Кіріспе

Американдық өнертапқыш Обед Хасси (1792-1860) - американдық өнертапқыш. Оның ең танымал өнертабысы 1833 жылы патенттелген, Кирус МакКормик 1834 жылы патент алған ұқсас машинаның бәсекелесі болған. Сондай-ақ, ол бумен жұмыс істейтін ара, ілгек пен көзді ұсақтауға арналған машина, жүгері мен бұршақты ұсақтауға арналған диірмен, қаптау машинасы, қант құмырын ұсақтауға арналған машина, жасанды мұз жасауға арналған машина, шам жасау машинасы және басқа да құрылғыларды ойлап тапты. Алайда ол өмірінің ең жақсы кезеңдерін орақ машинасын жетілдіруге арнады. Хассидің орақ машинасы базарда Сайрус МакКормиктің орақ машиналарынан асып түсе алса да, Хасси АҚШ-та мұндай машинаны алғаш жасап, патенттеп, сатты. Оның машинасы бірінші болып патенттелген және кем дегенде сегіз штатта жұмыс істеген, МакКормиктің машинасы Вирджинияның аңғарынан шыққанға дейін. Сонымен қатар, Hussey кесу механизмі, алмасу пышағы мен тесікпен қорғалатын саусақтың комбинациясы, кейбір қосымша өзгерістермен, жинау машиналарында қолданылатын стандартты болып қалды.

Ерте өмірінен 1820-жылдарға дейін

Обед Хасси 1792 жылы Мэн штатындағы квакер отбасында дүниеге келді, бірақ ерте жаста Нантакет аралына көшіп барды. Оның ерте өмірінен аз-кем мәлімет бар, бәлкім, ол бір көзі көрмей қалған.

