Кіріспе

Қарсы ағымды тарату (CCD, сонымен қатар "қарсы ағымды" тарату деп те жазылады) - 1940 жылдары Лайман Крейг әзірлеген аналитикалық химия әдісі. Қарсы ағымды бөлу - сұйық-сұйық экстракция қағидаларына негізделген бөлу процесі, онда химиялық қосылыстар екі араласпайтын сұйық фазалар арасында (мысалы, мұнай мен су) екі фазадағы салыстырмалы ерігіштігіне сәйкес бөлінеді (бөлінеді). Сұйық сұйықтықты алудың ең қарапайым түрі - қоспалардың қоспасын екі араласпайтын сұйық фазаның арасында бөлу. Бұл бес кезеңнен тұрады: 1) екі фазалы еріткіш жүйесімен бөлгіш шұңқырды дайындау, 2) қоспаны бөлгіш шұңқырға енгізу, 3) екі қабатты араластыру және фазаларға қосылыстардың массалық тасымалдауына мүмкіндік беру үшін бөлгіш шұңқырды күшті шайқап, 4) бөлгіш шұңқырдың мазмұнын екі бөлек фазаға қайтаруға рұқсат етіледі және 5) төменгі фазаны құйып, екі фаза бір-бірінен бөлінеді. Егер қосылыстар төменгі фазада ерімейтін болса, онда олар жоғарғы фазаға таралады және бөлгіш шұңқырда қалады. Егер қосылыстар жоғарғы фазада ерімейтін болса, онда олар төменгі фазаға таралады және бөлгіш шұңқырдан шығарылады. Егер қоспада жоғарғы фазада еритін бір немесе бірнеше қосылыстар және төменгі фазада еритін бір немесе бірнеше қосылыстар болса, онда экстракция орын алды. Көбінесе, жекелеген қосылыстар белгілі бір дәрежеде екі фазада да еритін болады, сондықтан экстракция толық емес. Қосындының екі фазадағы салыстырмалы ерігіштігі бөлу коэффициенті деп аталады. Бір бөлектеу шұңқыры мұқият құрастырылған екі фазалы еріткіш жүйесімен белгілі бір қоспа қоспаларын бөлуде пайдалы болса, әр түрлі бөлу коэффициенттері бар қоспаларды бөлу үшін бірнеше бөлектеу шұңқырларын қолдануға болады. Сондықтан қарсы ағымды тарату - сұйық сұйықтықтарды алу операцияларының тізбектілігі арқылы қоспаларды бөлу үшін ыдыстар сериясын (бөлгіш шұңқырларды) пайдалану әдісі. Сұйық сұйықтықтарды алудан айырмашылығы, CCD аспаптарында жоғарғы фаза төменгі фазадан фазалар орныққаннан кейін декантталады. Біріншіден, екі фазасы бар 1 (V1) ыдысқа қоспа құйылады және сұйық сұйық экстракция процесі жүргізіледі. Жоғарғы фаза жаңа төменгі фазаны ұстап тұрған екінші ыдысқа (V2) қосылады. V1-ге жаңа жоғарғы фаза қосылады. Екі ыдысты да шайқап, тұншықтырады. V1-ден V2-ге жоғары фаза бір уақытта V2-ден V3-ге жоғары фаза көшіріледі, ол қазірдің өзінде төменгі фазаны ұстайды. V1 жаңа жоғарғы фазасы қосылады, барлық үш ыдыс шайқалады және орнықтырылады және процесс жалғасады. Жоғары фазада төменгі фазаға қарағанда ерігіш болатын қосылыстар ыдыстар сериясының ("поезд") төменгі жағына қарай жылдам және әрі қарай жүреді, ал төменгі фазада жоғарғы фазаға қарағанда ерігіш болатын қосылыстар артта қалады. Жоғары фазада ерімейтін қоспа V1 ыдысында, ал төменгі фазада ерімейтін қоспа қорғасын ыдысында қалады.

Тарихи дамуы

Сұйықтықты сұйықтықтан бөлу техникасын әзірлеудегі алғашқы жұмыстарды Cornish және басқалар атқарды. "Системалық бөлшек үлестіру" деп аталатын процесспен, сонымен қатар Рэндалл мен Лонгтинмен, бірақ орталық тұлға, әрине, Лайман Крейг. Лайман Крейг қарсы ағымды таратуды әзірлеу мепакрин (атабрин) дәрілік затының этилен дихлориді, метанол және сулы буферлік екі фазалы еріткіш жүйесінің екі қабаты арасындағы бөлуді зерттеуден басталды. Атабриннің бөліну коэффициенті (Kc бөліну коэффициентімен сәйкес келеді) еріткіш жүйесінің құрамына және буфердің pH- на байланысты өзгеріп отырады. Келесі мақалада Крейг Мартин мен Сингедің бөлініс хроматографиясы бойынша жұмысынан шабыт алып, олардың үлестіру константасына (бөлу коэффициентімен сәйкес келетін K) негізделген қосылыстарды бөлетін аппаратты жасады. Бензол, гексан, метанол және судан тұратын еріткіш жүйесі органикалық қышқылдардың қоспаларын бөлетіндігі көрсетілді. Математикалық теорияның қолданбалардың дамуымен қатар дамығаны таңғаларлық. Крейг әр түрлі қоспаларды сынап, екі фазалы еріткіш жүйелерін құрастыру және ең бастысы коммерциялық тұрғыда тиімді құрал әзірлеу арқылы осы бөліну әдісін жалғастырды. CCD техникасы көптеген белгілі бөліністерде, мысалы, пенициллин, полициклді ароматты көмірсутектер, инсулин, өт қышқылдары, рибонуклеин қышқылдары, таксоль, Streptomyces антибиотиктері. және басқа да көптеген антибиотиктер.