Кіріспе

Мелилья – Солтүстік Африка жағалауындағы Испанияның автономды қаласы. Ол Мароккомен шекаралас және Жерорта теңізіне қараған Үш мүйіс шығанағының шығыс жағында орналасқан. 1995 жылдың 14 наурызына дейін, Мелильяның автономиялық статуты қабылданғанға дейін ол Малага провинциясының құрамында болды. Мелилья – Еуропалық Одаққа мүше мемлекеттердің ерекше аумақтарының бірі. Еуропалық Одақтың қалған бөлігіне және Мелильяға бару мен одан шығу қағидалары, Шенген келісіміне Испанияның қосылу шартында көрсетілгендей, арнайы ережелермен реттеледі. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, Мелильяда 86 487 адам тұрады. Халықтың көп бөлігі ибериялық және рифтік текті адамдардан тұрады. Сондай-ақ, аз ғана сефард яһудилері мен синди индустары да бар. Мелильяда ресми испан және тарифит тілдері арасында диглоссия кездеседі. Сеута автономды қаласы және Испанияның Африкадағы басқа аумақтары сияқты, Мелилья да Марокконың иреждендік талабына нысана болып табылады.

Атауы

Испан тілінен алынған ағылшын тіліндегі Melilla атауы /m/ɛ/'/l/iː//j/ə/ немесе /m/ə/'/l/iː//j/ə/ (meh немесе məLEEyə) деп айтылады, бұл испан тіліндегі екі L әрпінің дыбысына ұқсатуға тырысады, ал стандартты испан диалектілерінде дұрыс айтылуы meˈliʝa болып табылады. Атау 9 ғасырдан бері белгілі, араб тілінен (مَلِيلْيَة, ) шыққан, этимологиясы нақты емес. Атау балмен байланысты (lang es; mel; ,) болуы мүмкін, себебі Мелилья ежелгі заманда ара өсіруге маңызды орын болған, және Мавритания билігі тұсында қаланың қола монеталарында ара бейнеленген. Сонымен қатар, бұл атау "жанжал", "қызба" немесе орта ғасырлық араб тұлғасын білдіретін сөздерден алынған болуы мүмкін. Бұл жер атауы, мүмкін, Амазиг тіліндегі M·L түбірінен ( "ақ" деген мағынада) шыққан, нәтижесінде Амазиг тілінде mlilet сөзі пайда болған, ал жергілікті тілде /l/→ [r] және /lt/ → [č] дыбыстық өзгерістеріне әкелген.

Антикалық және орта ғасырлар

Мелилья – финикиялық және кейін пуникалық сауда орталығы, жақын маңдағы Үш бұлақ мүйісінің финикиялық атауынан алынған Русадир (, ršʾdr) атауының әртүрлі нұсқаларымен белгілі болған. Карфаген Пун соғыстарында жеңілгеннен кейін, қала Римнің Мавритания клиенттік мемлекетінің бақылауына өтті. Калигула Мавританияны аннексиялағаннан кейін, Клавдий оны Мавритания Тингитана провинциясының құрамына енгізді. Плиний оны жергілікті бекініс және порт (oppidum et portus) деп сипаттайды. 46 жылы Рим колониясы болып жарияланды, содан кейін кейде Флавия деп те аталды. Русаддирдің бір кезде епископтық орын болғаны айтылады, бірақ осы ескерткіштің епискобы туралы ешқандай мәлімет жоқ және ол Католик шіркеуінің қазіргі титулярлық ескерткіштер тізіміне кірмейді. Саяси тарихы Марокконың Риф аймағы мен Оңтүстік Испаниядағы қалалардың тарихымен ұқсас. Мелильяға вандалдар, византиялықтар және вестготтар билік етті. 6-шы ғасырдың басында Мауро-римдік Корольдіктің маңызды порты болды. Солтүстік Африканы исламдық билік басып алғаннан кейін, ол Омейядтар, Кордобалықтар, Идрисидтер, Алморавидтер, Алмохадтар, Маринидтер және Ваттасидтердің билігіне көшті.

