Кіріспе
1956 жылы балалар романы Ян Серрайлье "Күміс семсер" - Ян Серрайлье жазған балалар романы, Ұлыбританияда Джонатан Кейп 1956 жылы, содан кейін 1960 жылы Puffin Books баспасында жарық көрді. Ол сондай-ақ АҚШ-та "Варшавадан қашу" деген атпен жарық көрді. Бұл оқиға шындыққа негізделген, бірақ кейбір жерлердің аты ойдан шығарылған. Қызыл Армияның жүріп өтуі туралы мәлімет Ян Странскийдің "Прагадағы шығыс желінің" куәгерлерінің мәліметтеріне негізделген. 2003 жылғы басылымның кейінірек сөзінде автордың қызы Джейн Серрайльер Гроссфельд Pestalozzi балалар ауылы туралы Picture Post мақаласын дерек көзі ретінде атайды. "Күміс семсер" теледидар мен радиоға арналды.
The Silver Sword is a children's novel written by Ian Serraillier and published in the United Kingdom by Jonathan Cape in 1956 and then by Puffin Books in 1960. It has also been published in the United States under the title Escape From Warsaw. The story is based on fact, although fictional names are given to a few of the places mentioned. The account of the Red Army on the march is derived from eyewitness accounts in Jan Stransky's East Wind over Prague. In an Afterword to the 2003 edition Jane Serraillier Grossfeld, the author's daughter, identifies a Picture Post article about the Pestalozzi children's village as a source. The Silver Sword has been adapted for television and radio.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
"Жозеф Балицкий" Варшавадағы бастауыш мектептің директоры 1940 жылдың басында, екінші дүниежүзілік соғыстың басталғанына бірнеше ай қалғанда, неміс сарбаздары тұтқындап, Польшаның биік жерлерінде жүздеген шақырым қашықтықта орналасқан тұтқын лагеріне алып кетті. Оның бастауыш мектебін басып алып, оқушыларды неміс тілінде оқытуға мәжбүр етті. Мектептің айналасына Адольф Гитлер суреттері ілінген еді. Біреу мұны немістерге хабарлаған, нәтижесінде ол үйінен қысқы түнде тұтқын лагеріне әкелінді. Оның швейцариялық әйелі Маргрит пен үш баласы (Рут 13 жаста, Эдек 11 және Брониа 3) өздерін-өзі қамтамасыз етіп, аман қалу үшін қалды. Бір жылдан астам уақыт түрмеде болған соң, ол қашып кетеді. Бір күзетшіні ұрып, оның киімін ұрлап, түрмеден қашып шыққан Жүсіп, түрмеден қарама-қарсы аңғардағы бір ауылға жетіп, сол жерде тұратын қарт жұбайлармен баспана іздеп жүрді. Олар оның полякша келбеті мен сөйлеуі, сондай-ақ неміс формасы арқылы тұжырымдамаға келді, бірақ ол оларға өзінен өткенді айтып, дәлел ретінде қолына таңбаланған ZAK 2473 түрме нөмірін көрсеткеннен кейін оны досы ретінде қабылдады. Оның келгеннен кейін көп ұзамай олар қашықтықта лагерьдің "Құтылу қоңырауының" шырылдағанын естіді, және ол қашып кетуін байқалған болуы керектігін түсінді. Неміс сарбаздары келесі күні қашып кеткен адамды іздеп келді, бірақ Джозеф тұтқындалудан немесе атудан қашу үшін түтіндікке жасырынған еді. Екі солдат үйге кіріп, түтіндікке оқ атып, біреудің жасырынғанын анықтады, бірақ олар