Кіріспе

Ауғанстандағы соғыс кезінде, Соғыс шығындары жобасына сәйкес, Ауғанстандағы соғыста 176 000 адам қаза тапты: 46 319 азаматтық адам, 69 095 әскери және полиция және кем дегенде 52 893 оппозициялық жауынгерлер. Алайда, өлім саны "ауру, азық-түлік, су, инфрақұрылымға қолжетімділікті жоғалту және / немесе соғыстың басқа да жанама салдарынан" болған өлім-жітімнің салдарынан жоғары болуы мүмкін. Уппсаладағы қақтығыс деректері бағдарламасына сәйкес, қақтығыста 212 191 адам қаза тапты. Соғыстың құны жобасы 2015 жылы соғысқа байланысты жанама себептерден қайтыс болғандардың саны қазіргі қақтығыстарда тікелей өлім-жітімге арақатынасына негізделген 360 000 қосымша адам болуы мүмкін деп бағалады. 2001 жылы АҚШ-тың "Тұрақты бостандық операциясы" деп атаған соғысы әуе шабуылымен басталды, бұл амаль бірден қаза тапқан афғандықтардың саны туралы алаңдаушылықты тудырды. БҰҰ-ның Ауғанстандағы көмек миссиясының (UNAMA) мәліметтері бойынша, жыл сайын азаматтық қаза тапқандардың басым көпшілігі талибандар мен басқа да үкіметтіке қарсы элементтерге тиесілі, бұл көрсеткіш жыл сайын 61% -дан 80% -ға дейін. Азаматтық өлім-жітім соғыстың соңғы кезеңінде жоғары болды, 2015 және 2016 жылдарда екі рет қатарда жыл сайынғы азаматтық өлім-жітімнің рекордын бұзды. Азаматтық шығындар 1980 жылдары Кеңес Одағы мен Ауған соғысы кезінде және одан кейінгі үш азаматтық соғыс кезеңінде: 1989-1992, 1992-1996 және 1996-2001 жылдары болған бейбіт тұрғындар арасындағы үлкен шығындардың жалғасы болып табылады.

Есепті баға

2001 жылдан бері соғыста қаза тапқан бейбіт тұрғындардың жалпы саны туралы ресми мәлімет жоқ, бірақ бірқатар тәуелсіз ұйымдар нақты жылдар немесе кезеңдер бойынша бағалаулар жариялады және олар осы жерде ұсынылады. Барлық көздер болмаса да, олардың көбі өздерінің бағалаулары төмен бағаланған деп мәлімдейді.

Азаматтық және жалпы зардап шеккендер саны (2005)

Associated Press агенттігінің мәліметінше, 2005 жылы шамамен 1700 адам қаза тапты, оның ішінде бейбіт тұрғындар, көтерілісшілер мен қауіпсіздік күштері мүшелері бар. 2004 жылдың желтоқсанынан 2005 жылдың мамыр айының ортасына дейін Хамид Карзай Ауғанстан президенті болып сайланғаннан кейін 600-ге жуық полиция қызметкері қаза тапты.

Азаматтық және жалпы құрбандар саны (2006)

Хьюман Райтс Вотч ұйымының есебінде 2006 жылы 4400 ауған өлтірілген, оның 1000-нан астамы - бейбіт тұрғындар. Associated Press агенттігінің мәліметтері бойынша, Ауғанстан, НАТО және коалиция басшыларының мәлімдемелері бойынша, жалпы өлім саны 4 мыңға жуық, олардың көпшілігі - жауынгерлер. Тамыз айының соңына дейін жылдың алғашқы сегіз айында 1900 адам қаза тапты.

