Кіріспе

Валенсия қауымдастығындағы муниципалитет, Испания
Испаниядағы қала

Аликанте – Испанияның Валенсия қауымдастығындағы қала және муниципалитет. Ол Аликанте провинциясының орталығы және тарихи Жерорта теңізі порты. 2020 жылғы мәлімет бойынша қаланың халқы 337 482 адамды құрайды, бұл Валенсия қауымдастығындағы екінші ірі қала.

Топонимика

Қаланың атауы араб тіліндегі Лакант (لَقَنْت), әл-Лакант (اللَّقَنْت) немесе Әл-кант (القنت) аттарымен байланысты, бұл атаулар латын тіліндегі Люцентум және грек тіліндегі Левке (Leuké) түбірінен шыққан, «ақ» деген мағына береді.

Тарих

Аликанте маңындағы аймақта 7000 жылдан бері адамдар қоныстанған. Алғашқы аңшы-жинаушы тайпалары б.з.б. 5000 мен 3000 жылдар аралығында Орталық Еуропадан біртіндеп төменге қарай жылжуды бастады. Ең алғашқы қоныстар Бенакантил тауының етегінде пайда болды. Б.з.б. 1000 жылы грек және финикиялық саудагерлер Испанияның шығыс жағалауына келіп, кішкентай сауда портарын құрды және жергілікті иберия тайпаларын әліпбимен, темірмен және тоқыма шеңбермен таныстырды. Карфагендік генерал Хамилкар Барка б.з.б. 230-шы жылдардың ортасында қазіргі Аликанте орналасқан жерде Акра Лейке (грекше: Ἄκρα Λευκή, "Ақ тау" немесе "Ақ мүйіс") атты бекітілген қалашықты салды. Карфагендіктер Аликанте төңірегіндегі көптеген жерді басып алғанымен, римдіктер 700 жылдан астам уақыт бойы Тараконенс провинциясын биледі. V ғасырға қарай Рим әлсіреп, Аликантенің римдік алдыңғы қаласы Люцентум (латынша) 400-700 жылдар аралығында вестготтар әскербасы Теодимердің, содан кейін вестготтардың билігінде болды. VIII ғасырдың басында готтар Медина Лакантты арабтар басып алғанда көп қарсылық көрсетпеді. Маврлар Оңтүстік және Шығыс Испанияны 13 ғасырға дейін биледі. 1247 жылы Аликанте Кастилия королі Альфонсо X-тің қолына қайтадан түсті, бірақ 1296 жылы Арагон королі Джеймс II-нің билігіне өтті және ортағасырлық Валенсия Парламентіне (Corts Valencianes) өкілдік құқығымен Корольдік ауыл (Vila Reial) мәртебесін алды. Арагон мен Кастилия таждарының арасындағы соғыстардың бірнеше онжылдығынан кейін Аликанте Жерорта теңізіндегі маңызды сауда орталығына айналды, күріш, шарап, зәйтүн майы, апельсин және жүн экспорттады. Бірақ 1609-1614 жылдары король Фелипе III Реконкистадан кейін Валенсияда қалған мыңдаған морискаларды қуды, себебі олар жағалау қалаларына үнемі шабуыл жасап, саудаға зиян келтірген Барбарийлік қарақшылармен байланыста болды. Бұл әрекет аймаққа қымбатқа түсті, өйткені көптеген шеберлер мен шаруалар кеткеннен кейін феодалдық ақсүйектер банкротқа жақын қалды. 18 ғасырдың басында жағдай нашарлады. Испания мұрагерлік соғысынан кейін Аликанте ұзақ және баяу құлдырауға ұшырады, 18 және 19 ғасырларда аяқ киім жасау және апельсин мен бадам сияқты ауыл шаруашылығы өнімдерін өсіру арқылы, сондай-ақ балық аулау есебінен аман қалды. 19 ғасырдың соңында халықаралық сауданың өсуі және қала портының дамуы жергілікті экономиканың қарқынды жаңаруына әкелді, әсіресе Испания бейтарап болған Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде. 20 ғасырдың басында Аликанте Испанияның Бірінші дүниежүзілік соғыстағы бейтараптығынан пайда тапқан шағын астана болды, бұл жергілікті өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығына жаңа мүмкіндіктер берді. 