Кіріспе
Христиандық сенім туралы мәлімдеме, Үштік ілімі мен Христологияға бағытталған.
Афанасиандық сенім – сонымен қатар Псевдо-Афанасиандық сенім немесе Quicunque Vult (немесе Quicumque Vult) деп аталады, бұл оның латынша атауы және оның бастапқы сөздері, яғни "Кім қаласа" – Үштік ілімі мен Христологияға бағытталған христиандық сенім туралы мәлімдеме. Христиан шіркеулері алтыншы ғасырдың басынан бері қолданып келе жатқан бұл сенім, Үштіктің үш гипостазының теңдігін нақты айтқан алғашқы сенім. Ол Никея-Константинопольдық сенім мен Елшілердің сенімінен өзгешелігі – өзінің мәлімдемелерімен келіспейтіндерді айыптаушы анафемаларды қамтиды (алғашқы Никеялық сенімде де осылай). Батыс христиандығында, соның ішінде Рим-католик шіркеуі, лютеран шіркеулері (Конкорд кітабында баяндалған лютерандық мойындаулардың бір бөлігі), англикан шіркеулері, реформатор шіркеулері және ежелгі литургиялық шіркеулерде кеңінен қабылданған Афанасиандық сенім, көбінесе қауымдық құлшылықта жиі қолданылмайды, бірақ Үштік күнінен басқа. Дегенмен, оның бір бөлігі 2000 жылы жарық көрген Англия шіркеуінің "Ортақ құлшылық" литургиясының басты томында "Иманды растау туралы ресми мәлімдеме" ретінде кездеседі. Литургиялық қолданыстан шығып қалғанмен, бұл сенімнің қазіргі протестанттықтардың Үштік ілімін түсінуіне тигізген әсері анық көрінеді. Никеялық христиандықты ариандықтан ажырату мақсатымен жасалған Афанасиандық сенім дәстүр бойынша Батыс шіркеуіндегі Prime қызметінде оқылған. Шығыс шіркеуінде оны жиі қолданбаған.
Шығу тегі
Грегорий Нацианзеннің Афанасийді мадақтаудағы Сөздерінде Символға сілтеме жасалуы мүмкін: "Бізбен бірге болғандардың барлығы үш топқа бөлінген кезде, көптеген адамдар Ұл туралы түсініктерінде және Киелі Рух туралы түсініктерінде (мұнда шамалы ғана қателік жасау – дәстүрлі санау) және аздаған адамдар екі мәселе бойынша да дұрыс болды, ол бірінші және жалғыз болды, немесе бірнеше адамның келісімімен, толық айқындықпен және анықтықпен, Құдайдың бірлігі мен Үш Тұлғаның мәнін жариялады, соның арқасында кейінгі уақыттарда, құдайлық шабытпен, Киелі Рухқа қатысты сол сенімге жетті, бұрын Әкелерге Ұлға қатысты берілген. Бұл мойындау, шынымен патшалық және ұлы сыйлық, ол императорға ұсынды, жазбаша жаңалыққа қарсы, православиелік сенімнің жазбаша есебін ұсынды, император императорға, ақыл – ақылға, трактат – трактатқа жеңіліп, тәуелді болсын. (Сөз 21, 33-бет) Орта ғасырлардағы бір дерек Никей теологиясының белгілі қорғаушысы Александриялық Афанасийді Символдың авторы деп көрсеткен. Бұл дерекке сәйкес, Афанасий оны Римдегі жерсіндігі кезінде жазып, өз православиелік сенімін куәландыру үшін Папа Юлий I-ге ұсынған. Афанасийдің Символды жазғаны туралы дәстүрлі пікірге алғаш рет 1642 жылы голландтық протестант теологы Герхард Иоганн Воссиус күмән келтірді. Қазіргі ғалымдар бұл ілімді Афанасий жасамағанын, бастапқыда ол «Символ» деп аталмағанын және оған Афанасийдің есімі бастапқыда қосылмағанын кеңінен қабылдады. Афанасийдің есімі осы ілімге Троицаға деген сенімін берік жариялағанының белгісі ретінде қосылған сияқты. Афанасийді автор деп санамауға негізгі себептер келесілерді қамтиды: Символ бастапқыда латын тілінде жазылған, бірақ Афанасий грек тілінде жазған. Афанасий да, оның замандастары да Символды есіммен атаған емес. Бұл туралы экуменикалық кеңестердің ешбір жазбасында айтылмаған. Ол Афанасий қайтыс болғаннан кейін дамыған теологиялық мәселелерге жауап беретін сияқты (соның ішінде филиокве). Бұл ілім Батыс христиандары арасында кеңінен тарады. Арльдік Цезарийдің уағызында Символдың қолданылуы, сондай-ақ Винсент Леренскийдің еңбектерімен теологиялық ұқсастық оның Оңтүстік Галлияда пайда болғанын көрсетеді. XIX ғасырдың соңында Символдың авторы кім болуы мүмкін деген көптеген болжамдар айтылды, олардың ішінде Миландық Амвросий, Венеций Фортунат және Пуатьелік Гилари болды. 1940 жылы Винсент Леренскийтің жоғалған еңбегі табылды, ол Афанасийлік Символдың көптеген тілдеріне өте ұқсас, көптеген адамдар оның Винсенттен немесе оның шәкірттерінен шыққан деген қорытындыға келді. Мысалы, Символ туралы беделді қазіргі заманғы монографияда Дж. Н. Д. Келли Винсент Леренскийтің оның авторы емес екенін, бірақ ол сол ортадан, Оңтүстік Галлиядағы Лерен аймағынан шыққан болуы мүмкін деп мәлімдейді. Афанасийлік Символдың ең көне қолжазбалары 8 ғасырдың соңына дейін сақталған.