Азаматтық және жалпы құрбандар саны (2008)

БҰҰ-ның Ауғанстандағы көмек миссиясы (UNAMA) 2008 жылы Ауғанстандағы қарулы қақтығыстар нәтижесінде 2118 азаматтың қаза тапқанын хабарлады, бұл 2001 жылғы алғашқы шабуыл аяқталғаннан бері өлген азаматтардың ең жоғары саны. Бұл 2007 жылы ЮНМА-ның берген мәліметінен 40 пайызға көп. UNAMA-ның мәліметі бойынша, 2008 жылы 2118 бейбіт тұрғындар қаза тапқан, олардың 1160-ы үкіметтік қарсы күштердің қолынан қаза тапқан, бұл 2008 жылғы жалпы санының 55%-ын құрайды, ал 828-і халықаралық әскери күштердің қолынан қаза тапқан, бұл 2008 жылғы жалпы санының 39%-ын құрайды. Қалған 6% - 130 өлім-жітім - тараптардың ешқайсысына жатқызылмайды, өйткені олардың кейбіреулері өлімге тік атыс нәтижесінде немесе жарылмаған оқ-дәрілер салдарынан қаза тапты. Үкіметке қарсы элементтер қаза тапқан бейбіт тұрғындардың 85% -ы өз-өзіне қол жұмсау немесе қолдан жасалған жарылғыш құрылғылар салдарынан қаза тапты. Үкіметке жақтас күштердің құрбан болған бейбіт тұрғындардың 64% АҚШ/НАТО әуе шабуылдарынан қаза тапты. 2008 жылдың қазан айында Нью-Гэмпшир университетінің профессоры Марк В. Герольд 2005 жылдан бастап 2008 жылдың осы кезеңіне дейін АҚШ және басқа да НАТО күштерінің тікелей іс-қимылында қаза тапқан азаматтардың саны кем дегенде 2699-3273 адам болды деп хабарлады. Бұл сандар қаза тапқан афғандық азаматтардың санын төмен бағалайды, себебі әскерилер кейде бейбіт тұрғындарды жауынгерлер деп атайды, ал бұл сандар тек оқиға орнында бірден қайтыс болған бейбіт тұрғындарды ғана қамтиды, ал кейіннен жарақаттан қайтыс болған бейбіт тұрғындарды қамтымайды. 2008 жылы 38 гуманитарлық көмек көрсетуші, олардың барлығы дерлік үкіметтік емес ұйымдарда жұмыс істегендер, 2007 жылдан екі есеге өлім құшты, 147 адам ұрланды. 2009 жылдың 11 мамырында АҚШ Қорғаныс министрі Роберт Гейтс МакКирнанның орнын генерал МакКристалға ауыстырды. Генерал Маккристалдың алғашқы мәлімдемесінің бірі - азаматтық қаза тапқандарды азайту үшін әуе шабуылын қолдануды қатаң шектеу болды. Ауған басшылары ұзақ уақыттан бері шетелдік әскерлердің әуе шабуылын және түнгі уақытта ауған үйлеріне шабуыл жасауын тоқтатуды сұрайды. Нәтижесінде, 2009 жылдың 2 шілдесінен бастап, коалицияның әуе және жер бетіндегі жауынгерлік операцияларына Ауғанстандағы халықаралық қауіпсіздікке көмек көрсету күштерінің қолбасшысы, АҚШ-тың генерал Стэнли Маккристалдың тактикалық нұсқауына сәйкес, ауғандық азаматтық құрбандарды азайту үшін шаралар қабылдау тапсырылды. Ауғанстандық азаматтардың өліміне қоса, сегіз жылдық соғыста қамалған ауған халқы да тіршілік ету жолын жоғалтып, жер аударудан, үйлерін, мүлкін және жеке меншігін жоюдан зардап шекті. 2009 жылдың қыркүйек айында БҰҰ тамыз айының 20 тамыздағы сайлаудың нәтижесінде ауғандық азаматтар үшін 2009 жылдың ең қасіретке ұшыраған айы болғанын хабарлады. БҰҰ-ның хабарлауынша, жыл басынан бастап тамыз айына дейін 1500 адам қаза тапты. Баяндамада былай делінген: "2009 жылдың басынан бері тамыз айы ең көп адам өлген ай болды. Бұл сандар соңғы айларда қауіпсіздіктің төмендеуі мен сайлауға байланысты зорлық-зомбылықтың артуын көрсетеді". БҰҰ-ның Ауғанстандағы көмек миссиясы (UNAMA) өлімдердің 68% -ын үкіметті қарсы элементтерге, ал 23% -ын халықаралық әскери күштерге олардың көпшілігі әуе шабуылдарына байланысты деп есептеді. Бейбіт тұрғындар қаза тапқан жағдайлардың 9%-ында ЮНМА себепті қақтығыстағы тараптардың бірінің біріне анық жатқызуға қабілетті емес. 2008 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда қаза тапқан азаматтардың саны 31% -ға өсті, бұл кезде 1145 адам қаза тапқан.

