Кіріспе
Маркус Кларктың 1870-1872 жылдардағы романы "Енді өмір сүру үшін" - Маркус Кларктың 1870-1872 жылдар аралығында "The Australian Journal" журналында басылып шыққан әңгімесі. Ол 1874 жылы роман түрінде жарық көрді және Австралияның ертегі тарихында сотталған адам өмірінің ең танымал романы болып табылады. Кейде сенбейтіндей кездейсоқтықтарға сүйеніп, оқиға Руфус Доустың тағдырына байланысты, ол қылмысқа кінәлі емес. Кітапта тұтқындарға қатысты қатыгездік пен адамгершілікке жатпайтын қарым-қатынас, кейбіреулері салыстырмалы түрде кішігірім қылмыстар үшін тасымалданған, және тұтқындардың көрген жағдайлары суреттеледі. Роман автордың зерттеулеріне, сондай-ақ Тасманиядағы Порт-Артур жазалау қонысына жасаған сапарына негізделген.
For the Term of His Natural Life is a story written by Marcus Clarke and published in The Australian Journal between 1870 and 1872 (as His Natural Life). It was published as a novel in 1874 and is the best known novelisation of life as a convict in early Australian history. At times relying on seemingly implausible coincidences, the story follows the fortunes of Rufus Dawes, a young man transported for a murder that he did not commit. The book clearly conveys the harsh and inhumane treatment meted out to the convicts, some of whom were transported for relatively minor crimes, and graphically describes the conditions the convicts experienced. The novel was based on research by the author as well as a visit to the penal settlement of Port Arthur, Tasmania.
Сюжетке кіріспе
Құрылымы жағынан, "Табиғи өмірінің мерзімі үшін" тұтқын дәуіріндегі нақты оқиғалардың жартылай ойдан шығарылған есебі, оның кейіпкерінің қайғылы оқиғасымен еркін байланысты. Көптеген оқиғалар мен көптеген кейіпкерлер тарихи дереккөздерден, соның ішінде Маркус Кларктың "Жас ел туралы ескі әңгімелер" шығармасынан оңай анықталады. Виктория дәуіріндегі сотталғандар романдарында әдеттегідей, Руфус Доуз - қате сотталған мырза; қазіргі заманғы оқырмандар нақты кісі өлтірушіні танымал көркем шығарманың кейіпкері деп есептейді.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Бұл оқиға жас британдық аристократ Ричард Девайн туралы әңгімемен басталады, ол кеме жасау магнатының ұлы, сэр Ричард Девайн. Отбасылық зорлық-зомбылық оқиғасында Ричардтың анасы сэр Ричардқа оның ұлының әкесі басқа адам, Лорд Беласис екенін айтады. Сэр Ричард, егер Ричард кетпесе және ешқашан қайтып келмесе, анасының беделін қауіпке ұшыратады. Ол оны біраз уақыт жинауға қалдырады, ол өзінің заңгерін шақырып, оның өсиетін өзгертеді, сондықтан Ричард мұра алмайды. Ричард кетіп бара жатқанда, ол қылмыс орнына тап болады: оның биологиялық әкесі, Лорд Беласис өлтірілді, және Ричард сэр Ричардтың қылмыс орнын тастап кетіп бара жатқанына куә болады. Полиция келіп, Ричардты құлыптады, ол енді өзінің атын Руфус Доуес деп атайды (китаптың қалған бөлігі үшін қолданылады), Лорд Беласисті өлтіргені үшін. Сонымен қатар, сэр Ричард үйге оралып, өлімге ұшырайды, мүмкін жүрек соғысынан, өсиетін өзгертпей. Руфус Доуес/Ричард Девайн бұны ешқашан білмейді. Руфусты кісі өлтіргені үшін кінәлі деп таппайды, бірақ мәйітті ұрлағандығы үшін кінәлі деп танылады және Австралияның жазалау колониясына тасымалдауға сотталады. 