Кіріспе

Тапиноцефалидтер (Tapinocephalidae) - дамыған тапиноцефалидтердің жойылған туысы. Ол Ulemosaurus, Tapinocaninus және Tapinocephalinae бар клад ретінде анықталады. Олар Ресей мен Оңтүстік Африкадан белгілі. Тәпиноцефалидтердің бүкіл әлемде таралуы (пангеялық) болған. Олар Вордиан және Капитаниан дәуірлерінде қысқа уақыт бойы өркендеп, бірнеше ұрпаққа бөлініп, бір мезгілде өмір сүрді және негізінен бас сүйегінің және одан да аз дәрежеде қаңқасының ерекшеліктерімен ерекшеленді. Мұндай ұқсас жануарлардың әрқайсысы қалай өздерінің экологиялық орнын таба алатыны анық емес, бірақ бұл анық болды. Бұл жерде Хадрозаврлар мен кератопсиялық динозаврлармен қатар кесек креда дәуірінің дәуірімен қатар барады. Олардың кенеттен құрып кету себебі белгісіз, өйткені басқа кіші жануарлар, тіпті парейзаврлар да зардап шекпеді. Плейстоценнің соңғы мегафаунасының жойылуы сияқты, көптеген факторлар әсер еткен болуы мүмкін.

Сипаттама

Денесі терең және кең, бұл өсімдікті жейтін ішекке мүмкіндік береді. Иықтары жамбас аймағынан әлдеқайда жоғары, сондықтан артқы жағы мойыннан құйрығына дейін жирафтық жолмен еңкейеді. Бұл олардың жер бетінен бір метр немесе одан да биік жерде өсетін өсімдіктермен қоректенгенін білдіреді. Аяқтары ауыр, алдыңғы аяқтары екі жағына қарай созылып, ал артқы аяқтары беліне тікелей орналастырылған (дицинодонттар бірдей ұстанымға ие). Аяқтары кең және қысқа.

Бас сүйегі

Тапиноцефалидтердің бас сүйегі қатты салынған, ұзын мұрынды (мысалы, Struthiocephalus) немесе биік және қысқа (мысалы, Moschops). Басының жоғарғы бөлігі дөңгелек, ал маңдайдың сүйектері құпшақ немесе бас түрінде жоғары көтеріледі, ортасында үлкен эпифиз ойығы бар. Кейбір үлгілерде бұл бас тек орташа қалыңдықта, ал басқаларында ол өте қалың болып, үлкен сүйек массасына айналады (пахиостоз). Бұл жануарлар, ықтимал, аумақ немесе жұптар үшін, белгілі бір ішкі жүріс-тұрысқа қатысады деп болжанады. Бас сүйегінің осыған ұқсас қалыңдауы пачицефалозаврлар ("көкіректі") динозаврларда кездеседі және бұл жануарлардың барлығы қазіргі ешкілер мен бигхорн қойлар немесе Еоценнің соңғы титанотерлері сияқты баспен соққылау мінез-құлқын қолданған деп болжанады. Олардың вегетариандық өмір салтына сәйкес, кескішпен жиектелген тістері айырмашылықсыз, иттерсіз және ілмектей. Толысқанда тістердің талы мен соққысы болады, ал бүкіл батареяның жоғарғы және төменгі тістері өзара байланысады.

Өлшемі

Тапиноцефалидтер - бұл ірі өсімдік жейтін диноцефалиандардың дамыған туысы, олардың ересектер салмағы шамамен 500 кг-нан, мүмкін Tapinocephalus atherstonei сияқты ең үлкен түрлеріне дейін. Диноцефалиялардың көпшілігіне тән гигантизмге деген үрдіс осы отбасының ең ерте кездескен мүшелеріне де тән еді. Парейзаврлармен бірге олар орта перм дәуірінің ауыр атлетикасы болды.

Экология

Бұл жануарлар құрғақ таулы жерлерде (Колберт), батпақтарда немесе түріне немесе тайпасына байланысты өмір сүрген-тұрмағанына қатысты келіспеушіліктер бар. Тапиноцефалидтердің әр түрлі экологиялық нишаларды иеленгені сөзсіз. Алайда Грегори (1926) және Бунстра (1965) сияқты ертедегі жазушылардың оларды жартылай сулы балуандар деп қарастыруы савроподтар туралы көне аңызды еске салады. Егер олар бас майлары болса, онда олар жайқалыпты батпақ балдырлары болуы мүмкін емес, өйткені бас майлары белгілі бір деңгейде қозғалыс қабілетін білдіреді. Боунстраның пікірінше, Тапиноцефалус және Струтиоцефалус сияқты формалар жартылай сулы, ал Мошопс жер бетінде өмір сүрген. Кейбір тапиноцефалид түрлері көлдің шетінде жиі болып, жұмсақ өсімдіктермен қоректенген болуы мүмкін, ал басқалары құрғақ биік жерлерді артық көрген. Грегори (1926) диноцефалиандар су жануарлары деп есептеді, олардың кең қолдары мен аяқтары, алғы және артқы жақтары жануарларды су арқылы жылжытуға пайдалы, ал массивті маңдайы суға секірудің артықшылығы болып табылады. Ол эпифиздің фототроптық болуы мүмкін екенін, бұл жануардың су бетінде бағдарлануына көмектесетінін айтты.

Физиологиясы

Тапиноцефалидтерді су тасқыны саздықтарында баурап жүрген өмірден құтқарып, Баккер (1975, 1986) сүйек гистологиясы, географиялық таралуы және жыртқыш олжалары арасындағы қарым-қатынастар олардың белсенді, толығымен жер бетіндегі және кем дегенде ішінара эндотермиялық жануарлар екенін көрсетті, эктотермиялық пеликозаврлар мен толығымен эндотермиялық териодонттар арасында. МакНаб пен Гайст сияқты басқалар тапиноцефалидтер инерциялық гомеотерм деп қарастырылғанын айтады, үлкен баррельді дене мен қысқа құйрық жылуды сақтау үшін ең тиімді бет болып табылады.