Кіріспе

Aa - Нидерландыдағы шағын өзен. Ол Лимбург провинциясының оңтүстік-шығысындағы Пел аймағында Ндерверт маңында көтеріледі. Солтүстік Брабант провинциясынан солтүстік-батысқа қарай ағып, 's Hertogenbosch, шамамен Zuid Willemsvaart каналы бойымен ағады. Гертогенбошта Аа мен Доммель өзендерінің қосылуынан Дизе өзені пайда болады, ол бірнеше шақырымнан кейін Маас өзеніне құяды. АА ағысындағы негізгі қалалар - Астен, Гельмонд, Вегель және Гертогенбош.

Ескі АА кеме қатынасына жарамды болды

Қазіргі АА бұрынғы өзен сияқты маңызды емес. Бұл 1823-1826 жылдар аралығында Aa су бассейнінде қазылған Zuid Willemsvaart-ке байланысты. АА өзеніне құятын судың көп бөлігін канал өзіне сіңіреді. Zuid Willemsvaart бастапқыда Aa-дан әлдеқайда кең болуы үшін қазылып, бірақ содан бері оның ені мен тереңдігі жылдамдады, Aa-дан одан да көп суды алды. АА-ның тарихтағы рөлін оның бұрынғы жағдайын қарастыру арқылы ғана түсінуге болады. 1760 жылдары АА өзенінде Гертогенбош қаласынан 25 шақырым жердегі Эрп көпіріне дейін жүзуге болатын. 1839 жылы ол әлі де Ерп шлюзына дейін жүзуге жарамды болды. Сондай - ақ, таяқпен қозғалатын баржалар мен кішігірім қайықтар өзеннен Гертогенбоштан 30 шақырым жердегі Гемерттен солтүстікке қарай Кокске дейін жүзіп бара алатындығы туралы мәліметтер бар. Бұлардың бәрі бір жерге әкелуі мүмкін. Алайда, Кокс, Гемерт қаласындағы Коксехове өзенінің маңында Гертогенбош қаласына баратын және қайтып келетін кемелерге арналған порт болған. Бұл қызмет Zuid Willemsvaart қазылғаннан кейін ғана тоқтаған. Бұл А өзеніндегі Хесвик қамалының Гертогенбошты Нидерланд Республикасына қарсы қорғауда стратегиялық маңызды орынға ие болғанын түсіндіреді.

Құдық қазу жоспарлары

1625 жылы Аа өзенін Лиероптағы Стипдонк диірменінен Гертогенбошқа дейін жүзуге болатын етіп жасау жоспарланған. Бұл жобаның мақсаты - пилден келген торф пен отынды арзан бағамен Гертогенбош қаласына жеткізу. 1626 жылы өзен бойындағы муниципалитеттермен келісімдер жасалды, ал 1627 және 1628 жылдары шлюздер жаңартылды, ал Aa кейбір жерлерде тереңдікке жеткізілді. 1629 жылы Гертогенбошты Нидерланд Республикасы басып алғаннан кейін бұл жағдай тоқтады. 1795 жылы Батавия Республикасы құрылғанда, бұл жоспарлар қайта қаралды. Алғашқы жоспар бойынша АА өзенінен Вегельге дейін жүзуге болады. 1806 жылдың маусым айында АА өзенін тереңдету және кейбір қысқа жолдарды қазу жұмыстары басталды. Жұмыс барысында бұрынғы төсектің астында екі фут төрт дюйм тереңдікте римдік монеталар табылды. 1809 жылы Вегель жоспарын жүзеге асыру үшін шлюздер құрылысы 68 000 гульденге бағаланды. 1810 жылы 16 наурызда Солтүстік Брабант Францияға қосылды. АА-ны кемемен жүзуге жарамды ету жоспарлары, соңында, аса маңызды нәтижеге әкелген жоқ. Zuid Willemsvaart жобалары Aa өзенінің суару алабы үшін жасалды. Алайда, идея мүлдем басқаша болды. Бұрынғы жоспарлар Брабанттың экономикасын дамытуға бағытталған. Zuid Willemsvaart жобалары Лиеж мен Голландия қалалары арасындағы байланысты жақсартуды көздеді.

Соңғы өзгерістер

Zuid Willemsvaart қазылғаннан кейін, 1853 жылы Пельдің көтерілген батпағында торфты өндірудің өнеркәсіптік тәсілі басталды. Нәтижесінде, бұрын көтерілген батпақпен ұсталған жауын-шашын бірте-бірте аз уақытқа созылып, ағып кетті. Бұл АА-ға көбірек су өңдеуге тура келді дегенді білдіреді. Сондықтан 1927-1929 жылдары Хельмондтың айналасында екі канал қазылып, Zuid Willemsvaart-ке қосылды, сондықтан Пилдегі су жағдайы жақсара алды. Бұл жеткіліксіз болды, сондықтан АА 1934 жылдан 1951 жылға дейін нормаландырылды, яғни ол арналанды.

