр жерінде Ямаға арналған бірнеше ғибадатхана бар. Вишну Дхармоттараның айтуынша, Яма бұқаның үстінде, қыздырылған алтынға ұқсас киімдермен және әр түрлі әшекейлермен бейнеленген. Оның төрт қолы жаңбырлы бұлттардай. Аялы Дхуморна Яманың сол жағында отырды, оның түсі қара көк лотос тәрізді.
Ведалар
Ригведада Яма - Күн құдайы Вивасват пен Сараньюдың ұлы, оның Ями есімді егіз қарындасы бар. Ол Авестаның Виванхвант ұлы Имамен туыс. Яманың көпшілігі бірінші және оныншы кітаптарда кездеседі. Яма Ригведада Агнимен тығыз байланысты. Агни Яманың досы әрі діни қызметкері, ал Яма жасырынған Агниді тапты. Ригведада Яма - өлгендердің патшасы және адамдар көкке жеткенде көретін екі патшаның бірі (екіншісі - Варуна). Яма - өлгендерге демалуға орын беретін халық жинағыш. Ригведадағы үш аспанның үшіншісі және ең жоғарғысы Ямаға тиесілі (төменгі екеуі Савитрге тиесілі). Бұл жерде құдайлар тұрады, Яма музыкамен қоршалған. Құрбандық шалу рәсімінде Ямаға сома мен гхи ұсынылады, ол құрбандыққа отырады, құрбандық жасаушыларды құдайлардың мекеніне алып барады және ұзақ өмір сүреді. Веда әдебиеті Яманың алғашқы өлімге ұшыраған адам екенін және ол өлуді таңдап, кейін өлген ата-бабалары тұратын "басқа әлемге" жол құрғанын айтады. Ол өлгендердің басшысы, қоныстанушылардың иесі және әке ретінде саналады. Веда әдебиетінің барысында Яма өлімнің жағымсыз жақтарымен байланыстырылып, ақырында өлім құдайы болып шығады. Ол сондай-ақ Антака (Ақыр), Мртю (Өлім), Ниррти (Өлім) және Ұйқымен байланысты болады. Брахмириши Вишватма Бавраның аудармасынан: Яма былай дейді: Мен көкке апаратын білімді білемін. Сізге түсіну үшін түсіндіремін. Нахикета, мына білімнің шексіз әлемге жол ашатынын, барлық әлемдердің тірек екенін және ақылдылардың ақыл-ойында нәзік түрінде тұратынын ұмытпа.
Yama says: I know the knowledge that leads to heaven. I will explain it to you so that you will understand it. O Nachiketas, remember this knowledge is the way to the endless world; the support of all worlds; and abides in subtle form within the intellects of the wise.|source=Chapter 1, Section 1, Verse 14
Маһабхарата
Маһабхарата эпосында Дхармадева (ямамен бірдейленетін) - Юдхиштхираның әкесі, бес Пандаваның ең үлкен ағасы.
Удёга Парва
"Удёга парва" да Яманың әйелі Урмила деп аталады.
Пурандар
Яма мен оның мекені Пураналарда жиі айтылады. Агни Пурана мен Линг Пурана сияқты кейбір Пураналарда ол Раджни мен Сурьяның ұлы ретінде аталады.
Гаруда Пурана
Гаруда Пуранада Яма және оның күнәкарлар жазаланатын жері туралы егжей-тегжейлі баяндалады, оның ішінде он екінші тарауында "Яма әлемі" деп аталады. Бұл мәтінде Яманың әйелі Сьямала деп аталады.
Вишну Пурана
Вишну Пуранада Яма - күн құдайы Сурьяның (Ведаларда Вивасван деп аталады, сонымен қатар "күн" дегенді білдіреді) және Сандхьяның (Ведаларда Саранья деп аталады, бұл басқа ат), Вишвакарманың қызы (Ведаларда Твастар деп аталады, Вишвакарманның құрсағынан пайда болды). Қызметшісімен сөйлескенде, Яма өзінің Вишнуға бағынышты екенін айтады. Вишну мен Лакшми арасындағы байланысты анықтаған кезде 1-кітаптың 8-тарауы Дхуморнаны Яманың жұбайы ретінде сипаттайды.
Неке және балалар
Индуизм жазбаларында Яманың жұбайлары мен балалары туралы әртүрлі мәліметтер бар. Махабхарата, Вишну Пурана және Вишнудармоттара Дхуморнаны (Ормала деп те аталады) оның жұбайы ретінде сипаттайды. Гаруда Пуранада Сымала - Яманың әйелі. Басқа да мәтіндерге сәйкес, Яманың үш жұбайы бар: Хема Мала, Сушила және Виджая. Брахма Пуранаға сәйкес, Яманың үлкен қызының есімі Сунита, ол патша Венаның анасы. Кейде Читрагуптаның әйелі Собхавати Яманың қызы деп аталады. Маха-Бхаратта Юдхиштхира, ең үлкен Пандава, Дхармадан Кунтиге бата алды. Дхарма Раджа "Жұлдызды патшайым" және Рошани Чокшидің "Түлектердің тәждері" фильмдерінде кейіпкер ретінде бейнеленген.