Кіріспе

Catocala туысы - Erebidae тұқымдасына жататын жалпы Холарктикалық туыс. 1802 жылы Франц фон Паула Шранк тұқымдасты құрды. Бұл шыбын-шіркейлер қанаттың астындағы шыбын-шіркейлер немесе жай қанаттың астындағы шыбын-шіркейлер деп аталады. Бұл терминдер кейде бірнеше туысқан көбелектер үшін қолданылады, бірақ әдетте, әсіресе көпшілік түрінде қолданылғанда, олар тек Катокалаға қатысты қолданылады. 250-ден астам белгілі түрдің жартысынан көбі Солтүстік Америкада, көбінесе АҚШ-та кездеседі, ал қалғандары Еуразияда кездеседі. Олардың бестен бір бөлігі (шамамен 30 түрі) Еуропада таралған. Бірнеше түрі солтүстік неотропиктер мен Индомалаяда кездеседі.

Сипаттамасы мен экологиясы

Катокаланың көпшілігі орта және үлкен ересектер, арткы қанаттарынан басқа, ашық түсті, ал артқы қанаттары қызыл, қызыл, ақ немесе тіпті көк түсті жолақтармен таңбаланған. Кейбірінде артқы қанаттары көбінесе қара түсті. "Қанаттың асты" деген жалпы атаудан айырмашылығы, түстер үстіңгі жағында жарқыраған. Алайда, жарқын артқы қанаттары тынышталған кезде көрінбейді, олар тұншықты алдыңғы қанаттары астында жасырылады, сондықтан да осылай аталады. Олардың түрлі-түстілігі мен түрлі-түстілігі мен үлгілері арқасында қанаттың астындағы көбелектер Лепидоптераны жинаушылар арасында танымал. Британдық Үндістанның фаунасы, соның ішінде Цейлон мен Бирма: күбәләктер II томда, тұқымы төмендегідей сипатталған. Әдетте, концентрикалық белгілерге орналастырылған жарқын түстер кездейсоқ қарағанда мысық сияқты жыртқыш жануардың көзіне ұқсайды деп есептеледі. Қанаттың астындағы көбелек күндіз ағаштың діңгегіне немесе бұтағына тынығатын жерінде жақсы маскировкаланған, бірдеңе қозғай қалса, кенеттен артқы қанаттарын ашып жібереді. Бұл көрініске үйренбеген құс немесе басқа да ұсақ жыртқыш аңдар қорқып, көбелектің қашып кетуіне мүмкіндік береді. Алайда, кейбір басқа ашық түсті көбелектерден айырмашылығы, олар жыртқышқа зиянды немесе тіпті улы, қанаттың астындағы көбелектер кем дегенде кейбір құстарға (мысалы, көк көбелек, Cyanocitta cristata) жақсы дәмді. Түнгі жыртқыш аңдарды, мысықтарды, аулақ ұстауға көмектесу үшін бұл күбелектердің (көптеген туыстары сияқты) есту мүшелері жақсы дамыған. Көптеген түрлердің сіркелілері ағаш өсімдіктерінің жапырақтарымен қоректенеді, әдетте ағаштар, кейде бұталар. Типтік азық өсімдіктері - Betulaceae, Fagaceae және Juglandaceae отбасыларының Fagales негізінен гиккори (Carya), дуб (Quercus) және жаңғақ ағашы (Juglans) түрлері, сондай-ақ басқалары, мысалы, аллер (Alnus), бук (Fagus), қайың (Betula) және каштана (Castanea). Көптеген ескі әлемнің және кейбір Солтүстік Америка түрлерінің балдырлары Мальпигиалдарға жататын Саликаceae Populus (поплер) және Саликс (саздар) түрлерін жейді. Катокаланың азық-түлік өсімдіктері, мысалы, Розалес, Тилия (линда және бассейн) немесе кейбір Фабалес; алдыңғылары сияқты, олардың барлығы Розидтік эудикоттардың Fabidae тұқымына жатады. Әдеттегіден гөрі, қанатты көбелектер, сондай-ақ, розидтердің алыс тұқымына жататын кеспейір (Асер) сияқты өсімдіктермен, сондай-ақ астеридтер болып табылатын және еудикоттың стандарттары бойынша басқа тағамдық өсімдіктерге мүлдем қатысы жоқ шырша ағаштары (Fraxinus) және көкжиек (Vaccinium) сияқты өсімдіктермен қоректенеді. Ересектер түнгі уақытта ұшып, таң атқаннан кейін таң атқанға дейін ұшып жүреді. Олар түнгі сағат екілерде белсенді болады. Алайда, қанаттың астындағы көпқұрттардың барлық түрлерінің болмаса, бірнешеуінің дәл түскі уақытта екінші белсенділік кезеңі болады, бұл кезеңде олар күнделікті шамамен 12 сағат қанатта болады. Catocala тұқымдасының атауы шамамен "қолақты артқы қанаттары" дегенді білдіреді. Бұл екі ежелгі грек сөзінің бірі - като (κάτω, "арғы" немесе "төменгі") және калос (καλός, "қоректі").

Жіктеу

Бұл тұқымда 250-ден астам түр бар. Катокала түрлері мұнда Еуразия тобына және Солтүстік Америкада кездесетін басқа топқа бөлінеді. Бұл нақты қатынастарды білдірмейді; бұл негізінен түрлердің көптігімен ыңғайлы жұмыс істеу үшін жасалады. Дегенмен, бұл топтардың кем дегенде біршама шамада бір-біріне жақын түрлерден құралуы мүмкін. Катокалада бірнеше құпия түрлер кешені бар, мысалы, Делиланың астындағы (C. delilah) тобы; бұл және басқа да бұрын-соңды белгісіз түрлер әлі де ашылып, кейбір санда сипатталады. Осылайша, қанаттың астындағы көбелектердің филогенезиясы мен таксономиясын шешу - бұл тұрақты күш-жігер, ол (2011 жылға дейін) аз жетістіктерге қол жеткізді. Ғылыми әдебиетте кейде салыстырмалы түрде туысқан түрлерге кішігірім бөліністер қолданылады, бірақ тұтас алғанда тұқым үшін тұрақты және кеңінен қабылданған таксономиялық емдеу жоқ.