1827 жылы Доуес Малабардағы Ван Димен жеріне жіберіледі, сонымен қатар Капитан Викерс, Маккуори гарматындағы қылмыстық қоныстың жаңа командирі, оның әйелі Джулия және баласы Сильвия, Джулияның қызметші қызы, Сара Пурфой және лейтенант Морис Фрере, Ричард Девайнның туысы, сэр Ричардтың әпкесі ұлы, Ричардтың орнына байлықты мұра еткен болар еді. Сараның кемеге тек өзінің сүйіктісі Джон Рексті босату үшін келгені белгілі болды. Ол басқа үш адамның көмегімен көтеріліс ұйымдастырады: Габбет, Джеймс "Джимми" Ветч немесе "Карау" және "Мучер" деген лақаппен аталған адам, ал Джон Рекс қызбамен ауруханада жатыр. Бір күні түнде жанып жатқан кеме байқалды және ол Гидасп деп анықталды; Ричард Девайн жүзіп кеткен кеме. Экипаж табылмады. Келесі күні Доуес көтерілісшілердің жоспарларын естіп алады, бірақ аз уақыттан кейін қызуы көтерілгендіктен ауруханаға жеткізіледі. Ол капитан Викерс пен доктор Пайнға жоспар туралы ескертеді. Сара капитанды мас етеді, ал Фрере басқа істермен айналысады, бірақ Виккерстің күзетшілерді жасырын түрде екі есе көбейтуін білмейді. Сондықтан көтеріліс сәтсіз болды, бірақ Демми Ветч, тек Доуес оларды сатқан болуы мүмкін екенін түсінген, Доуес көтерілістің жетекшісі болды деп мәлімдей отырып, кек алады. Доуес кінәлі деп танылып, екінші өмір бойына сотталады. 1833 жылы Маккуори портында Морис Фрере капитан Викерске Маккуори портындағы қоныстануды тастап, сотталғандарды Порт-Артурға көшіру туралы хабарды жеткізуге келді. Ол сонымен қатар Сильвиямен достыққа тырысады, бірақ ол бала оның сотталғандарға жасаған әрекетіне куә болғаннан бері (әсіресе, оның досы Доуестің досы) досы болады. Руфус Доуес бірнеше рет өлтіруге тырысқан, бірақ екі рет қашып құтылуға тырысқан және көп уақыт бойы жаман мінез-құлық пен жазаға ұшыраған. Фрере келген кезде ол жағалау алдындағы шағын арал - Груммет-Рок қаласында жалғыздықта отыр. Доуес Фрере портта танып, қоныстан бас тартуға дайындықты көріп, Фрере командалық міндетті өз мойнына алды деп қате ойлайды. Қайтып оралғаннан кейін Фрередің емделуіне ұшырағанша, ол өзін-өзі суға батыруға тырысады. Осы арада Викерс түрмеде отырғандардың қасына шығады, ал Фрере бриг Оспейге еріп, миссис Викерс пен Сильвия, ұшқыш, бес сарбаз және он сотталғанды алып кетеді. Қылмыскерлердің арасында Джон Рекс бар, ол тағы да бүлік шығаруға ниетті. Қылмыскерлер қайықты басып алып, екі сарбазды өлтіріп, біреуін жаралап, оны Виккерлер, ұшқыш және Фреремен бірге қалдырады. Ұшқыш пен жарақаттанған адам көп ұзамай қайтыс болады. Бір күні түнде бір адам олардың уақытша қосына келеді. Бұл - Руфус Доуес, ол елді мекенге жүзіп барып, оны бос күйінде тауып алды. Бастапқыда оған күмәнмен қараса да, кішкентай қауым тез арада Доуесті қабылдайды, әсіресе ол олардың өмірін ыңғайлы етудің көптеген жолдарын білгендіктен. Сильвия оған ұнайды және Дауес көп ұзамай оны қуанту үшін бәрін жасайды, Фрере қызғанышпен Сильвияның ықыласына ие болуға тырысады. Бұл сондай-ақ Доуес, Сильвия ежелгі британиялықтардың coracles туралы айтқаннан кейін, планшеттер мен ешкі терісінен қайық салуды жоспарлайды және табысқа жетеді. Фрере Доуеске кешірім беруге уәде берсе де, оған төменгі дәрежедегі адам ретінде қарауды тоқтатпай, бір сәтте Доуесті қатты ренжітіп, өз бетімен кетуді ойлайды. Тек Сильвияның құмға "Жақсы мырз...
Жариялану тарихы
"Табиғи өмірінің ұзақтығы үшін" 1870 жылдың наурызы мен 1872 жылдың маусымы аралығында "Австралиялық журнал" журналында жиырма жеті бөлімде басылып шықты. Ол романға жинақталып, 1874 жылы "Табиғи өмірі" деп жарияланды, содан кейін 1884 жылы "Табиғи өмірі үшін" деген ұзын атаумен қайта жарияланды. 1970 жылы Penguin баспасында сериалдық басылымның толық басылымы басылды.
Әдеби мәні және сын
Кітап Лондондағы Athenaeum, Spectator, Vanity Fair, The Graphic, The Standard және Morning Post газеттерінде жақсы бағаланды. Бұл тасманиялық готика әдебиетінің алғашқы үлгілерінің бірі болып саналады. Ақырында роман "Табиғи өмірінің мерзімі үшін" деп аталды, бірақ бастапқыда Кларк қысқа атауды бұл әңгіменің жалпы адамзаттың күресі мен болашақ австралиялық нәсіл туралы екенін білдіру үшін қалаған. Ол ең қиын жағдайда да адам рухын сақтап қалуды тойлауды қалады. Бұл кітап өзінің қатыгездігімен және жүйелі зорлық-зомбылығымен басқа кітаптарға қарағанда Австралияның сотталғандар тарихының ерекшелігін арттырды.