Соңғы заманауи кезең

Испанияның Мелилья бекінісі маңындағы аумағының қазіргі шекаралары Мароккомен 1859, 1860, 1861 және 1894 жылдардағы келісімдермен бекітілді. XIX ғасырдың соңында, осы аймақта испандық ықпал кеңейген кезде, Корольдік Мелильяны Тетуан мен Алжир шекарасы арасындағы Риф жағалауындағы жалғыз сауда орталығы ретінде бекітті. Сауданың көлемі артты, ешкі терісі, жұмыртқа және бал – негізгі экспорт, ал мақта маталар, шай, қант және шам – басты импорт. 1860 жылы Мелильяның азаматтық халқы шамамен 375 тұрғыннан тұрды. 1866 жылы Фесте жасалған испандық-марокколық келісімде екі тарап та Марокконың лауазымды тұлғалары басқаратын Мелилья шекарасына жақын жерде кеден кеңсесін құруға келісті. 1859–1860 жылдардағы соғыстан кейін Мароккомен бейбітшілік шарты жасалды, ол Мелилья үшін жаңа шекараны белгіледі, оның аумағы қазіргі автономды қаланың 12 км² орналасқан жеріне дейін жетті. 1863 жылы Мелильяны еркін порт деп жариялағаннан кейін халық саны арта бастады, әсіресе Тетуаннан қашқан сефард яһудилері сауданы дамытуға септігін тигізді. Тетуаннан алғашқы яһудилер 1864 жылы келсе, алғашқы раввин 1867 жылы келіп, Сан-Мигель көшесіндегі алғашқы синагоганы ашты. Көптеген яһудилер Роги Бу Хамара бастаған Мароккодағы қуғын-сүргіннен қашып келді. 1868 жылы Мелильяға көшіп келуге қойылған шектеу алынғаннан кейін испандықтардың саны одан әрі өсті. Испан азаматтығын біртіндеп алған яһуди халқының саны 1893 жылы 572-ге жетті. Мелильядағы экономикалық мүмкіндіктер бербер халқының қоныстануына жағдай жасады. Жергілікті басқарудың алғашқы органы 1879 жылы құрылған арбитриос хунтасы болды, онда әскерилер басымдыққа ие болды. Қала қабырғасының сыртындағы алғашқы аудан – Полигоно Эксепсьональ де Тиро 1888 жылы салына бастады. 1893 жылы Риф тайпалары қаланы басып алуға тырысып, Бірінші Мелилья науқанын бастады; испан үкіметі оны қорғау үшін 25 000 әскер жіберді. Бұл қақтығыс сонымен қатар испандық генерал Хуан Гарсия и Маргаллоның, Мелилья губернаторының қаза болғандықтан Маргалло соғысы деп те аталды. 1894 жылы Мароккомен жасалған келісімнен кейін сауда көлемі артып, қаланың экономикалық өркендеуі жаңа деңгейге көтерілді. 1896 жылы Мелильяның жалпы халқы 10 004 адамды құрады. Ғсырдың басында Франция (француз Алжирінде орналасқан) Мароккодағы жаңадан иеленген ықпал аймағынан пайда табуға тырысып, Мелильяның сауда қуатына қарсы тұру үшін Алжир қалалары Газаует және Оранмен сауда байланыстарын нығайтты. Мелилья осыдан зардап шеге бастады, сонымен қатар Мүлей Абдель Азизге қарсы көтерілістердің тұрақсыздығы да қосылды, бірақ 1905 жылдан кейін сұлтандық талапкер Эль Роги (Бу Хмара) Испанияға жағымды саясат жүргізді. 