үйден қашып кетті (олардың киімдерін бүлдіруден қорқып), содан кейін саң үйіндісін алып тастады. Жозеф Варшаваға оралғанға дейін екі апта сол үйде болды. Жозеф Варшаваға жеткенде, қаланы қатты бомбалаудан танып-білуге шақ болмады. Ақырында ол үйінің қираған жерлерін тауып, кейін Маргритке сыйлық ретінде берген қағаз пышағын - "Күміс семсерді" тапты. Оны күміс семсерді алғысы келген бір бала бақылап отырды, өйткені қираған үйлер "оның орны" еді. Жүсіп балаға (оның аты - Ян, ол қолғап ұрлаудың шебері екендігін білген) егер ол балаларына Швейцарияға кеткенін және олардың да сонда барулары керектігін айтса, оны ұстап тұруға рұқсат берді. Жозеф көршісінен нацистер оның әйеліне жер теруші болып жұмыс істеуге алып кеткенін, содан кейін біреу жоғарғы бөлмеден оларға оқ атқаннан кейін үйді өртеп жібергенін біледі. Содан бері балалар көрінбеді және отта қайтыс болды деп қорқынышты, бірақ Жүсіп әлі де олардың тірі екеніне үміттеніп отыр, өйткені олардың денелері табылмады. Содан кейін Ян Жозефке Германияға баратын жүк пойызын табуға көмектесті, ол Жозеф Польшадан Швейцарияға қашып кетті. Жозефті түрмеге алып кеткеннен кейін көп ұзамай неміс сарбаздары отбасылық үйге кіріп, оның әйеліне қол жұмсады. Немістер өз елдеріне соғыс күш-жігеріне 1 миллион шетелдік жұмысшыны әкелуді талап еткен еді. Эдек олардың қашып кетуін болдырмау үшін фургонға оқ атқан. Рут Едекке ақымақтық жасағаны үшін ескертіп, тұтқындалудан немесе өлтіруден қашу керек деп шешті, сондықтан балалар көрші үйлердің төбесінен шығып, нацистердің үйлерін жарғандығын алыстан бақылады. Содан кейін үш бала қысты Варшаваның екінші жағындағы бомбаланған үйдің жертөлесінде, ал жазда қала сыртындағы орманды жерлерде өткізді. Рут жақын маңдағы балалар үшін мектеп ашқан, ал Эдек қара базардағы сатушылармен байланысқа түсіп, әпкелері мен олармен бірге тұратын басқа балаларға тамақ пен киім ұрлап жүрді. Бір күні кешке ол қайтып келмеді. Рут ақырында Эдектің немістер жинап алған заттарды іздеп жүрген үйге келгенін біледі. Олар Едек пен үй иесін тұтқындап, үйді өртеп, тұтқындарды алып кетіпті. 1944 жылы Варшаваны ресейліктер азат етті, бірақ Едектің қайда екені туралы немесе балалардың ата-анасы туралы әлі де ешқандай хабар жоқ еді. Рут пен Брониа әлі де қалада жаңа баспанада тұрды, бір күні Брониа көшеде жатқан үлкен баланы тапты. Ол өзін Ян деп таныстырды, ал қолында ағашпен жасалған қорап болды. Рут орыс күзетшісі Иванмен дос болады. Ол қызға түрлі заттар беріп, жақсы дос болып кетті. Ол ақырында Эдектің Позенде екенін, ол тұтқында болған неміс еңбек лагерінен қашып кеткенін анықтады. Ол Рут пен Бронианың үйіне барып, Эдек туралы жақсы хабарды жеткізген кезде, оған жауынгер болған Ян шабуыл жасады. Осылайша Рут сандықтың ішіндегі бір нәрсе - күміс семсерді таниды. Содан соң Ян оларға әкесінің Швейцарияға бара жатқанын айтып береді. Содан соң Рут, Брониа, Ян Позенге жол тартып, ақырында босқындар тамақт...