Бастапқы дамуы: 18311842

1831 жылы Хасси Балтимордағы ауыл шаруашылығы құрал-жабдықтарын жасау зауытында жартылай жұмыс істеп, орақ машинасын жасап шығарады. Алайда Мэрилендтің төбелі пейзажы оны далалық сынақ үшін қолайсыз орынға айналдырды, сондықтан машина дайын болған кезде, Хасси оны Огайоға алып барды, онда оның Цинциннатидегі қолдаушысы болды, ол қаржыландыруды да, өндіріс орындарын да қамтамасыз етті. 1832-1833 жылдардағы қыста Синциннатиде жұмыс істеп, Хасси ондағы орып-жинау машинасын қайта жасап, оны 1833 жылғы егін жинау кезінде аяқтады. 1833 жылы 2 шілдеде Хасси өзінің машинасын Огайо штатының Карфаген қаласына жақын жердегі Гамильтон округінің ауыл шаруашылығы қоғамының алдында көрсетті. Ол 1833 жылы 31 желтоқсанда машинасын патенттеуге рұқсат алды. 1834 жылдың көктемінде "Механика" журналы Хассидің "Жемістігін" жариялады. Бұл мақаланы Кирус МакКормик көріп, бас редакторға хат жазып, 1831 жылы ол орақ машинасын ойлап тапқанын және оны сынақтан өткізгені туралы және машинаның принциптерін басқалар қолдану оның құқықтарын бұзу болып табылатынын мәлімдеді. Осылайша Хьюзи мен МакКормиктің арасындағы шиеленісу басталды, ол 25 жылдан астам уақытқа созылды. Хасси мен МакКормиктен бұрын басқалар да егін жинау машиналарын жасаудың сәтсіз әрекеттерін жасады. Олардың ішінде отыз үш ағылшын және жиырма екі американдық, сондай-ақ екі француз және бір неміс өнертабыстары болды. АҚШ-та Hussey-ге дейін орақ машиналарына он жеті патент берілді, ең ертесі 1803 жылы; алайда Hussey-дің патенттелген алғашқы "нағыз практикалық" орақ машинасы болды. Маккормикке келетін болсақ, ол 1831 жылы орақ құралын жасап, қолданғанмен, оны 1834 жылы, яғни Хассидің патенті берілгеннен кейін алты ай өткен соң ғана патенттеген. Бірақ патентті алғаннан кейін, Маккормик басқа да іскерлік істерге көңіл бөліп, кем дегенде 1839 жылға дейін ешқандай орақшы сатпады. 1834 жылы МакКормиктің орақшысы әлі де маргиналды, ал Хассидің машинасы өмір сүруді қамтамасыз ететін орақшы болды. 1834 жылы Нью-Йорк штатында және 1835 жылы Миссуриде Хасси өзінің машинасын сәтті көрсетті. 1836 жылы Хасси Мерлинде нәтижелерге қол жеткізді, бұл Хассидің беделін арттырды. 1837 жылы ол Мэриленд штатында бірнеше орақшыны жасап шығарды және олардың алтысы сол жерде сатылды, ал басқа Хасси машиналары Цинциннатиде жасалып, Огайо, Индиана және Миссури штаттарында сатылды. 1838 жылдың тамызында Хасси Балтиморға көшіп барды және бұл қала Хасси Жүгірушінің үйі болды. Сол жылы оның машинасы Филадельфияның ауыл шаруашылығын дамыту қоғамынан мақтау алды. 1839 жылғы егін жинау кезінде он немесе он екі машина жасалып, Делавэр штатына енгізілді. 1840 жылы ол 36 машинаны құрастырды, бірақ "машинаның беделі төмендеді". Ол сондай-ақ Вирджинияда машинаны енгізді. Оның нарығы келесі үш жыл бойы төмендеді, 1843 жылы тек екі сатылды. 1841 жылы Вирджиниядағы плантаторлар Хасси машинасына түрлі пікірлер берді, бірақ Нью-Йорк штатының Геннеси аңғарында оған оң көзқараспен қарады. 1842 жылғы маусымда Сайрус МакКормиктің бәсекелестігі күшейді және Хасси екі модель ұсынғанына қарамастан, тек 10 машина сата алды, олардың кішісінің бағасы МакКормиктің бағасынан сәл төмен болды. Алайда 1843 жылға дейін қолданылған барлық орақтардың ішінде Хассидің орақшасы "бірінші орынды" иеленді. Соғыс өрісі Вирджиния штатының Ричмонд қаласына жақын Джеймс өзенінің төменгі жағалауындағы ферма болды. 30 маусымда өткен негізгі жарыста Хассейдің тағдыры оған қарсы болды. Көпірдің бір бөлігін су алып кеткендіктен, Хасси өзінің жақсы, үлкен машинасын жарыс алаңына жеткізе алмады. Оның орнына Хасси өзінің кішігірім, кішігірім машинасын МакКормикке қарсы қойды және ол көп астық жинай алмады. МакКормик жеңімпаз деп танылды, бірақ осы жағдайларға байланысты қазылар алқасы күмән білдірді, ал Хасси сыйлыққа наразылық білдірді. Қазылар алқасының бір мүшесі келесі аптада өз даласында қосымша жекпе-жек өткізуге шақырды. Егіндіктер арасында бидай өсірілген жерлер де болды. МакКормик өзінің машинасын сынақтан өткізуден бас тартқанда, Хасси бұл жолы үлкен машинасымен өз жүндірігін тапсырмаға қойды. Нәтижесінде ол қырағы мен шанағын сындырып алды. Жеңімпаз аталмаған, алайда егістік иесі Хассидің машинасы ауыр бидайда жақсырақ деп шешті. 1844 жылы Хасси өзінің машинасы Кентуккиде қымыз кесіп алатынын көрсетуге тырысты, ал 1845 жылы Хасси орақшылары ортаңғы теңіз жағалауындағы штаттарда, Нью-Йоркте, Мичиган, Иллинойс, Висконсин және, мүмкін, Огайо мен Кентуккиде қолданыл...