1907 жылы француздардың Оуджаны басып алуы Мелильяның осы қаламен саудасын тоқтатты, ал Рифтегі тұрақсыздық Мелильяға қауіп төндіре берді. 1909 мен 1945 жылдар аралығында жергілікті сәулетте модернистік (Арт-нуво) стиль кең таралды, Мелилья көшелерін «модернистік сәулет өнерінің нағыз мұражайына» айналдырды, бұл негізінен архитектор Энрике Ниетоның еңбегінен туындады және Барселонадан кейін екінші орынды иеленді. 1908 жылы Мелильяның ішкі аймағына тау-кен компаниялары кіре бастады. 1908 жылдың шілдесінде испандық компания құрылды, оны Клементе Фернандес, Энрике Макферсон, Романонес графы, Товар герцогы және Хуан Антонио Гюэлль и Лопес бөлісті, ал Мигель Вильянуэва төраға болып тағайындалды. Осылайша Бу Хмараның қорғауындағы екі тау-кен компаниясы Мелильядан 20 шақырым қашықтықта қорғасын мен темірді өндіруді бастады. Олар порт пен кен орындары арасында темір жол салуға кірісті. Сол жылдың қазан айында Бу Хмараның вассалдары оған қарсы көтеріліп, шахталарға шабуыл жасады, ол 1909 жылдың маусымына дейін жабық қалды. Шілде айында жұмысшылар тағы да шабуылға ұшырап, бірнешеуі қаза тапты. Мелилья маңында өткен Екінші Мелилья науқанында испандар мен тайпалар арасында қатты шайқастар болды. 1910 жылы испандар шахталарды қайта іске қосты және Мар Чикадағы порт жұмыстарын бастады, бірақ 1911 жылы жаулық тағы да жаңғырды. 1921 жылдың 22 шілдесінде Абд ел Кримнің басшылығымен берберлер Annual шайқасында испандарға ауыр жеңіліс сыйлады. Испандықтар Мелильяға шегінді, ал протектораттың көп бөлігі Риф Республикасының бақылауында қалды. Мелильяда аюнтименто құруға бағытталған патшалық жарлық 1918 жылдың 13 желтоқсанында қол қойылды, бірақ ереже күшіне енбеді, сондықтан қолданыстағы басқару органы – арбитриос хунтасы өз күшін сақтап қалды. 1927 жылы жартылай азаматтық құрамды «муниципалдық хунта» құрылды; 1930 жылдың 10 сәуірінде хунтаның құрамымен бірдей аюнтименто құрылды, ол 1931 жылдың 14 сәуірінде Испанияның қалған бөлігімен бірдей муниципалдық режимге теңесті, сонымен қатар Екінші Республика жарияланғаннан кейін алғашқы демократиялық сайланған муниципалдық корпорация құрылды. Қала 1936 жылдың шілдесіндегі әскери төңкерістің бірі болды, ол Испан азаматтық соғысын бастарды. 1986 жылғы «Шет елдіктер туралы заң» қабылдануы және бербер қауымдастығының әлеуметтік қозғалысынан кейін азаматтыққа қабылдау шарттары жеңілдетілді, бұл бұрын Мелильяда туған, бірақ испан азаматтығы жоқ көптеген тұрғындардың табиғилануына мүмкіндік берді.

