Кіріспе

Габсбургтер әулеті мен Франция арасындағы аумақтық және әскери қақтығыстар Француздық Габсбургтер арасындағы бәсекелестік (; Habsburgisch französischer Gegensatz) - Франция мен Габсбургтер әулеті арасындағы бәсекелестік. Габсбургтер әр түрлі уақытта Киелі Рим империясын, Испания империясын, Австрияны, Богемияны және Венгрияны қамтитын кеңейтілген және дамып келе жатқан империяның басында болды. Ол жоғары орта ғасырларда Аугсбург диетасынан бастап, бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін монархияның таралуына дейін болды. Австрияның мұрагерлік жерлерін иеленіп қана қоймай, Габсбургтер династиясы Төменгі елдерді (14821794), Испанияны (15041700) және Киелі Рим империясын (14381806) басқарды. Бұл жерлердің барлығы император Карл V-нің басқаруындағы жеке одақта болды. Габсбургтердің Батыс Еуропаға кеңінен жайылуы Габсбургтер аумағымен қоршалған Франция Корольдігімен шекаралық шиеленістерге әкелді. Екі держава арасындағы бәсекелестік бірнеше қақтығыстардың себебі болды. Бұларға Англия-Франция соғыстарының (1066-1815), Бургундия мұрагерлік соғысының (1477-1482), Италия соғыстарының (1494-1559), Отыз жылдық соғыстың (1618-1648), Тоғыз жылдық соғыстың (1688-1697) және Испанияның (1700-1713), Польшаның (1733-1736) және Австрияның (1740-1748) мұрагерлік соғыстарының бөліктері кіреді.

Орта ғасырлар

Орта ғасырдың аяғында Габсбургтер, олардың иеліктері негізінен Австриядан, кейіннен Испаниядан тұратын, негізінен неке арқылы коалиция жасағысы келді, бұл саясат некелік мұра арқылы аумақ алудың қосымша пайдасына ие болды. Аумақтық кеңею Габсбургтерге бүкіл Еуропа бойынша Испания жолы, Бургундия, Милан және Төменгі елдер сияқты аумақтарды алуға мүмкіндік берді. Бұл үрдіс Мажарстан патшасы Маттиас Корвиннің: "Bella gerant alii, tu felix Austria, nube!" деген сөздерімен сипатталған. "Соғысты басқалар жүргізсін. Сен, бақытты Австрия, үйлен!" Осы дәстүрге сәйкес, 1477 жылы архидюк Максимилиан Бургундия мен Нидерландының соңғы валои билеушісі Мэриге үйленді. Он тоғыз жылдан кейін олардың ұлы Филипп Көрікті Кастилияның Жоаннасына үйленді, ол Испанияның тағына мұрагер болды. 1519 жылы Жоанна мен Филипптің ұлы Чарльз осы дүниелердің барлығын біріктірді. Франция үш жағында Габсбургтермен көршілес болды, оңтүстікте Испания, солтүстікте Нидерланды және шығыста Франш-Конте.

Италия соғыстары

Италия соғыстары - Ренессанс дәуірінде Италияда 1494 және 1559 жылдар аралығында болған ұзақ соғыс сериясы. Экономикалық жағынан дамыған, бірақ саяси жағынан бірнеше мемлекетке бөлінген Италия түбегі Еуропаның үстемдігі үшін басты шайқас алаңы болды. Бұл қақтығыстар Италия мен Еуропаның ірі державаларын қамтиды, бұл оқиғалар 1454 жылы Италия лигасын құрумен келісілген 40 жылдық Лоди бейбітшілігінің аяқталуына байланысты болды. 1490 жылдары одақтың ыдырауы Италияны Франция королі Карл VIII-нің амбицияларына ашық қалдырды, ол 1494 жылы династиялық талап ету негізінде Неаполь патшалығына басып кірді. Алайда француздар Венеция Республикасы Габсбургтер Австриясы мен Испаниямен одақ құрғаннан кейін Неапольді тастап кетуге мәжбүр болды.