recaptured. He also crossed paths with a British Army officer named Mark, who wrote a letter to his wife about the chimpanzee and its antics. The children made then made their way south through Germany. Edek, whose health was steadily worsening with tuberculosis, was arrested while following Jan – who had been stealing food from several American trains bringing supplies to the troops. Both boys were prosecuted by the military tribunal, but Edek was cleared of any crimes whilst Jan led a spirited defence, claiming that certain American troops were equally guilty of stealing from the conquered Germans. Nonetheless Jan was sentenced to a week's detention. Upon his release the children continued south and were taken in by a Bavarian farmer. All of the children were put to work on the farm except Edek, who assisted the farmer's wife with light chores. The children spent several weeks working and recuperating at the farm. During their stay, the farmer heard of an edict by the Americans that all foreigners in the area were to be rounded up and returned to their home country. This task was under the authority of the burgomaster. One day the burgomaster crashed his car outside the farm. Edek volunteered to help him fix the damage, deceiving the man by speaking German, but Bronia unwittingly asked a question in Polish, which betrayed the children's identity. The burgomaster later visited the farm and told Kurt that he knew that the children were illegally working on his farm and that they would have to be sent back to Poland. To avoid sending the children back, Kurt helped them escape in two canoes via the local river, a tributary of the River Danube. Before they left, Kurt's pet dog, Ludwig had hidden inside Jan and Edek's canoe and stayed with them on their journey south. Intent on reaching the River Danube, the children paddled along the River Falkenberg and overcame a series of hazards, including an encounter with a soldier who fired some shots at Ruth and Bronia. They managed to escape and reach the Danube. After their canoe journey, Jan noticed that they had left the Silver Sword back at Kurt's house. This news caused Edek's condition to take a turn for the worse. Jan and the dog went missing in the night but Ruth, Edek and Bronia continued south towards Switzerland, with Edek getting weaker day by day. They then met an American G. I. lorry driver named Joe Wolski, who was originally from Poland. He gave the children a lift in his lorry to a Red Cross camp on the north bank of Lake Constance, with Switzerland being on the south bank. He joked that a hyena and a bear were in the back of his truck, but when he opened the back of the truck a tied up Jan and the dog, Ludwig, was inside. At the camp, the children spoke to the camp superintendent and told him of their quest to get to Switzerland. He would not let them cross over the Lake without authority from the Swiss side. However, he later changed his view when he received confirmation from their father, who was now in Switzerland. The superintendent had also received a letter from the International Tracing Service who had received a letter from Kurt, along with the Silver Sword. Ruth was able to talk to her father on the telephone and he told her that he would come over on the ferry to collect them and take them back to Switzerland. On the day that he was due to collect them, it had not rained for several weeks and there were storm clouds in the sky. The children decided to walk to an outcrop along the shore of the lake to see the boat coming across the lake. They crossed a dried up stream to get to the outcrop, but Edek was feeling tired, so they left him on the other side of the stream resting in an old boat. Before they could reach the outcrop a gigantic thunderstorm broke, sending down a heavy downpour which turned the stream into a raging torrent. They then saw Edek in the boat out on the lake and Ludwig going berserk with fear behind them. They managed to get into a boat that had come downstream and try and rescue Edek. Ruth fainted but Jan chose to rescue Edek and leave the dog to his fate. When Ruth woke up, she was finally reunited with her father and then her mother in Switzerland, along with Edek, Bronia and Jan. Jan's record was sent to the authorities, but his parents were never traced and the Balickis granted his request to adopt him. In 1946, the Balickis were put in charge of a Polish House in an International Children's Village in Switzerland. Bronia developed a talent for art and drew numerous pictures of war scenes; Edek spent two years recovering from tuberculosis and went on to become an engineer; Jan mended his thieving ways, and was regularly called upon to care for sick animals, while Ruth became a teacher, married a Frenchman and started a family of her own.
Бейімделулер
BBC 1957 жылы Лондондағы Лайм Гроув студиясында сегіз бөлімді балалар телесериалы шығарды, ал 1970-ші жылдардың басында BBC теледидары нұсқасы шығарылды. Бұл сериалдардың екеуі де белгілі бір деңгейде сақталған деп есептеледі (1957 жылғы сериалдың соңғы эпизодының бар екені белгілі). 2011 жылы, автордың туғанына жүз жыл толуына бір жыл қалғанда, BBC Radio 4 Extra үшін радиода бейімделген.