Соңғы өзгерістер

1995 жылы Мелилья (соған дейін Малага провинциясының бір муниципалитеті ғана) Мелильяның автономиясы туралы заң қабылданғаннан кейін "автономды қала" мәртебесіне ие болды. 2007 жылдың 6 қарашасында король Хуан Карлос I және королева София Мелильяға сапар жасады, бұл қолдау білдіруге себеп болды. Бұл сапар Марокко үкіметінің наразылығын тудырды. Испан монархының Мелильяға 80 жыл ішінде алғаш рет келгені болды. Мелилья (және Сеута) 2010 жылдан бастап мұсылмандық мереке – Құрбан айт (Ид аль-Адха) немесе Құрбандық тойын ресми мемлекеттік мереке деп жариялады. Бұл Реконкистадан бері Испанияда христиан дінінен басқа діни мерекелердің ресми түрде тойлануының алғашқы жағдайы болды. 2018 жылы Марокко 19 ғасырдың ортасынан бері жұмыс істеп келген Мелилья маңындағы кеден кеңсесін ешқандай консультациясыз жабу туралы шешім қабылдады. Кеден кеңсесінің 2023 жылдың қаңтарында қайта ашылуы күтілуде. Мелильяда Франсиско Франкоға арналған Испаниядағы соңғы мемлекеттік ескерткіш орналасқан. 2007 жылы қабылданған Испанияның тарихи жад туралы заңында Франко режимін мақтан тұтатын заттарды барлық қоғамдық ғимараттар мен кеңістіктерден алып тастау қарастырылған. Франсиско Франконың ескерткіші 2021 жылы толығымен алынып тасталғанға дейін Куэста-де-ла-Флорентинада тұрды.

Орналасқан жері

Мелилья Африканың солтүстік-батысында, Альборан теңізінің жағалауында орналасқан, ол Жерорта теңізінің шеткі теңізі және оның батыс бөлігі. Қала жағажай мен Мелилья портының айналасында, Три Форкас мүйісінің шығыс жағында, Монте Гуругу (Марокко) тауының етегінде және Рио-де-Оро атты үздірілісті су ағынының құйылатын жерінің үстінде, теңіз деңгейінен жоғары кең жарты шеңбер пішінде жайылған. Қаланың бастапқы ядросы – Melilla la Vieja бекінісі, ол шамамен бір жарты арал төбесіне салынған. Марокконың Бени Ансар елді мекені Мелильяның оңтүстігіне орналасқан. Ең жақын марокколық қала – Надор, ал Мелилья мен Надор порттары бір шығанақта орналасқан; жақын жерде Бу Арег лагунасы бар.

Экономика

Автономиялық қоғамдастықтың жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) 2018 жылы 1,6 миллиард евроны құрады, бұл Испанияның экономикалық өнімінің 0,1% -ын білдіреді. Сатып алу қабілетіне сәйкес түзетілген жан басына шаққандағы ЖІӨ сол жылы 19 900 евроны немесе ЕО-27 орташа көрсеткішінің 66% -ын құрады. Мелилья Испаниядағы жан басына шаққандағы ЖІӨ көрсеткіші ең төменгі NUTS 2 аймағы болды. Мелилья Еуропалық Одақтың кедендік одағына (EUCU) қатыспайды. Қосымша құн салығы (ҚҚС) жоқ, бірақ IPSI деп аталатын жергілікті төмендетілген ставкалы салық бар. Ашық портының мәртебесі сақталатындықтан, импорт кедендік баж салығынан босатылады және оған қатысты жалғыз салық – IPSI. Бірақ, кедендік одаққа (Испанияның материктік бөлігі де оның ішінде) экспортталатын тауарларға тиісті кедендік тарифтер мен ҚҚС салынады. Электр энергиясы және көлік салаларына қатысты арнайы өндіріс салықтары, сондай-ақ темекі, мұнай және жанар май өнімдеріне қосымша төлемдер бар. Балық аулау – басты өнеркәсіп саласы. Шекаралық сауда (заңды немесе контрабандалық), испандық және еуропалық гранттар мен жалақылар – басқа да табыс көздері. Мелилья Иберия түбегімен әуе және теңіз көлігі арқылы үнемі байланысты, сонымен қатар Мароккомен экономикалық байланыста: оның көптеген жеміс-жиіштері мен көкөністері шекара арқылы импортталады. Қаланың ішкі аймағындағы марокколықтар осы қалаға қызығушылық танытады: 36 000 марокколық күн сайын жұмыс істеу, сауда жасау немесе тауар сату үшін шекарадан өтеді. Мелилья порты күн сайын Альмерия және Малагаға бірнеше рейстер ұсынады. Мелилья әуежайы күн сайын Альмерия, Малага және Мадрид қалаларына рейстер ұсынады. Испаниялық Air Europa және Iberia компаниялары Мелилья әуежайында қызмет көрсетеді. Еуропа мен Марокко арасында саяхаттайтын көптеген адамдар жолаушылар мен жүк тасымалы үшін Мелилья арқылы жүзеді. Осы себепті, порт және оған байланысты компаниялар қаланың маңызды экономикалық драйверін құрайды.