Отыз жылдық соғыс

Карл V патшалығы 1556 жылы оның династиясының неміс және испан тармақтарына бөлінсе де, Бургундия мұрасының аумақтарының көпшілігі, соның ішінде Фландрия, испан тәжінде қалды, ал неміс аймақтары Киелі Рим империясының ішіндегі династияның австриялық тармағында қалды. Франция Габсбургтер державаларының қоршауын тұрақты қауіп ретінде қарастырды және бірнеше жылдан кейін Аустрияның Еуропадағы Испанияның үстемдігін болдырмау үшін араласты. Отыз жылдық соғыс 1618 жылы Богемиядағы протестанттық астаналар мен олардың католик монархы Фердинанд II арасындағы Австрияның мұрагері арасындағы қақтығыстың нәтижесінде басталды. Фердинанд II Богемия патшасы ретінде орнынан алынып, оның орнына Фридрих V Пфальц патшасы билік құрды. Ақырында, қақтығыс мемлекетішілік бүліктен екі діни топтың арасындағы толыққанды соғысқа айналды: протестанттық Солтүстік Германия мемлекеттері (кейіннен Дания мен Швецияны қамтыды); және Австрия мен Испания Габсбургтерінің католик күштері, сондай-ақ неміс католик Лигасы. Кейін Франция да осы қақтығысқа қосылды, ал оның ұлттық діні католиктік болғанына қарамастан, ол Габсбургтердің Германия жерлеріне толық үстемдік етуіне жол бермеу үшін саяси себеппен протестанттық тарапта соғысты. 1648 жылдан кейін Франция Орталық Еуропаның басым бөлігіне айналды. 1648 жылы Мюнстер бейбітшілік келісімінен кейін және, әсіресе, 1659 жылы Пиреней келісімінен кейін Испанияның билігі баяу төмендей бастады. 1683 жылы Венаның екінші түрік қоршауында түріктерге қарсы жеңіске жеткеннен кейін Австрия Габсбургтері Балқандағы Осман империясымен болған қақтығыстарға аз-кем көңіл бөлді.

Тоғыз жылдық соғыс

Тоғыз жылдық соғыс (1688 - 1697) - Франция королі Людовик XIV мен Австрия, Киелі Рим империясы, Нидерланд Республикасы, Испания, Англия және Савойяның Еуропалық коалициясы арасындағы қақтығыс. Бұл соғыстар Еуропа мен оны қоршаған теңіздерде, Солтүстік Америкада және Үндістанда өтті. Кейде оны бірінші дүниежүзілік соғыс деп те атайды. Бұл қақтығысқа Ирландиядағы Вильям соғысы мен Шотландиядағы Якобит көтерілісі кірді, онда Вильям III және Джеймс II Англия мен Ирландияны басқару үшін күресті, ал Солтүстік Америкадағы француз және ағылшын отаршылдары мен олардың жергілікті одақтастары арасындағы науқан, бүгін американдықтар оны Вильям патша соғысы деп атайды. 1678 жылы Франко-голланд соғысынан шыққан Людовик XIV Еуропадағы ең күшті монарх, көптеген әскери жеңістерге қол жеткізген абсолюттік билеуші болды. Францияның шекараларын нығайту үшін Луи өзінің жеңістерін кеңейтуге кірісті, бұл қысқаша Реюнион соғысына (1683-84) ұласты. Ратисбон бітімгершілігі Францияның жаңа шекараларына жиырма жыл бойы кепілдік берді, бірақ Людовиктің кейінгі әрекеттері - атап айтқанда, оның Фонтенбло эдикты (Нант эдиктісінің күші жойылуы) 1685 жылы - оның әскери және саяси үстемдігінің нашарлауына әкелді. Луидің Рейн өзенін 1688 жылдың қыркүйегінде кесіп өту шешімі оның ықпалын кеңейту және Киелі Рим империясына оның аумақтық және династиялық талаптарын қабылдауға қысым жасау үшін жасалды. Леопольд I және неміс князьдері қарсылық көрсетуге бел буды, ал Штаттар генералдары мен Вильгельм III голландиялықтарды және ағылшындықтарды Францияға қарсы соғысқа тартқанда, француз патшасы өзінің амбицияларын қысқартуға бағытталған күшті коалицияға тап болды. Негізгі ұрыстар Испанияның Нидерланды, Рейнланд, Савой герцогтігі мен Каталониядағы Франция шекараларында болды. Бұл шайқастар Франция әскерлеріне оң әсер етті, бірақ 1696 жылы оның елі экономикалық дағдарысқа ұшырады. Теңіз державалары (Англия мен Нидерланд Республикасы) қаржылық жағынан да тозып кетті, ал Савой Альянстан бас тартқан кезде барлық тараптар келісімге қол жеткізуге тырысты. Рисвик келісімінің (1697) шарттары бойынша Франция Альзастың бүкіл бөлігін сақтап қалды, бірақ Лотарингияны өзінің билеушісіне қайтаруға және Рейннің оң жағалауындағы кез келген табыстан бас тартуға мәжбүр болды. Людовик сонымен қатар Уильям III-ді Англияның заңды патшасы ретінде қабылдады, ал голландтар шекараларын қорғауға көмектесу үшін испандық Нидерландта кедергі қорған жүйесіне ие болды.

