Кіріспе

1956 жылы балалар романы Ян Серрайлье "Күміс семсер" - Ян Серрайлье жазған балалар романы, Ұлыбританияда Джонатан Кейп 1956 жылы, содан кейін 1960 жылы Puffin Books баспасында жарық көрді. Ол сондай-ақ АҚШ-та "Варшавадан қашу" деген атпен жарық көрді. Бұл оқиға шындыққа негізделген, бірақ кейбір жерлердің аты ойдан шығарылған. Қызыл Армияның жүріп өтуі туралы мәлімет Ян Странскийдің "Прагадағы шығыс желінің" куәгерлерінің мәліметтеріне негізделген. 2003 жылғы басылымның кейінірек сөзінде автордың қызы Джейн Серрайльер Гроссфельд Pestalozzi балалар ауылы туралы Picture Post мақаласын дерек көзі ретінде атайды. "Күміс семсер" теледидар мен радиоға арналды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

"Жозеф Балицкий" Варшавадағы бастауыш мектептің директоры 1940 жылдың басында, екінші дүниежүзілік соғыстың басталғанына бірнеше ай қалғанда, неміс сарбаздары тұтқындап, Польшаның биік жерлерінде жүздеген шақырым қашықтықта орналасқан тұтқын лагеріне алып кетті. Оның бастауыш мектебін басып алып, оқушыларды неміс тілінде оқытуға мәжбүр етті. Мектептің айналасына Адольф Гитлер суреттері ілінген еді. Біреу мұны немістерге хабарлаған, нәтижесінде ол үйінен қысқы түнде тұтқын лагеріне әкелінді. Оның швейцариялық әйелі Маргрит пен үш баласы (Рут 13 жаста, Эдек 11 және Брониа 3) өздерін-өзі қамтамасыз етіп, аман қалу үшін қалды. Бір жылдан астам уақыт түрмеде болған соң, ол қашып кетеді. Бір күзетшіні ұрып, оның киімін ұрлап, түрмеден қашып шыққан Жүсіп, түрмеден қарама-қарсы аңғардағы бір ауылға жетіп, сол жерде тұратын қарт жұбайлармен баспана іздеп жүрді. Олар оның полякша келбеті мен сөйлеуі, сондай-ақ неміс формасы арқылы тұжырымдамаға келді, бірақ ол оларға өзінен өткенді айтып, дәлел ретінде қолына таңбаланған ZAK 2473 түрме нөмірін көрсеткеннен кейін оны досы ретінде қабылдады. Оның келгеннен кейін көп ұзамай олар қашықтықта лагерьдің "Құтылу қоңырауының" шырылдағанын естіді, және ол қашып кетуін байқалған болуы керектігін түсінді. Неміс сарбаздары келесі күні қашып кеткен адамды іздеп келді, бірақ Джозеф тұтқындалудан немесе атудан қашу үшін түтіндікке жасырынған еді. Екі солдат үйге кіріп, түтіндікке оқ атып, біреудің жасырынғанын анықтады, бірақ олар үйден қашып кетті (олардың киімдерін бүлдіруден қорқып), содан кейін саң үйіндісін алып тастады. Жозеф Варшаваға оралғанға дейін екі апта сол үйде болды. Жозеф Варшаваға жеткенде, қаланы қатты бомбалаудан танып-білуге шақ болмады. Ақырында ол үйінің қираған жерлерін тауып, кейін Маргритке сыйлық ретінде берген қағаз пышағын - "Күміс семсерді" тапты. Оны күміс семсерді алғысы келген бір бала бақылап отырды, өйткені қираған үйлер "оның орны" еді. Жүсіп балаға (оның аты - Ян, ол қолғап ұрлаудың шебері екендігін білген) егер ол балаларына Швейцарияға кеткенін және олардың да сонда барулары керектігін айтса, оны ұстап тұруға рұқсат берді. Жозеф көршісінен нацистер оның әйеліне жер теруші болып жұмыс істеуге алып кеткенін, содан кейін біреу жоғарғы бөлмеден оларға оқ атқаннан кейін үйді өртеп жібергенін біледі. Содан бері балалар көрінбеді және отта қайтыс болды деп қорқынышты, бірақ Жүсіп әлі де олардың тірі екеніне үміттеніп отыр, өйткені олардың денелері табылмады. Содан кейін Ян Жозефке Германияға баратын жүк пойызын табуға көмектесті, ол Жозеф Польшадан Швейцарияға қашып кетті. Жозефті түрмеге алып кеткеннен кейін көп ұзамай неміс сарбаздары отбасылық үйге кіріп, оның әйеліне қол жұмсады. Немістер өз елдеріне соғыс күш-жігеріне 1 миллион шетелдік жұмысшыны әкелуді талап еткен еді. Эдек олардың қашып кетуін болдырмау үшін фургонға оқ атқан. Рут Едекке ақымақтық жасағаны үшін ескертіп, тұтқындалудан немесе өлтіруден қашу керек деп шешті, сондықтан балалар көрші үйлердің төбесінен шығып, нацистердің үйлерін жарғандығын алыстан бақылады. Содан кейін үш бала қысты Варшаваның екінші жағындағы бомбаланған үйдің жертөлесінде, ал жазда қала сыртындағы орманды жерлерде өткізді. Рут жақын маңдағы балалар үшін мектеп ашқан, ал Эдек қара базардағы сатушылармен байланысқа түсіп, әпкелері мен олармен бірге тұратын басқа балаларға тамақ пен киім ұрлап жүрді. Бір күні кешке ол қайтып келмеді. Рут ақырында Эдектің немістер жинап алған заттарды іздеп жүрген үйге келгенін біледі. Олар Едек пен үй иесін тұтқындап, үйді өртеп, тұтқындарды алып кетіпті. 1944 жылы Варшаваны ресейліктер азат етті, бірақ Едектің қайда екені туралы немесе балалардың ата-анасы туралы әлі де ешқандай хабар жоқ еді. Рут пен Брониа әлі де қалада жаңа баспанада тұрды, бір күні Брониа көшеде жатқан үлкен баланы тапты. Ол өзін Ян деп таныстырды, ал қолында ағашпен жасалған қорап болды. Рут орыс күзетшісі Иванмен дос болады. Ол қызға түрлі заттар беріп, жақсы дос болып кетті. Ол ақырында Эдектің Позенде екенін, ол тұтқында болған неміс еңбек лагерінен қашып кеткенін анықтады. Ол Рут пен Бронианың үйіне барып, Эдек туралы жақсы хабарды жеткізген кезде, оған жауынгер болған Ян шабуыл жасады. Осылайша Рут сандықтың ішіндегі бір нәрсе - күміс семсерді таниды. Содан соң Ян оларға әкесінің Швейцарияға бара жатқанын айтып береді. Содан соң Рут, Брониа, Ян Позенге жол тартып, ақырында босқындар тамақт...

Бейімделулер

BBC 1957 жылы Лондондағы Лайм Гроув студиясында сегіз бөлімді балалар телесериалы шығарды, ал 1970-ші жылдардың басында BBC теледидары нұсқасы шығарылды. Бұл сериалдардың екеуі де белгілі бір деңгейде сақталған деп есептеледі (1957 жылғы сериалдың соңғы эпизодының бар екені белгілі). 2011 жылы, автордың туғанына жүз жыл толуына бір жыл қалғанда, BBC Radio 4 Extra үшін радиода бейімделген.