Сумен жабдықтау

Мелильяның сумен қамтамасыз етілуі негізінен қазылған құдықтар желісінен (21-ші ғасырдың басында олардың шамадан тыс пайдаланылуына байланысты су сапасы нашарлап, теңіз суының енуі байқалды) және Рио-де-Оро өзенінің жер асты суларын ұстап алудан жасалды. Сумен қамтамасыз ету мәселесін шешу үшін Агуаду шатқалында тұзсыздандыру зауытын салу жұмыстары 2003 жылдың қараша айында басталды, күніне өндірілетін мөлшері жоспарланған. Зауыт 2007 жылдың наурыз айында пайдалануға берілді. Оның күнделікті жұмысының бір бөлігін орталық үкімет қаржыландырады. Испанияның орташа көрсеткіштерімен салыстырғанда (Канар және Балеар аралдарындағы жағдай сияқты), қала тұрғындары бөтелкедегі суға салыстырмалы түрде көп ақша жұмсайды. Еуропалық аймақтық даму қоры және ES қаржыландыруымен 2020 жылдың қыркүйегіне дейін зауыттың өндірістік қуатын күніне дейін кеңейту жұмыстары басталды.

Сәулет

Сантьяго шіркеуінің күмбезі, 16 ғасырдың ортасында Мигель де Перейдің Санчо де Эскаланте көмегімен салынған, Африка құрлығында готикалық сәулеттің сирек кездесетін мысалы болып табылады. Мелилья қаласының 20 ғасырдың басындағы қалалық дамуымен бірге, Барселонадан тараған және буржуазиялық класспен байланысты модернизмнің жаңа сәулет стилі қалаға әкелінді, осы арқылы қалаға модернистік сәулеттік сипат берілді, бұл негізінен жемісті каталондық сәулетші Энрике Ниетоның еңбектері арқасында мүмкін болды. Осыған байланысты, Мелилья Испанияда Барселонадан кейін модернистік туындылардың екінші ірі орталығы болып табылады. Нието басқа синагога, Орталық мешіт және бірнеше католик шіркеулерін жобалауға жауапты болды.

Дін

Мелилья көпмәдениеттіліктің үлгісі ретінде жоғары бағаланған, себебі бұл шағын қалада христиандар, мұсылмандар, яһудилер, индуистер және буддистер өкілдік табады. Мелильяда шағын, дербес және коммерциялық жағынан маңызды индуистер қауымы бар, соңғы онжылдықтарда оның мүшелері Испанияның материгіне көшіп кеткендіктен саны азайып, қазірде шамамен 100 адамнан тұрады.

Иудаизм

Пайыздық тұрғыдан алғанда, Мелилья Испаниядағы ең көп еврей тұратын қала болуы мүмкін, қазіргі таңда шамамен 1000 еврей өмір сүреді, бұл 1930 жылғы 7000-нан азайған, негізінен экономикалық себептерге байланысты, нәтижесінде Испанияның құрлық бөлігіне, Израильге немесе басқа жерлерге көшіп кеткен. Мелилья Испаниядағы еврейлер тарихында маңызды рөл атқарады, себебі ол Испаниядан еврейлерді қуудан босатылған. Қуылған испандық еврейлер сефардтық еврейлер болды және кейіннен көршілес Мароккода, оның ішінде Мелильяда жаңа үй тапты. Әсіресе 19 ғасырдың екінші жартысында, Марокконың солтүстігінен көптеген қуылған сефардтық еврейлер Мелильяға көшіп келді. Біріншілері экономикалық және қауіпсіздік себептерімен Марокко қалаларынан келген саудагерлер болды. Кейіннен, Риф аймағының ауылдық жерлерінен кедей еврейлер де қауіпсіздік үшін қосылды. Осылайша, Мелильяның ерекше географиялық және саяси жағдайы қаланы бүгінгі Испаниядағы сефардтық иудаизмнің ең көне және маңызды орталықтарының біріне айналдырды, бұл сефардтардың дәстүрлі мекені.