1920 жылдардағы Риф соғысында көптеген аликантиндар бұрынғы испан протекторатында (Солтүстік Мароккода) Риф көтерілісшілеріне қарсы ұзақ және қанды науқандарда күресуге шақырылды. 1920 жылдардың соңындағы саяси толқулар елдегі жергілікті кеңес сайлауларында республикашыл кандидаттардың жеңіске жетуіне және король Альфонсо XIII-нің тақтан басқарына әкелді. 1931 жылдың 14 сәуірінде Испанияның Екінші республикасы жарияланды. 1936 жылдың 17 шілдесінде Испанияда Азамат соғысы басталды. Аликанте генерал Франко әскерлері 1 сәуірде басып алған республикалық үкіметке адал соңғы қала болды, ал оның порты республикалық үкіметтің соңғы лауазымды тұлғаларының елден қашуын көрді. Азаматтық қақтығыстың үш жылында Аликантеге қатал әуе шабуылдары жасалды, әсіресе итальяндық Aviazione Legionaria компаниясының 1938 жылдың 25 мамырындағы Меркадоға жасаған шабуылында 300-ден астам бейбіт тұрғын қаза тапты. Аликанте порты 1939 жылы Испаниядағы Азамат соғысы аяқталған кезде британдық SS Stanbrook кемесінің батырлық оқиғасы болған жер болды. Оның капитаны Арчибальд Диксон 1939 жылдың 28 наурызында түнде нацистердің бомбалауынан мыңдаған испандық республикашыл отбасыларды құтқаруды шешті. 1954 жылдан бастап қалада көптеген pied noirs қоныстанды (30,000-ға дейін, бірақ басқа көздер бұл санды он есеге дейін азайтады). Аликанте бұрын Оранмен тығыз байланысты дамытты, ал соңғы қаланың халқының едәуір бөлігі француз отарлау кезеңінде Аликанте провинциясынан шыққан. Алжир тәуелсіздігін алғаннан кейін иммиграция үдерісі жылдамдады. 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында туристік индустрияның қалаға тұрақты түрде әсер етуі басталды. Жақын маңдағы Альбуферетада, мысалы, El Barco және Playa de San Juan de Alicante-те ірі ғимараттар мен кешендер бой көтерді, ыстық климат болашақ сатып алушылар мен туристерді тартудың ең басты себебі болды, бұл қонақүйлерді лайықты түрде жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Жаңа құрылыс жалпы экономикаға пайда келтірді, өйткені туризм саласының дамуымен бірге мейрамханалар, барлар және басқа да туристік кәсіпорындар сияқты жаңа бизнес пайда болды. Сонымен қатар, Рабасадағы ескі әуежай жабылды және әуе трафигі El Altet әуежайына көшірілді, бұл Солтүстік Еуропа елдерінен туристер әкелетін чартер рейстері үшін ыңғайлы және заманауи жағдай жасады. Франко 1975 жылы қайтыс болғаннан кейін оның ізбасары Хуан Карлос I Испанияның демократиялық конституциялық монархияға өтуінің тірі символы ретінде өзінің рөлін атқарды. Аймақтық қауымдастықтардың үкіметтері конституциялық мәртебе алды және олардың үкіметтеріне, соның ішінде Валенсия аймағының Generalitat Valenciana үкіметіне көбірек автономия берілді. Аликанте порты 1980 жылдарда қаланың бастан өткерген өнеркәсіптік құлдырауынан бері өзін жаңадан құрып жатыр (меркантильдік трафик көбінесе Валенсия портына кетті). Соңғы жылдары Порт басқармасы оны Испаниядағы круиздік кемелер үшін ең маңызды порттардың біріне айналдырды, 2007 жылы 72 круиздік кеме портына кірді, бұл қалаға жылына шамамен 80,000 жолаушы мен 30,000 экипаж мүшесін әкелді. Портты туризмді дамытуға бағытталған шаралар қала және оның тұрғындары тарапынан қуана қарсы алынды, бірақ портта өнеркәсіптік аймақ құру жоспарлары үлкен дау тудырды.