Екінші "Жегін жинаушылар соғысы" және 1850-ші жылдар

1851 жылы Лондонда "Барлық халықтардың өнеркәсібі көрмесінің" деп аталатын өнеркәсіп өнерінің халықаралық көрмесі болып табылатын алғашқы дүниежүзілік көрме ұйымдастырылды. Хасси мен МакКормик екеуі де 1 мамырдан бастап жаңадан салынған Кристалл сарайында, темір мен шыныдан жасалған он тоғыз акрлық консерваторияда өткізілген бұл іс-шараға өздерінің жүндерін көрсету арқылы өз нарықтарын кеңейтуге тырысты. 24 шілдеде Хьюзи мен МакКормиктің, сондай-ақ ағылшын дизайнының үштен бір бөлігімен бірге орақшылармен жеке сот өтті. Хасси мен МакКормик екеуі де жоқ еді, ал Хассидің машинасын оның жұмыс істегенін ешқашан көрмеген агент қолданды. Оның кескіші тығылып қалғанда, оператор оны қалай тазартуды білмейді, сондай-ақ оның платформасын қалай реттеуді білмейді, нәтижесінде кескіштің ақауы пайда болды. Ағылшын машинасы да сәттілік әкелмеді, бірақ МакКормиктің орақшысы күніне шамамен жиырма акр жерді кесу үшін жеткілікті болды. 6 тамыздағы екінші сот кезінде, Хасси Францияда болған кезде, Хассидің орақшысы қайтадан жақсы жұмыс істемеді; МакКормик, бұл сотқа қатысқан, Ұлы Кеңес медалімен марапатталды. Хасси сот әділ емес деп қарсылық білдірді. Ол өзінің машинасын Англияда көрсетіп, оның жеке бақылауымен тиімді жұмыс істеді; оның беделі қайта жанданды. 1851 жылдың 25 және 27 қыркүйегінде тағы бір байқау өткізілді. Хассидің машинасы жақсырақ жұмыс істеді және Хасси айтарлықтай беделге ие болды. Сол маусымның соңында Хасси Альберт ханзаданың алдында өнер көрсетті, ол екі машинаға тапсырыс берді. 1851 жылы Англияда жасалған "Хуссей" машинасы Австрияға жетті. 1852 жылы Хасси өзінің "Жемістігін" насихаттау үшін Англияға тағы да барды. 1852 жылдың басында ол кем дегенде екі байқауда жеңіске жетті, бірақ ол өз жуасын Шотландияға алып кеткенде, шотландтық қазылар алқасы өздеріне жүлде берді. 1853 жылы Хасси бірнеше айға Англияға оралды. Алайда 1855 жылы Маккормиктің орақ машинасы ағылшындықтарға бейімделіп, ағылшын сатып алушылары Маккормиктің машинасына ауысты. Дегенмен 1850-ші жылдардың аяғында Хассидің машинасының нұсқасын Британ аралдарында өндірушілер жасады. Бұл машиналар МакКормиктің машиналарына қарағанда арзан болғандықтан, әсіресе Шотландияда кеңінен танымал болды. 1855 жылы Хасси Париждегі халықаралық көрмеге қатысады. Бұл және 1856 жылы Парижде өткен ауыл шаруашылығы конгресі Хассидің орақшысын Францияда көрсетуге мүмкіндік берді. Хасси "жетістіктің қанағаттандыратын шарасына" қол жеткізді, бірақ ең жоғары наградаларды жеңе алмады, олар МакКормикке түсті. Осы кезеңде АҚШ-та Хасси мен МакКормиктің арасындағы бәсекелестік жалғасты. Хасси 1852 жылы Огайодағы егін жинау кезінде МакКормикпен жарыста жеңіске жетті, ал Нью-Йорктің Женевадағы сынақтар қорытындысыз өтті. Хасси Мэрилендте МакКормиктің сол жерде жоспарланған байқауға қатыспағанынан кейін жер алды. 1853 жылы Вирджиниядағы сот барысында Хасси МакКормикке екі дауыс берді, ал басқа бір машина жасаушы екі дауыс алды. 1854 жылы Солтүстік Каролинада өткен матчта да Хассидің машинасы өз орнын тапты. Сол жылы Хасси Нью-Йорктің кристалл сарайында қола медальді және Пенсильванияның ауыл шаруашылығы қоғамында жүлдеге ие болды. 1855 жылы Балтимордағы Хасси зауытында 521 орып-жинау машинасы шығарылды, бұл оның ең жоғары жылдық өнімі, 1854 жылы 385-тен жоғары. 1848 және 1860 жылдар аралығында МакКормик Хуссиден он есе көп орып-жинау машиналарын өндірді.