Христиандық

Испанияның әлеуметтік зерттеулер орталығының мәліметінше, Мелильяда Рим католик діні ең көп таралған дін. 2019 жылы Мелилья тұрғындарының 65,0% өзін Рим католик дінінің жатқызушысы деп атады (олардың 31,7% дінді үнемі сақтамайтындарын, ал 33,3% дінді үнемі сақтайтындарын көрсетеді). 30% басқа діндердің жатқызушылары екенін, 2,7% дінге сенбейтіндерін, ал 2,3% атеист екенін айтады.

Ислам діні

Мұсылмандар Мелилья халқының шамамен жартысын құрауы мүмкін.

Тіл

Мелильяда екі тілділік (diglossia) бар, онда испан тілі бірінші және ресми тіл, ал тарифит – екінші тіл, жазбаша кодификациясы шектеулі, қолданылуы отбасылық және күнделікті қарым-қатынастармен, сондай-ақ ауызша сөйлеумен шектелген. Сондықтан халықты үш топқа бөлуге болады: еуропалық текті, тек испан тілінде сөйлейтіндер (мектепте ресми түрде оқытылатын тілдерден басқа тілде білімі жоқ); әдетте испан және тамазыт тілінде екі тілді, тамазыт тілінде сөйлейтін ата-аналардан тарағандар; және марокколық иммигранттар мен шекаралық жұмысшылар, олардың арасында тамазыт тілі басым (кейбіреулері араб тілінде де білгір), ал испан тілінде L2 деңгейінде білуі бар. Мелильяда қолданылатын испан тілі Кадис қаласының андалусиялық диалектына ұқсас, ал Мелильяда сөйлейтін бербер тілінің нұсқасы – көршілес Надор аймағында кең таралған риф тілі. Бербер тілінде сөйлейтін жергілікті тұрғындар өз тіліне «бербер» деген атаудың орнына «Tmaziɣt» глотонимін немесе испан тілінде «cherja» деген сөзді қолданады. Мелильяда бербер тілін белгілі бір деңгейде мойындау туралы заң қабылдауға жасалған алғашқы әрекет 1994 жылы Автономиялық уставты әзірлеу кезеңінде, тілдік және мәдени көп түрлілікті қолдау туралы айту арқылы жасалды (бірақ бербер тілі нақты аталмады). Бұл бастама сәтсіз аяқталды, оны Халық партиясы (PP) және Испан социалистік жұмысшы партиясы (PSOE) қолдамады. Тамазыт тілін мойындамаудың себептері ретінде оның стандартизацияланбағаны айтылды.