Азаматтық және жалпы құрбандар саны (2010)

2010 жыл 2001 жылдың соңында Талибан үкіметінің құлдырауынан кейін, Ауғанстанның солтүстік, шығыс және батыс аймақтарына қауіпсіздік пен тұрақсыздықтың таралуымен, соғыс кезінде Ауғанстанның азаматтық азаматтары үшін ең қасіретке ұшыраған жыл болды. Жасалған жарылғыш құрылғыларды қолдану көбейді, күніне орташа есеппен 23 жол бойындағы бомба жарылды, табылды немесе сөндірілді. 2012 жылы 2769 бейбіт тұрғындар қаза тауып, 4821 адам жарақат алған.

Азаматтық және жалпы құрбандар саны (2013)

БҰҰ 2013 жылы 2969 бейбіт тұрғындардың қаза тапқанын және 5669 жарақаттануын тіркеді. Жалпы алғанда, БҰҰ мәліметтері бойынша, 2014 жылы 3710 бейбіт адам қаза тауып, 6825 адам жарақат алған.

Азаматтық және жалпы құрбандар саны (2015)

БҰҰ-ның бағалауы бойынша 2015 жылы 3545 бейбіт адам қаза тауып, 7457 адам жарақат алған.

Азаматтық және жалпы құрбандар саны (2016)

БҰҰ-ның бағалауы бойынша 2016 жылы Ауғанстанда 3498 бейбіт адам қаза тауып, 7920 адам жарақат алған.

Азаматтық және жалпы құрбандар саны (2017)

БҰҰ-ның бағалауы бойынша 2017 жылдың қаңтар мен маусым айларында 1662 бейбіт адам қаза тапты. ИМ ауруханаға шабуыл жасап, 50 науқас пен қызметкерді өлтірді. Германиялық әйел көмекші қызметкері өлтірілді, оның ауған күзетшісінің басы алынды және мамыр айында фин әйел көмекшісін ұрлап кетті (көпшілігі ИМИЛ-ге).

Азаматтық және жалпы құрбандар (2018)

Тамыз айының соңына қарай соғыста бес американдық сарбаз қаза тапты. АҚШ-тың Ауғанстанда 15 мыңға жуық әскері бар. Уппсаладағы конфликт деректері бағдарламасына сәйкес, 2018 жылдың соңына қарай қаза тапқандардың жалпы саны, азаматтық тұрғындар мен жауынгерлерді қоса алғанда, 20 000-нан асады. 2018 жылдың қазан айында 273 ауғандық азамат қаза тауып, 550 адам жарақат алды. 2018 жылдың 28 желтоқсанында ЮНИСЕФ шығарған есепте 2018 жылдың алғашқы тоғыз айында Ауғанстанда бес мың бала қаза тапқан немесе жарақат алған. ЮНИСЕФ-тің төтенше жағдайлар жөніндегі директоры Мануэль Фонтейн әлем қақтығыс аймақтарында өмір сүріп жатқан балаларды ұмытып кеткенін айтты.

