Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Циклдік, қайталанатын эпохалар немесе дәуірлер туралы діни және философиялық ұғым – діни ұғым.
Religious and philosophical concept of cyclical, repeating epochs or ages
a religious concept
Уақыт шеңбері немесе тарих шеңбері (Калачакра деп те аталады) – бірнеше діни дәстүрлер мен философияларда кездесетін ұғым, әсіресе индуизм, джайнизм, сикхизм және буддизм сияқты Үндістаннан шыққан діндерде. Бұл діндер уақытты циклдік деп қарастырады және оның қайталанатын дәуірлерден тұратынына сенеди. Көптеген басқа мәдениеттерде де ұқсас ұғымға сенім бар: мысалы, Перудегі Q'ero халқы, Аризонадағы Хопи халқы және Ангола мен Конго Демократиялық Республикасының Баконго халқы.
The wheel of time or wheel of history (also known as Kalachakra) is a concept found in several religious traditions and philosophies, notably religions of Indian origin such as Hinduism, Jainism, Sikhism, and Buddhism, which regard time as cyclical and consisting of repeating ages. Many other cultures contain belief in a similar concept: notably, the Q'ero people of Peru, the Hopi people of Arizona, and the Bakongo people of Angola and Democratic Republic of the Congo.
Ежелгі Африка
Баконго дәстүрлі дінінде төрт элемент Конго космограммасына енгізілген. Бұл қасиетті дөңгелек физикалық әлемді (Нсеке), ата-бабалардың рухани әлемін (Мпемба), екі әлемнің арасын байланыстыратын Калунга сызығын, бастапқыда дөңгелек бос кеңістік ретінде пайда болып, екі әлемді айналатын қасиетті өзенді (мбунги) және күннің жолын көрсетеді. Әр элемент өмір циклының бір кезеңімен сәйкес келеді, сонымен қатар Баконго халқы оны төрт тарапқа және жыл мезгілдеріне теңейді. Олардың космологиялық түсінігіне сәйкес, барлық тірі жандар осы циклден өтеді. Мбунги – эфирді білдіреді және жаратылыстан бұрынғы бос кеңістік. Мусони уақыты (Оңтүстік) – ауаны білдіреді және көктемде болатын ұрықтану кезеңі. Қала уақыты (Шығыс) – отты білдіреді және жазда болатын туу кезеңі. Тукула уақыты (Солтүстік) – жерді білдіреді және күзде болатын жетілу кезеңі. Лувенба уақыты (Батыс) – суды білдіреді және қыста болатын өлім кезеңі.
In traditional Bakongo religion, the four elements are incorporated into the Kongo cosmogram. This sacred wheel depicts the physical world (Nseke), the spiritual world of the ancestors (Mpémba), the Kalûnga line that runs between the two worlds, the sacred river (mbûngi) that began as a circular void and forms a circle around the two worlds, and the path of the sun. Each element correlates to a period in the life cycle, which the Bakongo people also equate to the four cardinal directions and seasons. According to their cosmology, all living things go through this cycle. Mbûngi represents aether and is the void that exists before creation. Musoni time (South) represents air and is the period of conception that takes place during spring. Kala time (East) represent fire and is the period of birth that takes place during summer. Tukula time (North) represents earth and is the period of maturity that takes place during fall. Luvemba time (West) represents water and is the period of death that takes place during winter.
Ежелгі Рим
Философ және император Маркус Аврелий уақытты шексіз алға және шексіз артқа созылатынын айтты, сонымен қатар "әлемнің басқарылуы шекті кезеңдердің тізбегі ретінде ұйымдастырылған" болу мүмкіндігін мойындады (бірақ оны дәлелдемеді).
The philosopher and emperor Marcus Aurelius saw time as extending forwards to infinity and backwards to infinity, while admitting the possibility (without arguing the case) that "the administration of the universe is organized into a succession of finite periods".
Буддизм
Уақыт доңғалағы немесе Калачакра – Тибеттік Тантралық Буддизмімен байланысты Тантралық құдай, ол Сакия, Нингма, Кагью және Гелугтың төрт негізгі мектебін қамтиды және әсіресе сирек танымал Джонанг дәстүрінде маңызды рөл атқарады. Калачакра тантрасы діни қақтығыстардың басым болған әлемді болжайды. Әлемдік соғыс болады, оның барысында мистикалық Шамбала патшалығы кеңейеді, оған мессиандық патша жетекшілік етеді.
