Кіріспе

Иса (عِيسَى) арабша аты - классикалық арабша есім және Исаның аудармасы. Иса деген есім Құранда Исаға берілген есім. Алайда, бұл жалғыз аударма емес; ол көбінесе Исамен байланысты, сондықтан оны мұсылмандар жиі қолданады. Араб мәсіхшілері оны Ешуа (يَسُوع) есімімен атайды, бұл Ешуа есімінің баламалы түрі.

Этимология

"Иисус" есімінің ағылшынша түрі латын Iēsus және классикалық латын INRI (Жохан 19:19 бойынша айқышқа Титул / плакатқа жазылған), ол өз кезегінде грекше Yeshua (ישוע) еврейше есімінің грекшелендірілген түрі, ол өз кезегінде יהושע, ағылшынша Джошуаның қысқартылған түрі. Шығыс сирия әдебиеті сол әріптердің айтылуын ishoʿ (išoʿ) /iʃo/ деп береді. 200 жылы басылған Пешиттада да осылай жазылған. Брилл баспасының Құран энциклопедиясында грек аты Иесус, ησοῦς (Iēsoûs) көптеген түрлі библиялық еврей есімдерін білдіргені белгілі (бұл Исаның түпнұсқа еврей аты грек тілінен қандай болатынын табуға тырысқанда мәселелерді тудырады) "Жозеф грек есімін lesous деп қолданды. Олар Саулдың ұлы Ишви (Солтүстік Исраилдің 1 Самуил 14:49 - дағы "РСВ" аудармасында "Ишви" деп аударылған), леуілік Абишуа (І Жылнаама 6:4 - да және т. б. жазылған) болды. Аширдің ұлы Ишва (Жаратылыс 46:17-де "Ишва" деп аударылады). Иосиф Флавий еврей тіліндегі есімдердің грекше Iesous түрін білдіретін маңызды дәлел келтіреді". Сондай-ақ, классикалық теологияның ғалымдары Александриялық Климент пен Иерусалимдік Кирилл екеуі де грекше Иесус деген есім Исаның алғашқы аты болған деп мәлімдеді. өзі сирия тіліндегі Yəšūʿ түрінен және ақыр соңында еврей тіліндегі Yēšūaʿ фонетикалық өзгеріске ұшырады. Бір энциклопедияда бұл жайттың орын алуының себебі батыстағы көптеген ғалымдардың "Исаның еврейше есімі Иешуа екеніне сенімділік" екені айтылған. Арабтар оны Ясаʿ деп атаған, бірақ Құран Мүсаға параллель әріптерді бұрған. Бұған тағы бір түсіндірме берілген: ежелгі Месопотамияда Құдайдың есімдері бір жолмен жазылып, басқа жолмен айтылатын. Осылайша қарыз етілген сөздер өздерінің ырғақтарының кері бұрылуы мүмкін. Тағы бір түсінік бойынша, Мұхаммед Исаны Есаудың еврейше аталуынан қабылдады. Алайда, яһудилердің Исаны Исаға қатысты қолданғандығы туралы ешқандай дәлел жоқ, егер Мұхаммед білместен оның көптеген христиандық таныстары оны түзететін болса, онда ол кемсітуші форманы қабылдады. Төртінші түсінік - ислам діні пайда болғанға дейін араб христиандары сирия тілінен осы пішімді қабылдаған. Бір энциклопедияда былай делінген: "Араб тілінде арамей немесе сирия тілдерінен алынған сөздердің басы 'айн' деп басталады. Бұл Macúch-тің классикалық мандай тіліндегі мысалымен расталады, бұл шығыс арамей тілінің әртүрлілігі (осылайша сирия тілімен тығыз байланысты) оңтүстік Месопотамияның мандай қауымы литургиялық тіл ретінде қолданады, онда Исаның есімі ʿ š u () деп аударылады, бірақ фарингель ('ayin) тұрақты ұзын i ("Īshu") сияқты айтылады. Сондай-ақ, Ешу (иврит және арамей тілдеріндеישו) атауының соңғы 'айин жоқ, ол да яһудилердің "Толедот Ешу" еңбегінде Исаға қатысты қолданылады. Бір энциклопедияда ғалым Анис ал-Асиоутидің "Талмудта ол (Иса) Ешу деп аталады" деген сөздері жазылған ("The Brill Encyclopedia of the Qur'an"). Кристоф Люксенбергтің "Сиро-арамей тілінде Құран оқу" атты еңбегінде Құранның есімі еврейше Иессейге теңеледі. Алайда Ешу да, Иессей де түпнұсқа еврей тілінде фарингеялық дауыссыздан басталмайды. Исаның арабша аты бар екендігіне археологиялық деректердің ең көнесі Иорданияда жазылған жазу. Энно Литтман (1950) былай дейді: "Иорданияның Хашимит патшалығының көне жәдігерлерінің бас сақтаушысы Г. Ланкастер Хардинг маған бес жүзден аса Тамуди жазбаларының көшірмелерін жіберді. [ ] Бұл жазу [ No. 476] деген сұраққа жауап береміз. [ ] Дөңгелектің астында төрт әріп бар: y, sh, ʿ және тағы y". Сондай-ақ ол былай дейді: "Осы әріптер оңнан солға немесе солдан оңға қарай y ш ʿ деп оқылатын етіп орналастырылған. Араб тілінде "Құтқарылу" деген сөздің архаикалық түбірі бар, ол кейіннен осы есімді қалыптастырған болуы мүмкін: y sh ʿ. Уаудың жоқтығы әлі күнге дейін түсініксіз. Сондай-ақ, бұл жазуды араб тіліндегі "Иисус" деп қарастыру үшін, оның басқа бір есіммен жақын сәйкестігін түсіндіру керек.

Исламдық емес пайдалану

ʿĪsā-ды мұсылман еліндегі бірнеше христиан топтары да қолданады. Бұл - Киелі кітаптың ең көне қолжазбаларының бірі. Ахмад Әл-Жаллад Құранның ʿsy атауының төртінші ғасырдағы христиандық Сафаиттік жазуда қолданылғанын дәлелдеді. Кейінірек басқа тілдерге аударылған Киелі кітаптар да осылай тәржімеленген. Кейбір қазіргі евангелистік аудармалар да Исаны қолданады, мысалы Дэвид Оуэннің "Христос өмірі" (араб 1987).

Алынған атауы

Умм Иса бинт Мұса әл-Хади - Аббаси ханшайымы, халифа әл-Хадидің қызы (785-786) және халифа әл-Мамунның әйелі (813-833).