Испания мұрагерлік соғысы

Баласы жоқ испан патшасы Карл II 1700 жылы қайтыс болғаннан кейін, Франция королі Людовик XIV Испания тағына өзінің немересі Филипп V-ді талап етті, бұл испандық мұрагерлік соғысына себеп болды. Утрехт келісімінде Людовик Бурбон әулетін Испанияға орнатуға қол жеткізді, бұл қазір екінші дәрежелі держава болды және Габсбургтер Францияны қоршауға алды. Екі ғасырдан кейін бәсекелестік өзінің бастапқы себебін жоғалтты. Испанияның құлдырауынан кейін XVIII ғасырда Еуропа саясатында үлкен қайта құрулар болды. Орталық Еуропаның басым державасы Австрия солтүстікте көтеріліп келе жатқан Пруссиямен күресуге мәжбүр болды. Ресей Ұлы Солтүстік соғыста Швецияға қарсы жеңіске жеткеннен кейін, ақыры, танылған ұлы державаға айналды. Соңында, Еуропа мен Америкадағы Британияның үнемі өсіп келе жатқан күші, Францияның жылдар бойы сақтап келген үстемдігіне қарсы шықты. Дегенмен, екі держава бірнеше онжылдықтар бойы қас-қағым болып қалды.

Франко-австриялық одақ

Француз-Габсбург қатынастарында дипломатиялық революция деп аталатын елеулі өзгеріс 1756 жылы болды. Австриялық дипломат Венцель Антон фон Кауництің идеясы бойынша Франция мен Австрия екі жүз жылдан астам уақыттан бері алғаш рет одақтасты. Бұл одақ Австрияның ханшайымы Мари Антуанеттаның кейінірек король Людовик XVI болған Францияның дофинімен некелесуімен бекітілді. 1756 жылы Версаль келісімінің бірінші шартына қол қойылып, одақ ресми түрде бекітілді. Дипломатиялық өзгерістер Австрия мен Ұлыбританияның мүдделерінің ажырауына байланысты болды. 1748 жылы Аустрия мұрагерлік соғысын аяқтаған Экс-ла-Шапель бейбітшілігі Австрияның Мария Терезасын британдық одаққа қанағаттанбаған етіп қалдырды. Габсбургтер тағына өз құқығын табысты қорғап, 1745 жылы күйеуі Франциск Стефанды император етіп тағайындағанына қарамастан, ол бұл процесте құнды аумақтан бас тартуға мәжбүр болды. Британдық дипломатиялық қысымның әсерінен Мария Тереза Ломбардияның көп бөлігін тастап, Баварияны басып алды, сонымен қатар Парманы Испанияға және Бурбон үйіне берді. Ақырында, Силезияның құнды богемиялық жері Ұлы Фридрихке берілді, ол оны соғыста басып алды. Бұл сатып алу Пруссияны Еуропаның ірі державасы ретінде одан әрі алға жылжытты, ол қазір Австрияның Орталық Еуропадағы позициясына күшейіп келе жатқан қауіп төндірді, ал Пруссияның өсуін британдықтар құптай түсті, олар оны Франция күшін теңестіру және Германиядағы француз ықпалын азайту құралы ретінде көрді, әйтпесе ол Австрияның әлсіздігіне жауап ретінде өсіп кетуі мүмкін еді. Ал француздар Пруссияның алға басуына кедергі келтіруге бел буғандықтан, енді Австрияны қолдауға дайын болды.