The Wheel of Time or Kalachakra is a Tantric deity that is associated with Tibetan Tantric Buddhism, which encompasses all four main schools of Sakya, Nyingma, Kagyu and Gelug, and is especially important within the lesser known Jonang tradition. The Kalachakra tantra prophesies a world within which (religious) conflict is prevalent. A worldwide war will be waged which will see the expansion of the mystical Kingdom of Shambhala led by a messianic king.
Индуизм
Индуизм космологиясында кала (уақыт) мәңгілік, жалпы оқиғаларды төрт цикл түрінде қайталайды. Ең кіші цикл – маха-юга (үлкен дәуір), құрамында төрт юга (дхармалық дәуірлер) бар: Сатья Юга, Трета Юга, Двапара Юга және Кали Юга. Манвантара (Ману дәуірі) 71 маха-югадан тұрады. Кальпа (Брахма күні) 14 манвантара және 15 сандхьяны (аралық кезеңдер) қамтиды, ол 1000 маха-югаға созылады, ал одан кейін бірдей ұзақтықтағы пралая (жартылай еріту түні) келеді, онда бір күн мен бір түн бір толық күнді құрайды. Маха-калпа (Брахманың өмірі) Брахманың 12 айлық 30 күндік (100 360 күндік жыл) 100 жылына, немесе 72 000 000 маха-югаға созылады, содан кейін тең ұзақтықтағы маха-пралая (толық ыдырау) болады.
In Hindu cosmology, kala (time) is eternal, repeating general events in four types of cycles. The smallest cycle is a maha yuga (great age), containing four yugas (dharmic ages): Satya Yuga, Treta Yuga, Dvapara Yuga and Kali Yuga. A manvantara (age of Manu) contains 71 maha yugas. A kalpa (day of Brahma) contains 14 manvantaras and 15 sandhyas (connecting periods), which lasts for 1,000 maha yugas and is followed by a pralaya (night of partial dissolution) of equal length, where a day and night make one full day. A maha kalpa (life of Brahma) lasts for 100 of Brahma's years of 12 months of 30 full days (100 360 day years) or 72,000,000 maha yugas, which is followed by a maha pralaya (full dissolution) of equal length.
Джайнизм
Джайнизмде уақыт – бастауы жоқ, шексіз айналатын дөңгелек деп есептеледі. Бұл уақыт дөңгелегінде он екі спица бар, олардың әрқайсысы ғаламның космологиялық тарихының әртүрлі кезеңін көрсетеді. Ол тағы екі тең жартыға бөлінеді, әрқайсысында алты дәуір болады. Дөңгелек төмен қарай қозғалғанда, ол Авасарпини деп аталатын жағдайға түседі, ал жоғары қарай қозғалғанда Утсарпини деп аталатын жағдайға енеді. Дөңгелектің екі қозғалысы барысында 24 тиртханкара пайда болып, дұрыс сенім, дұрыс білім және дұрыс іс-қимыл – үш асыл тас немесе қасиетті джайни ілімдерін үйретеді, содан кейін адамзат үшін қайта туу теңізінен өтуге арналған рухани жол жасайды.
Within Jainism, time is thought to be a wheel that rotates for infinity without a beginning. This wheel of time holds twelve spokes that each symbolize a different phase in the universe's cosmological history. It is further divided into two equal halves having six eras in them. While in a downward motion, the wheel of time falls into what is known as Avasarpiṇī and when in an upward motion, enters a state called Utsarpini. During both motions of the wheel, 24 tirthankaras come forth to teach the three jewels or sacred Jain teachings of right faith, right knowledge, and right practice, then create a spiritual ford across the ocean of rebirth for humanity.
Теледидар
Lost американдық телесериалдың бірнеше эпизодында кеңістік пен уақытты өзгерту үшін физикалық түрде айналдырылатын дөңгелек бейнеленеді. Бесінші маусымдағы бірнеше эпизодта, шоу оқиғасы орын алатын арал, дөңгелек өз осінен алынғаннан кейін уақыт бойынша күшті қозғалыстар жасап, алға-артқа секіріп бастайды. "Нағыз детектив" сериалының бірінші маусымындағы Раст Коул кейіпкері, уақыттың ішіндегі оқиғалар қайталанады деген сеніміне көптеген сілтемелер жасайды, және "Уақыт – жалпақ шеңбер" деп айтады.
Several episodes of the American TV series Lost feature a wheel that can be physically turned in order to manipulate space and time. In a series of episodes during the fifth season, the island on which the show takes place begins to skip violently back and forth through time after the wheel is pulled off its axis. The character Rust Cohle in the first season of True Detective makes numerous references to his belief that events in time repeat, claiming that "Time is a flat circle".