A medieval account credited Athanasius of Alexandria, the famous defender of Nicene theology, as the author of the Creed. According to that account, Athanasius composed it during his exile in Rome and presented it to Pope Julius I as a witness to his orthodoxy. The traditional attribution of the Creed to Athanasius was first called into question in 1642 by the Dutch Protestant theologian Gerhard Johann Vossius. It has since been widely accepted by modern scholars that the creed was not authored by Athanasius, that it was not originally called a creed at all and that Athanasius's name was not originally attached to it. Athanasius's name seems to have become attached to the creed as a sign of its strong declaration of Trinitarian faith. The reasoning for rejecting Athanasius as the author usually relies on a combination of the following:
The creed originally was most likely written in Latin, but Athanasius composed in Greek. Neither Athanasius nor his contemporaries ever mention the Creed. It is not mentioned in any records of the ecumenical councils. It appears to address theological concerns that developed after Athanasius died (including the filioque). It was most widely circulated among Western Christians. The use of the creed in a sermon by Caesarius of Arles, as well as a theological resemblance to works by Vincent of Lérins, point to Southern Gaul as its origin. In the late 19th century, there was a great deal of speculation about who might have authored the creed, with suggestions including Ambrose of Milan, Venantius Fortunatus and Hilary of Poitiers. The 1940 discovery of a lost work by Vincent of Lérins, which bears a striking similarity to much of the language of the Athanasian Creed, has led many to conclude that the creed originated with Vincent or his students. For example, in the authoritative modern monograph about the creed, J. N. D. Kelly asserts that Vincent of Lérins was not its author but that it may have come from the same milieu, the area of Lérins in southern Gaul. The oldest surviving manuscripts of the Athanasian Creed date from the late 8th century.
Қолданылуы
44 ұйқасты жолдан тұратын Афанасийдің Иман Жарғысы діни қызметтерде қолданылатын құжат ретінде жасалған сияқты, себебі бастапқы мақсаты оны құлшылық барысында айту немесе әнмен орындау болып көрінеді. Жарғының өзі сенім туралы тілге қарағанда, Құдайға құлшылық ету туралы айту арқылы қоғамдық құлшылық тілін қолданады ("Міне, осы – католиктік иман: Біз бір Құдайға құлшылық етеміз"). Орта ғасырлық католик шіркеуінде Жарғы жексенбілік уағыздан кейін немесе жексенбілік Prime қызметінде оқылған. Көбінесе бұл Жарғыға әуен жазылып, Псалмның орнына пайдаланылған.
Протестантизм
Алғашқы протестанттар орта ғасырдың соңындағы Афанасийлік сенімді мұра етті, және ол көптеген протестант шіркеулерінде авторитетті болып саналады. Әртүрлі реформаторлардың протестант сенімі жөніндегі мәлімдемелері (конфессиялық құжаттар) Афанасийлік Символды өз ізбасарларына ұсынады, оның ішінде Аугсбургтік конфессия, Конкорд Формуласы, Екінші Гельветтік конфессия, Бельгиялық конфессия, Богемиялық конфессия және Отыз тоғыз бап кіреді. Музыкалық қосымшасы бар "Quicumque vult" нұсқасы 1562 жылы Джон Дей басып шығарған "The Whole Booke of Psalmes" кітабында жарияланды. Қазіргі заманғы лютерандық және реформаланған шіркеулерде Афанасийлік Символға адалу ертеректегі конфессиялық құжаттармен бекітілген, бірақ бұл символ көбінесе, әсіресе Ыдырыс күнінде ғана қолданылады. Америка Құрама Штаттарындағы Епископальдық шіркеу оны құлшылық етуде ешқашан қолданған емес, бірақ 1979 жылы алғаш рет "Жалпы дұғалар кітабына" қосты, онда ол "Шіркеудің тарихи құжаттары" атты анықтама бөлімінде кішкентай шрифтпен берілген. 1947 жылы алғаш рет жарық көрген және 1967 жылы қайта қарастырылған англо-католиктік бағышталу кітабы "Августин дұғалар кітабы" "Қасиетті Ұш Тұрғытқа арналған дұғалар" тақырыбымен Афанасийлік Символды қамтиды.
Лютерандық
Лютерандық тағылымда Афанасийлік Символ, Елшілер Символы мен Никейлік Символ қатар, үш жоғары діни символдың бірі болып саналады және 1580 жылғы Конкорд кітабының басында, Лютеран шіркеуінің ресми діни тұжырымдамаларының (ия) тарихи жинағында орналасқан. Ол әлі де Троица күні литургиясында қолданылады.
Католицизм
Рим-католик шіркеулерінде бұл дұға дәстүрлі түрде жексенбі күндері, егер күндізгі тіл табысу Троица күні болса, таңғы тіл табысуда оқылған. 1911 жылғы реформалар оны Епифания мен Пентикосттан кейінгі жексенбілерге және Троица жексенбісіне дейін шектеді, бірақ егер қос мереке немесе Октава ішіндегі күн еске алынса, бұл шектеу сақталмады. 1960 жылғы реформалар оны жылына бір рет, Троица жексенбісінде ғана қолдануға дейін азайтты. Екінші Ватикан кеңесінен кейін ол католик литургиясынан іс жүзінде алынып тасталды. Дегенмен, ол Рим ритуалдық жын-шайтанды қуып шығару рәсімінде сақталады. Opus Dei мүшелері оны әр айдың үшінші жексенбісінде оқиды. Англикандық дұға кітаптарындағыдай, ол бұрынғы англикандықтардың жеке ординариаттарында пайдалануға бекітілген ресми бривиар, яғни "Құдайға ғибадат: Күнделікті тіл табысу" кітабында сақталған. Символдың бірінші жартысының кең таралған бейнелеуі – Троица қалқаны.