География

Аликанте Иберия түбегінің оңтүстік-шығысында, Жерорта теңізінің жағалауында орналасқан. Қала салынған, көбінесе тегіс жердің үстінде Кабо-де-ла-Уэрта, Серра-Гросса, Тосал және Бенакантил төбелері сияқты орографиялық ерекшеліктер көтеріліп тұрады. Аликанте құрғақ аймақта орналасқандықтан, онда маңызды тұрақты су ағыны жоқ. Дегенмен, уақытша ромблаларға сәйкес келетін бірнеше арналар бар. Муниципалитет солтүстік-шығысында Альбуферета батпағы болған, бірақ ол 1928 жылы құрғатылған. Материкте муниципалитетке екі эксклав кіреді: Моннегре (Сан-Висенте-дель-Распеиг, Мутксамель, Бусот және Джихона муниципалитеттері арасында) және Cabeçó d'Or; екіншісі, атауын алған Cabeçó d'Or тауының бір бөлігін қамтиды (соның ішінде шаңырағы, теңіз деңгейінен 1209 метр биіктікте). Қаладан оңтүстікке қарай 8 теңіз шақырымы қашықтықта орналасқан кішкентай Табарка аралы да муниципалитетке жатады. Қалалық әкімшілік ғимаратының (Ayuntamiento) баспалдағының табаны – «нөлдік нүкте» (cota cero) болып табылады, ол Жерорта теңізінің Аликантедегі минимал толқуларына байланысты Испаниядағы кез келген нүктенің теңіз деңгейінен жоғары немесе төмен биіктігін өлшеу үшін анықтамалық нүкте ретінде қолданылады.

Экономика

2008 жылы басталған әлемдік экономикалық дағдарысқа дейін Аликанте Испаниядағы ең қарқынды дамыған қалалардың бірі болды. Осы өсімнің себебі Коста-Бланка жағалауына бағытталған туризм және, әсіресе, 1960 жылдары басталып, 1990 жылдардың соңында қайта жанданған екінші тұрғын үйлер құрылысының өркендеуі болды. Қала экономикасында қызмет көрсету саласы мен мемлекеттік басқару да маңызды рөл атқарады. Құрылыс бумы экологиялық алаңдатушылықтарды күшейтті, сондай-ақ жергілікті автономды үкімет пен қалалық кеңес Еуропалық Одақтың қадағалауында. Құрылыс қарқыны саясаткерлер мен азаматтар арасында қызу пікірталас тудырды. Көптеген қоғамдық даулардың соңғысы – Аликанте порты басқармасының қаланың жағалау аймағының алдындағы құрғатылған жерге өнеркәсіптік аймақ салу жоспары, ол жергілікті, ұлттық және еуропалық регламенттерді бұзумен байланысты. (Толық мәліметтер үшін Аликанте портына қараңыз). Қала Еуропалық Одақтың Интеллектуалдық меншік кеңсесінің штаб-пәтері болып табылады және онда көптеген еуропалық мемлекеттік қызметкерлер тұрады. Аликанте университетінің кампусы Сан-Висенте-дель-Распейде орналасқан, солтүстік жағынан Аликанте қаласымен шектеседі. Университетте 25 000-нан астам студент білім алады. 2005-2012 жылдар аралығында Еуропадағы ірі киностудиялардың бірі – Ciudad de la Luz (Ciutat de la Llum) Аликантеде орналасқан болатын. Студияда Фредерик Форестие мен Томас Лангманның «Олимпиада ойындарында Астерикс» және Менно Мейхестің «Манолете» сияқты испан және халықаралық фильмдер түсірілді. Ол 2012 жылы Еуропалық бәсекелестік заңнамасын бұзғаны үшін жабылды.