Шекарааралық қатынастар

Мелилья, Марокконың оңтүстігіне қарай Бени Энсардан Надор мен Селуанға дейінгі R19 тас жолы бойымен созылған қалалар тізбегіндегі марокколық елді мекендермен шектеулі интеграцияланған трансшекаралық қалалық агломерация құрайды. Бұл қалалық жүйеде жоғары дәрежедегі иерархия, мамандық және еңбектің бөлінуі байқалады, Мелилья қызметтер, қаржы және сауданың негізгі провайдері болып табылады; Надор – өнеркәсіптік қала, ал Марокконың қалған елді мекендері агроқалалық сипаттамалармен екіншілік рөлде, жұмыс күшімен қамтамасыз етуші ретінде қалыптасқан. Денсаулық сақтау саласындағы асимметрия, мысалы, марокколық азаматтардың Мелильяның денсаулық сақтау қызметтерін кеңінен пайдалануына әкелді, 2018 жылы Мелилья өз халқына қарағанда төрт есе көп шұғыл жағдайларға қызмет көрсетті. Мелильяның жұмыс күшінің қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында (көбінесе үй шаруашылығы, құрылыс және шекаралық жұмысшылар, көбінесе бейресми шарттар бойынша) Надор провинциясының марокколық тұрғындарына автономды қалаға кіру үшін виза талаптарынан босатылу мүмкіндігі берілді. Бұл өз кезегінде, аталған босатылуды алу үшін Марокконың басқа провинцияларынан Надорға ішкі көші-қон ағынын күшейтті. Дегенмен, Мелилья мен оның айналасындағы аймақтар арасындағы «еркін» трансшекаралық қатынастар да қақтығыстарсыз емес, себебі олар Марокко мен Испания арасындағы «шиеленіскен» трансұлттық қатынастарға байланысты.

Шекараны қорғау

Алжир және Сахара аймағынан келіп жатқан мигранттардың санының 1990-шы жылдардың басында Сеута мен Мелильяға артуына байланысты, 1995 жылдан кейін екі қалада да шекараны нығайту процесі басталды, мақсаты – шекараның өткізгіштігін төмендету. Бұл мақсатқа белгілі бір деңгейде 1999 жылы қол жеткізілді, бірақ нығайтудың ең жоғары деңгейі 2005 жылы жетілді. 2005 жылдан бері кем дегенде 14 мигрант қоршаудан өтуге тырысып қаза тапты. Мелильяда 480 адамға арналған мигранттарды қабылдау орталығы салынды. 2020 жылы қоршаудың үстіңгі бөлігінен тікенекті сымды алып тастау және ең осал учаскелерде биіктігін арттыру жұмыстары тапсырылды. 2022 жылдың маусым айында шамамен 2000 мигрант шекараға шабуыл жасаған кезде кем дегенде 23 Сахара аймағынан келген мигрант және екі марокколық қауіпсіздік қызметкері қаза тапты. Кейбір бейүкіметтік ұйымдар қаза болғандардың санын 37-ге дейін бағалады. 200-ге жуық испан және марокколық құқық қорғау органдарының қызметкерлері және кем дегенде 76 мигрант жарақат алды. Жүздеген мигранттар қоршауды бұзып өтіп, 133-і шекарадан сәтті өтті. Көп тараған бейнежазбаларда ондаған қимылсыз мигранттар бір үйіліп жатқаны көрінді. Бұл Мелилья тарихындағы ең ауыр оқиға болды. Біріккен Ұлттар Ұйымы, Африка Одағы және бірқатар адам құқықтары ұйымдары марокколық және испандық шекара күзетшілерінің артық күш қолданғанын айыптады, бірақ өлімге әкелетін қару қолданылмады, ал кейіннен өлімдер "механикалық тұншығудан" болды деп хабарланды. Марокко Испания мен Еуропалық Одақтан Еуропалық Одақтың миграциялық бақылауын сырттан тапсыру үшін ондаған миллион еуро алды. Испания тарапындағы екі қабатты қоршаудан басқа, Марокко тарапында толығымен тік сымнан жасалған қосымша биік қоршау және олардың арасында ор бар. Қала Малага, Альмерия және Мотриль қалаларымен паром арқылы байланысты. Мелилья мен Марокконы байланыстыратын үш жол бар, бірақ шекаралық бақылау бекеттерінен өту қажет.