Ауғанстандықтар бейбіт тұрғындардың қаза болуына наразылық білдірді

2002 жылдың 4 шілдесінде Талибанды құлатудан кейінгі алғашқы антиамерикалық наразылық акциясы барысында 200-ге жуық афғандық Кабул көшелерінде АҚШ әскерлерінің шабуылдарына наразылығын білдіру үшін шеруге шықты. Ауғанстанның сыртқы істер министрі Абдулланың айтуынша, АҚШ-тың Урузган провинциясындағы жарты ондық ауылға жасаған шабуылдарынан 44 адам қаза тауып, 120 адам жарақат алды. 2007 жылдың 30 сәуірінде мыңдаған ауғандықтар АҚШ-тың коалициясы мен ауған әскерлерін Батыс Герат провинциясында бейбіт тұрғындарды өлтірді деп айыптап, наразылық акциясына шықты. Демонстранттар Батыс әскерлерінің үлкен базасы орналасқан Херат қаласының оңтүстігіндегі Шиндандтағы үкімет округінің штаб-пәтеріне шабуыл жасады. АҚШ-қа қарсы наразылық шарасы Нангахар провинциясының шығысында сонда коалиция мен Ауғанстан күштерінің бейбіт тұрғындарды өлтіруіне қарсы наразылық шарасы өткен күннен кейін өтті. 2007 жылдың 2 мамырында 500-ге жуық афған университет студенттері шығыстағы Нангархар провинциясында бірнеше күн бұрын АҚШ бастаған коалиция әскерлері алты бейбіт тұрғындарды өлтірді деп наразылық білдірді. Сол күні Ауғанстан мен БҰҰ топтары өздерінің зерттеулері бойынша, батыс Герат провинциясындағы шалғай аңғарда бірнеше күн бойы болған соғыс пен бомбалау кезінде 50-ге жуық бейбіт адам қаза тапқандығын хабарлады. 2007 жылдың 26 қыркүйегінде шетелдік әскерлер екі діни басшыны өлтірген рейдтен кейін 500-ге жуық ауғандық наразылық білдірушілер Кандагар қаласынан шығатын негізгі тас жолды жапты, кейбіреулері "Канадаға өлім" және "Шет елдіктерге өлім" деп айқайлап, шетелдік әскерлерді елден кетуді талап етті. Демонстранттар американдық және канадалық сарбаздарды Кандагар қаласының шетіндегі Сенджарайдағы үйлерге түнгі рейд кезінде екі діни көшбасшыны өлтірген деп айыптады. Сондай-ақ, Ауғанстан президенті Хамид Карзайға елде шетелдік әскерилердің болуына жол бергені үшін ашу-ыза да білдірілді. 2008 жылдың 23 тамызында 250-ге жуық ауғандық ауыл тұрғындары 76 бейбіт тұрғындардың, көбісі балалардың, АҚШ-тың Әзизабад ауылының маңында, Ауғанстанның батысындағы Герат қаласынан оңтүстікке қарай 120 шақырым жерде, әуе шабуылынан қаза тапқанына наразылық білдіру үшін ашулы демонстрацияға жиналды. 2008 жылдың 1 қыркүйегінде Ауғанстан астанасы Кабулда жүздеген азаматтар көшеге шығып, Кабул Джалалабад тас жолында дөңгелектерді өртеп, Кабулдағы бір отбасының үш мүшесін, оның ішінде екі баланы АҚШ қолбасшылығындағы әскерлер өлтіргеніне наразылық білдірді. Тұрғындардың айтуынша, АҚШ қолбасшылығындағы әскерлер таңертеңгілік шабуылда Кабулдың шығыс бөлігіндегі Худ-Хейл аймағына қол гранаталарын лақтырып, бір үйді басып кірді. Олардың өлімі - ауғандықтарды ашуға салған және ауған үкіметі мен шетелдік әскерлер арасында жік салған оқиғалардың соңғысы. 2008 жылдың 16 қазанында Хелманд провинциясының астанасы Лашкар-Гахта НАТО күштерінің және Ауғанстан үкіметінің болуына қарсы наразылық акциялары өтті. 2008 жылдың 26 желтоқсанында жүздеген ауғандықтар АҚШ әскери күштерінің түнгі рейдінен кейін Кандагар провинциясының Майванд ауданында наразылық білдіріп, шабуылда жазықсыз адамдар қаза тапқан деп мәлімдеді. Әскери шабуылға ашуланған жергілікті тұрғындар үш сағат бойы негізгі тас жолды жауып, дөңгелектерді өртеп жіберді. 2009 жылдың 7 наурызында Ауғанстанның шығысында жүздеген демонстранттар Хост провинциясындағы таңертеңгі шабуылға наразылық білдіру үшін АҚШ әскери конвойының жолын жауып, төрт адамды өлтіріп, екі адамды жарақаттады. Облыс губернаторының орынбасары Тахир Хан Сабари төрт адамның бейбіт тұрғындар екенін, бірақ АҚШ әскері олардың жауынгерлер екенін мәлімдеді. Хост қаласындағы демонстрацияшылар американдық әскери конвойға тас лақтырып, "Америкаға өлім!" деп айқайлап, дөңгелектерді өртеп, көкке түтін ұшырды. 2009 жылдың 7 мамырында мыңдаған ауғандық ауыл тұрғындары "Америкаға өлім" және "Үкіметке өлім" деп айқайлап, 4 мамырда 147 бейбіт тұрғындардың өмірін қиған АҚШ-тың бомбалаушы әуе шабуылына қарсы Фарах қаласында наразылық білдірді. Полициямен қақтығыстар АҚШ-тың В1 бомбалаушы ұшақтары соққылаған үш ауылдың тұрғындары 15 жаңадан табылған мәйітті жүк көлігімен провинция губернаторының үйіне әкелгеннен кейін басталды. Полиция оқ атып, төрт демонстрант жарақат алды. Тірі қалғандардың айтуынша, әуе шабуылы бірнеше ұшақтың қате ақпарат бойынша жасаған қысқаша шабуыл емес, үш ауылды ұрып-соққан ұдайы бомбалау болд�...