Бейімделулер
Кітап 1877 жылы неміс тіліне аударылды. Неміс тілінде басылып шыққан бұл кітаптың атауы Deportirt auf Lebenszeit (Өмір бойы жер аударылады) болды. Бұл пираттық басылым, ол үшін Кларк ешқандай ақы алмады. Аударма 1974 жылы Франкфуртта қайта басылды. Оның "Табиғи өмірінің мерзімі" атты еңбегі голланд, орыс, швед және қытай тілдеріне аударылған. Британия мен АҚШ-та көптеген басылымдар жарық көрді. Оның сахналық бейімделуі, Оның табиғи өмірі 1886 жылы Джордж Лейч жазды және 1886 жылы 26 сәуірде Брисбендегі Корольдік театрда МакМахон мен Лейч драмалық компаниясы ойнаған. Алфред Дампир кейіннен Лейч пьесасын сахналады, ал тағы бір жазушы Иниго Тиррелл (немесе Тиррелл Уикс, Фредерик Уикс) алты аптадан кейін жарық көрген және орындалған "Табиғи өмірінің мерзімі үшін" пьесасын жазды. Ол Лейчтің нұсқасын Мельбурндағы Корольдік театрда орындауға тыйым салу туралы тыйым салу туралы өтінiш бермей қалды. Екі автордың ішінде Лейч Кларктың жесірінен рұқсат алған жалғыз автор болды және авторлық келісімге қол қойған жалғыз автор болды. Мажерони драмалық компаниясы 1903 және 1904 жылдары Лейч пьесасымен Жаңа Зеландия мен Австралияның кейбір штаттарын аралады, Джордж Мажерони Дейвс және Марио Мажерони Рей ролінде ойнады. Тирреллдің нұсқасы кейіннен Лондонның Адельфи театрында және Сан-Францискодағы Алказар театрында ойнатылды. МакМахон романды 1908 жылы (22 минут) түсірілген Австралияның алғашқы толық метражды кинофильмдерінің біріне негіз ретінде қолданды. 1911 жылы Альфред Дампиердің танымал романның сахналық бейімделуіне негізделген "Руфус Доустың өмірі" деген тағы бір нұсқасы болды. Ең танымал фильм нұсқасы 1927 жылы шым экрандағы жұлдыздар Джордж Фишер мен Ева Новакпен бірге келді. Сондай-ақ, британдық актер Эдвард Хауэлл, ол Австралияның радио, сахна және теледидар актері болды. Кларктың қызы, актриса Марион Маркус Кларк (1876-1958) фильмде роль ойнады. Роман 1935 жылы Австралия радиосына арналды. Ол 1952 жылы сериялы түрде жарық көрді, оны Уолтер Пим оқыды. Австралиялық шағын сериал, "For the Term of His Natural Life" Патрисия Пэйн мен Уилтон Шиллер 1983 жылы жазған және шығарған, оның басты рөлін Колин Фрильс ойнады, ал Энтони Перкинс пен Патрик Макни де қатысты. 21 жасар композитор Саймон Уокер 1М1 Records компаниясы шығарған сәнді оркестрлік музыканы шығару үшін таңдалды. Бұл нұсқа АҚШ-тың нұсқасына негізделген.
Танымал мәдениетте
Австралиялық фильм "Аның сотталған қалыңдығы немесе оның табиғи өмірінің мерзімі үшін" (1918) де Кларктың жұмысына сілтеме жасады. "Чоппер 4 кітапты оқып береді: оның табиғи емес өмірінің мерзімі үшін" деген атау осы шығармаға сілтеме жасайды. 2000 жылы Порт-Артурға келгеннен кейін американдық әнші-күйші Род Макдональд "Джон Кинг" атты ән жазды. Бұл ән Порт-Артур түрмесіндегі шын тұтқын туралы. Шығармадағы Руфус Доуес сияқты Джон Кинг те қате сотталған болуы мүмкін, бірақ ол өмірін түрмеде өткізді. Ән MacDonald-тың 2011 жылы шыққан Songs Of Freedom және Big Brass Bed-тің "Dylan Jam + 2" (2009) альбомында кездеседі. 2012 жылы Мельбурн қаласындағы суретші Филип Дейви "Бұл керемет жәндіктер елі" атты көрмеде кітаптан әсер алған бірқатар туындыларды көрсетті. 2013 жылы Патрисия Пэйн "Табиғи өмірінің мерзімі үшін" интерактивті iPad қосымшасы түрінде қайта таныстырды