Спорт

Мелилья серфингпен айналысатын маңызды орын. Қаланың футбол клубы, UD Melilla, Испания футболының үшінші лигасы – Segunda División B-де ойнайды. Клуб 1943 жылы құрылған және 1945 жылдан бері 12 000 орындық Estadio Municipal Álvarez Claro стадионында өнер көрсетеді. 2012 жылы екінші клуб таратылғанға дейін UD Melilla, AD Ceuta клубымен Сеута – Мелилья дербиін өткізіп тұрды. Бұл клубтар Марокко аумағына кірмей, Испания арқылы бір-біріне сапар шегетін. Қаладағы екінші деңгейдегі клуб – төртінші лигадағы Tercera División-да ойнайтын Casino del Real CF. Футболды басқарушы мекеме – Мелилья футбол федерациясы.

Мароккомен дау

Марокко үкіметі Испанияны Мелилья мен Сеутаның егемендігін, сондай-ақ Альхусемас, Велез және Перехиль аралдары сияқты адам тұрмайтын аралдарды Мароккоға беруге бірнеше рет шақырды. Испанияның осы талапты қабылдамауы Марокко мен Испания қарым-қатынасындағы негізгі шиеленіс көзіне айналды. Мароккода Мелильяны көбінесе "басылып алынған Мелилья" деп атайды, ал Марокко үкіметі Мелильяның және аймақтағы басқа испан аумақтарының отар екенін мәлімдейді. Марокконың Мелильяға егемендік алуға тырысатынының басты себебі – қаланың географиялық орналасуы. Мелилья Марокко аумағы мен Жерорта теңізімен қоршалған, Испанияның басқа бөліктерімен шектес емес. Бұл аргументті алғаш Марокконың "Истиклол" партиясының негізін қалаушыларының бірі Алал Эль Фааси ұсынды. Ол Марокконың Испания билігіндегі Мелильяны және Солтүстік Африканың басқа аумақтарын басып алуын ашық қолдады. Испания, әлемнің көптеген елдері сияқты, Марокконың Мелильяға қатысты талабын мойындамайды. Испания үкіметінің ресми позициясы бойынша, Мелилья 16 ғасырдан бері Испанияның бір бөлігі болып табылады, яғни Марокконың 1956 жылы Испания мен Франциядан тәуелсіздік алғанға дейін ғасырлар бұрыннан. Мелилья халқының көпшілігі Испанияның егемендігін сақтап қалуды жақтайды және Марокконың аумаққа бақылау орнатуына қарсы. 1986 жылы Испания Солтүстік Атлантика шарты ұйымына (НАТО) қосылды. Алайда, Мелилья НАТО қорғауында емес, себебі Солтүстік Атлантика шартының 6-бабы мұндай қорғауды Еуропа мен Солтүстік Америкаға және Рақ тропигінен солтүстікке орналасқан аралдарға ғана шектейді. Бірақ Франция НАТО-ға қосылғанда, француз Алжирі келісімге нақты түрде енгізілді. Заңгерлер шартының басқа да баптары Солтүстік Африкадағы испан аумақтарын қамтуы мүмкін екенін айтады, бірақ бұл пікір әлі тәжірибеде тексерілген жоқ. 2022 жылғы Мадрид саммитінде Испания Мелильяны қорғау мәселесін көтерді. НАТО Бас хатшысы Йенс Столтенберг: "НАТО Сеута мен Мелильяны қоса, барлық одақтастарды кез келген қауіптен қорғайды. 5-бапты қолдану – әрқашан саяси шешім, бірақ НАТО барлық одақтастарды қорғауға дайын екеніне сенімді болыңыз" деді. 2020 жылдың 21 желтоқсанында Марокко премьер-министрі Сааддин Османи Мелильяның "Сахара сияқты Мароккоға тиесілі" екенін айтқаннан кейін, Испания үкіметі Марокко елшісі Карима Беньяишты шақырып, Испания барлық серіктестерінен өз аумағының егемендігі мен аумақтық тұтастығын құрметтеуін күтетінін және Османидің сөздеріне түсіндірме беруді талап етті.