Үкімет және әкімшілік

Халық партиясынан Луис Баркала 2018 жылдың 19 сәуірінен бастап Аликанте қаласының әкімі болып табылады. Габриэль Эчаварри отставкаға кеткеннен кейін ол мэр болды, сол кезде кеңесші Нереа Белмонте Guanyar Alacant-тан бас тартып, Социалистік партияның ізбасары Ева Монтесиносты қолдаудан бас тартты. Габриэль Эчаварри (PSOE) 2015 жылдың 13 маусымынан 2018 жылдың сәуіріне дейін, 2015 жылдың 24 мамырында өткен муниципалды сайлаулардың нәтижесінде қаланың мэрі болды. Оған өз тобының (6) дауыстарымен қатар, солшыл партиялар Guanyar Alacant (6) және Compromís (3), сондай-ақ орталық оңшыл партия Ciudadanos (6) қолдау көрсетті. Халық партиясы (Partido Popular, PP) бар болғаны 8 мандатқа ие болғандықтан көпшілігін жоғалтты. Сәуір айында ол түрлі сот мәселелеріне байланысты отставкаға кетті, ал оның орнына уақытша кеңесші Ева Монтесинос тағайындалды. 2011 жылдың мамырында өткен бұрынғы муниципалды сайлауда Халық партиясының өкілі Соня Кастедо абсолютті көпшілікпен жеңіске жетті, бірақ бірнеше сыбайлас жемқорлыққа қатысқандығы үшін 2014 жылдың желтоқсанында отставкаға кетті, қазіргі таңда тергеу жүргізілуде. Оның партияласы Мигель Валор Эчаварри сайланғанға дейін қала әкімі қызметін атқарды.

Фестивальдар

Ең маңызды фестиваль – Сент-Жонның оттары (Hogueras de San Juan / Fogueres de Sant Joan) жазғы күн тоғысында өтеді. Одан бір апта өткен соң, Плайя-дель-Постигет қалалық жағажайында компаниялар арасында бес түндік фейерверк және пиротехникалық жарыстар ұйымдастырылады. Тағы бір мәшһүр мейрам – Альтозано немесе Сан-Блас ауданындағы маврлар мен христиандар (Moros y Cristianos) фестивалі. Жалпы алғанда, қалада туристердің, тұрғындардың және Аликанте университетінің студенттерінің көңілін көтеру үшін жыл бойы түнгі өмір қызды. Жаз айларында түнгі өмірдің әлеуметтік ортасы жақын орналасқан Плайя-де-Сан-Хуанға көшеді. Әр жазда Аликантеде екі айға созылатын музыка, театр және би бағдарламалары Paseo del Puerto-да қойылады.

Спорт

2023/24 маусымда Аликантеде Испания футболының ең жоғары 4 деңгейінде екі футбол клубы бар: Hércules CF және CF Intercity. 2023/24 маусымда «Геркулес» 4-ші деңгейдегі Segunda Federación сапында өнер көрсетеді. Олар 1996/1997 маусымда және 2010/2011 жылдары Ла Лигада (Испанияның жоғары лигасы) ойнағандықтан жақсы танымал. Олардың құрамында Дэвид Трезегуэ, Ройстон Дренте және Нельсон Вальдес сияқты көптеген белгілі ойыншылар болды. «Геркулес» 1997 жылы «Барселонаны» жеңгенімен де танымал, бұл «Реал Мадридтің» лига жеңімпазы болуына себеп болды. Үй ойындары 30 000 орындық «Хосе Рико Перес» стадионында өтеді. Қаланың тағы бір клубы, үшінші дивизионында ойнаған «Аликанте КФ» 2014 жылы экономикалық қиындықтарға байланысты таратылды. 2017 жылы оның орнына жаңадан құрылған CF Intercity клубы келді, ол 23/24 маусымда испан футболының 3-ші деңгейі Primera Federación-да өнер көрсетеді және Estadio Antonio Solana стадионында ойнайды. Баскетбол клубы (HLA Alicante) Lucentum Alicante Испания баскетбол лигасына қатысады. Ол Аликантедегі Centro de Tecnificación орталығында өнер көрсетеді. Аликанте – «Volvo Ocean Race» атты әлемдік жарыс кемелерінің штаб-квартирасы және басталу орны. Соңғы жарыс 2023 жылдың қаңтарында өтті.