Ауғанстан талибандардың адам өлтіруіне қарсы наразылық білдірді

2008 жылдың 19 қазанында Талибанның күштерінің Қаңдаһар провинциясының оңтүстігінде жауынгерлер бақылайтын аймақта 26 жігітті өлтіргенінен кейін - құрбандар Ауғанстан үкіметінің сарбаздары ма, рекруттар ма, әлде Иранда жұмыс іздеген жай ғана азаматтар ма - белгісіз - келесі жұма күні өлтірілгендердің көпшілігі шыққан Лағман провинциясының солтүстік-шығысындағы Михтарлам қаласында 1000 адам Талибанның осы кісі өлтіруіне наразылық білдірді. 2008 жылдың қазан айына дейін Ауғанстанда 29 көмекші, оның ішінде 5 адам ауған емес, қаза тапты. Біріккен Ұлттар Ұйымының мәліметінше, 2009 жылы Ауғанстанда азаматтық тұрғындар қаза тапқандардың 76%-ына, 2010 жылы 75%-ына, 2011 жылы 80%-ына үкіметті қарсы элементтер жауапты болды. Көтерілісші күштердің жаппай келтірген азаматтық шығындарын ескере отырып, Ауғанстандағы үкіметті және шетелдік әскери күштерге қарсы қарулы көтеріліс әртүрлі мақсаттар мен идеологиялармен ынталандырылған, міндетті түрде "Талибан" ретінде танылмаған және бір ғана билік бағыты бойынша әрекет етпейтін көптеген әртүрлі адамдар мен топтардан тұрады. 2008 жылдың қазан айында Ұлыбританияның "Ауғанстанға қызмет ет" атты христиандық қайырымдылық ұйымында жұмыс істейтін британдық қайырымдылық қызметкері Гейл Уильямс Кабул маңында қаза тапты. Талибан оны "оғанстанның христиан дінін уағыздап жүргені үшін" өлтіргенін мәлімдеді.

АҚШ пен одақтастарына қарсы халықаралық наразылық өлімге әкеліп соқты

АҚШ пен НАТО-ның тікелей және жанама түрде бомбалау науқанынан мыңдаған ауғандық азаматтардың өлімі 2001 жылдан бері Ауғанстандағы соғысқа қарсы наразылықтардың негізгі негізгі бағыты болды. 2001 жылдың қазан айында Джордж Буш пен Дональд Рамсфелдтің басқаруындағы АҚШ-тың "Тұрақты бостандық" операциясы ресми түрде басталғанға дейінгі күндері дүние жүзінде үлкен масштабтағы жаһандық демонстрациялар басталған наразылық акциялары жыл сайын өткізіліп келеді.