Патент мәселелері

1833 жылы Хассидің патенті он төрт жыл мерзімге жарамды болды, ол 1847 жылдың соңында аяқталады деп жоспарланған еді. 1845 жылы ол патенттік комиссарға ұзарту туралы өтініш білдірді, бірақ оны жаңарту туралы өтінішті бастапқы мерзімнің соңына дейін кейінге қалдыруды ұсынды. Ол солай істеді, бірақ патенттің қолданысы аяқталуға дейін кем дегенде отыз күн қалғанда оны жаңартуды талап ететінін білмейтін сияқты, ол патенттің қолданысы аяқталуға дейін он немесе он екі күн қалғанда күтті. Патент кеңсесі арқылы жаңартудың заңды мерзімін өткізіп алғандықтан, Хасси Конгресске ұзарту туралы шағым жасау арқылы ғана жаңартуды ала алды. Осы уақыт аралығында Хасси орақ машинасын жақсарту үшін патент алды: "оның әйгілі ашық артқы қорғаушы саусақтары". 1847 жылы 7 тамызда патенттелген бұл жетістіктің арқасында күзетшілердің артқы жағында сабанның немесе шөптің бөлшектері шығатын тесіктер қалдырылды. Бұл күзетшілердің қағылып қалуларын болдырмауға көмектесті. Хасси 1847 жылы жасаған жетістіктерін "жұмыскерді жетілдіріп" жатқандай көрді. 1848 жылы Сайрус МакКормик өзінің бастапқы патентінің мерзімі бітіп, патент кеңсесі арқылы ұзартуды сұрады. Сол жылдың 29 наурызында патенттік ведомство МакКормиктің ұзарту туралы өтінішін қабылдамады. Патент кеңсесінің МакКормиктің патентті ұзартудан бас тартуы Хасси мен МакКормиктің бастапқы жүнші патенттерінің ұзартуларын Конгресс арқылы ғана ала алатындығын білдірді. Хассидің жаңару туралы ісі оның өнертабысынан жеткілікті өтемақы алмағандығымен байланысты; 1833 жылғы патентінен пайда табудың орнына, Хасси патенттің он төрт жылдық мерзімін "уақыт пен еңбектің қайтарымысыз" өзінің өнертабысын жетілдіруге арнады, оны "кедейліктің есігінде қалдырды". Хассидің патентін ұзартқан заң жобалары 1848, 1854 және 1856 жылдары енгізілген, бірақ мәселе ақыр соңында ұсынылды. МакКормик сондай-ақ Конгресс арқылы ұзартуды жеңе алмады. 1857 жылдың сәуірінде Хасси 1847 жылғы патентінің қайта шығарылуын алды, ол ашық артқы сақшы саусағын дірілденетін шелпек жиегімен біріктірді. Содан кейін ол 1847 жылғы патентті бұзғанын айтып, МакКормикті сотқа берді және зиянды өтеуді және МакКормик орақшысының одан әрі сатылуын болдырмау үшін тыйым салуды талап етті. 1859 жылдың 19 қыркүйегінде сот Хассидің пайдасына шешім шығарып, Хасси ашық тесікпен қорғаныш саусағы мен скаллопалы кескіштің үйлесімін алғаш рет ойлап тапқан деп тапты. Ол $ 80,000 шығынды төледі және МакКормикке Хассиге лицензиялық алым төлеуді бұйырды. 1859 жылы Хасси 1847 жылғы патенттік құқықтарын 200 000 долларға сатып жіберді. Сатып алушы "патенттік адвокаттар синдикаты" болды 1861 жылы Хасси қайтыс болғаннан кейін оның мұрагерлері оның 1847 жылғы патенттерінің ұзартылуын сәтті алды. Кейінгі жылдары түрлі өндірушілер Хасси мұрагерлеріне авторлық жарна төледі.

Адамдық Хасси: жеке ерекшеліктері

Табиғаттың асыл адамдарының бірі Обед Хасси туралы таңғажайып сипаттамалар бар. Ол "жанды, мейірімді, адамдармен араласа білетін" адам болған. "Өте сезімтал, кішіпейіл, кішіпейіл, мейірімді адам еді". Оның үстіне, ол "биік білімді, мәдениетті, ақылды, философ, сондай-ақ әдебиет пен поэзияның жазушысы болды". Оның жазбалары балық аулау сапары туралы төрт журнал мен екі қолжазба өлеңдер жинағын қамтиды. Дін мәселесінде Хасси өмір бойы Куакер болып қалды. Жазбалардан оның квакерлер қауымының мүшелігін басқа қауымға көшіріп, тұратын жерін ауыстырғаны көрінеді. Жеке өмірінде Хасси "квакерлік қайырымдылықтың суреті" болуы мүмкін болса да, осы тұрғыда, кем дегенде, оның кішіпейілділігі аңыз деп аталып, оның "агрессивтілігі жоқ деген жалпы беделі" "оның мансабының әрбір қимылымен жоққа шығарылды" деп айтылды. Дегенмен, байқаушылар Хуссидің бизнес мәселесінде шебер еместігін, оның машинасына өзі ойлап таппаған кез келген функцияларды қосуға асықпайтындығын және оның өнертабысынан көп ақша таба алмағанын айтады. Хассидің күшті жағы - өнертапқышы, сондықтан оны "пәктігі" деп атаған. Отбасы Балтиморда тұратын. Пойыз тоқтады, бірақ ол сол сәтте-ақ қаза тапты. Оның денесі пойызға тиеліп, отбасымен бірге Portland-ке, кейіннен Балтиморға жеткізіліп, Green Mount Cemetery зиратына жерленді.