Жеті жылдық соғыс

Келісімге қол қойылғаннан бірнеше ай өткен соң, Пруссия, Ұлыбритания, Ресей, Франция және Австрия қатысқан Жеті жылдық соғыс басталды. Франция мен Австрия 1757 жылы жасалған тағы бір келісіммен Бірінші келісімді кеңейтті және Ресеймен бірге Ұлыбритания мен Пруссияның 1756 жылғы Вестминстер конвенциясына негізделген одағына қарсы күресті. Соғыстың алғашқы табыстарына қарамастан, франко-австриялық одақ жеңіске жетпеді. Соғыс Англия мен Пруссияның жеңісімен аяқталды, оған Бранденбург әулеті мен Британияның теңіздерді бақылау кереметі көмектесті, ал Франция мен Австрия әлсіреген позицияда қалды. 1763 жылы соғысты аяқтаған Париж келісімі Францияның Америка құрлығынан кетуін бекітті және Аустрияның зиянына Еуропадағы Пруссияның табыстарын нығайтты.

Француз революциялық және Наполеон соғыстары

Француз революциясына Австриядағы Габсбургтер қарсы шықты, олар Революциялық Республиканы бірнеше монархиялық халықтардың коалициясының көмегімен, соның ішінде Ұлыбритания мен Киелі Рим империясының бірнеше мемлекеттерімен жоюға тырысты. Крис МакНабтың айтуынша: "Австрия императорының алдында тұрған проблемалар негізінен Габсбургтердің өткендегі табыстарына байланысты болды. Негізінен неке арқылы олар әртүрлі этникалық және нәсілдік халықты қамтитын көптеген провинцияларды иеленді, сондықтан әскерде жалпыға бірдей тіл болған жоқ". Осындай қиындықтарға байланысты Австрия армиясы Француз революциялық және Наполеон соғыстары кезінде жеңіліске ұшырады. Үшінші коалиция соғысы кезінде 1805 жылы 2 желтоқсанда Аустерлиц шайқасынан кейін Габсбургтердің Киелі Рим империясын басқару қабілеті күрт әлсіреді. Бұл Киелі Рим империясының таралуына әкелді, ол Франция мен жаңадан құрылған Австрия империясы арасында бөлінді, бұл Рейн конфедерациясының құрылуына әкелді. Конфедерация Наполеонның Австрияны қамтыған Алтыншы коалициядан жеңілгеннен кейін таратылды. Екі империя арасындағы шайқас жүз күндік соғыста қайта жалғасты, онда жетінші және соңғы коалиция француздарды жеңіп, Коалиция соғыстарына тоқтады.

Франко-австриялық соғыс

Бурбондық реставрациядан кейін бірден Франция мен Австрия арасындағы бейбітшілік кезеңін болды, өйткені екі монархия 1818 жылы Бес мәртелік одаққа қатысты. Алайда, бұл одақ 1825 жылы Ресей императоры Александр I-нің өлімі мен 1830 жылғы Франциядағы шілде революциясынан кейін таратылды, онда Бурбон монархиясы құлдыратылды. Екі ел арасындағы қақтығыстар 1859 жылы Франко-австриялық соғыста қайта басталды, Франко-сардиниялық жеңіске жетіп, Франция Савойя мен Ниццаны жеңіп, Австрия Ломбардияны жоғалтты.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1866 жылғы Аустрия-Пруссия соғысынан кейін 1867 жылғы келісім Габсбург императорының қол астында Аустрия-Мажар империясын құруға әкелді. 1879 жылы Австрия-Мажарстан Германия империясымен қос одаққа кірді. Бұған жауап ретінде Франция Ресеймен және Ұлыбританиямен 1894 және 1904 жылдары одақ құрды. 1914 жылы 12 тамызда Франция Үшінші Республикасы Австрияның Сербия мен Ресейге қарсы мәлімдемелеріне жауап ретінде Австрия-Мажарстанға соғыс жариялады. 1915 жылы Италия Корольдігінің соғысқа кіруімен Австрия-Мажарстанға қарсы батыс майдан ашылды. Аустрия-Мажарстанның жеңілісі 1918 жылы 3 қарашада қол қойылған Вилла-Джиусти келісімінің нәтижесінде Оңтүстік Тирольді Италияға берген. 1918 жылы 11 қарашадағы қарулы келісім бойынша Австрия королі Карл I мемлекеттік істерге қатысудан бас тартты және Габсбургтер монархиясы 1919 жылы 3 сәуірде Австрия Конституциялық жиналысының Габсбургтер заңының қабылдануымен ресми түрде аяқталды. Франция соғыстан кейінгі тәуелсіз Бірінші Австрия Республикасын құруда маңызды рөл атқарады. Ол Аншлюсті немесе Веймар Республикасымен одақты Версаль және Сен-Жермен-ан-Лай келісімдерінде тыйым салуға күш салды.