Соңғы жаңалықтар

1995 жылы А2 тас жолының Гертогенбош маңындағы жоғарғы жағалауында қатты жаңбыр жауғандықтан, екі апта бойы тасқын су басып тұрды. Сонымен қатар, жаппай эвакуация талап етіледі деген қорқыныш болды. Бұған себептердің бірі - артық суды мүмкіндігінше тез жоюға бағытталған саясат және кез келген мәселені шешу үшін техникалық шараларға сенім арту. 1995 жылғы оқиғалар осы саясатты өзгертті және ағып жатқан жерлерге, бұрмалау мен өзендер мен бұлақтарды қалпына келтіруге назар аударды. Мақсаты су тасқынын азайту, суды ағызуды баяулату және артық суды құйылған жерлерде уақытша сақтау. АА үшін бұл кеме қатынасын жақсарту немесе суды ағынға қарай ағызу жылдамдығын арттыру үшін көптеген жақсартуларды қайтару керек дегенді білдірді. Бұл 2002-2017 жылдары жүзеге асырылған "Динамикалық Бекдал" (нидерланд тілінде "динамикалық өзен аңғары") жобасы аясында жүзеге асырылды. Жоба бойынша АА-ның Хесвик қамалынан Хертогенбошқа дейінгі аймағында күрделі өзгерістер жасалды. Бұл жобада қауіпсіздік шаралары мен өзен экологиясын қалпына келтіру шаралары біріктірілген. Бұл арада 2014 жылы ашылған жаңа Максима каналы Aa өзенінің төсеніші арқылы қазылып салынды. АА-ны одан төменге алып кетті, сондықтан Максима каналының шығысында АА-да барлық навигация аяқталды. АА өзенінің рекреациялық су қозғалысының қарқындылығын ескере отырып, бұл, бәлкім, артықшылық болып табылады.

Хесвик қаласының маңында

Aa өзенінің Heeswijk бөлігі Кильсдонк диірменінен Heeswijk қасабасына дейін шамамен 5 км қашықтықта өтеді. Қазіргі уақытта оны экологиялық байланыс аймағын құру және Аа өзенін қалпына келтіру үшін дамыту жүргізілуде. Кильсдонк диірмені - жел және су диірмендерінің ерекше үйлесімі.

Хесвик қамалынан Максима каналына дейін

Aa өзенінің Хеесвик қасабасынан Максима каналына дейінгі бөлігі Динамиш-Бикдал жобасының әсерімен сипатталады. Қазір АА өзенінің ені 200 м-дей, ал ені бір-біріне жақын жолақтарда, негізінен өзеннің бастапқы ағысы арқылы ағып жатыр. Сонымен қатар, кейбір қиылысқан бұрандалар бар. Қамалдан төмен қарай Лейграф өзені Ааға қосылады. Максима каналынан бұрын Aa-ның жаңа тармағы Розмаленсе Aa Aa-дан тармақтанады және Максима каналы бойымен Мёзаға ағады. Қазір өзеннен біраз қашықтықта үш жерде бөгеттер орнатылған. Бұл орындарда апат кезінде 1 млн. м3 су қабылданады. Кейбір көпірлер тек велосипедшілер мен жаяу жүргіншілер үшін. АА бойына жол салынбағандықтан, су бойымен жүретін туристерді дөңгелекті жолаушылар кедергі жасамайды. Каноэде жүзу қазір АА-да негізгі демалыс түрі болып табылады. Бұл аймақтың мәдени құндылықтары да бар. Ең алдымен, Солтүстік Брабанттағы ең танымал қамал - Хесвик қамалы. Ол А өзенінде орналасқан, Хертогенбош өзенінен жоғары орналасқан, сондықтан да оның ұзақ уақыт бойы маңызды болғаны түсінікті. АА-ның қиылысында ортағасырлық Тер-Стин диірменінен қалған ғимарат бар. Ағыстың төменгі жағында Селденсайт сарайдың қираған жерлері бар, оны көбінесе қамал деп атайды. Оның ортағасырлық қақпасы бар, қираған жерлері келушілерге ашық. АА өзенінің үстіндегі форд Селденсайт елімінің солтүстігінде орналасқан. 2017 жылы үлкен аумақтан жақын маңдағы көптеген Рим ақшасы табылды. Бұл археологтарға 1832 жылғы картада көрсетілген боғаттың Рим дәуірінде болған деген тұжырым жасауға мүмкіндік берді. Монеталар АА өзенін кесіп өтумен байланысты ант тартулары ретінде түсіндірілді. Ағаның солтүстігінде Кастель тер Аа (Аадағы қамал) іргетасының кейбір бөлшектері көрініп тұр. Тер А қамалы қорғауға жарамды ғимараттан гөрі, көбірек сарай болған.

" Гертогенбош " қаласында

Гертогенбоштың шығысында АА өзені Максима каналына құяды. Ол каналдан өтпейді, бірақ оның астында өтетін құбырлар арқылы жүргізіледі. Осылайша, ол Zuid Willemsvaart ағысына түспейді, ол құлыптармен реттеледі. Содан кейін Aa автокөлік жолының A2 көпірінің астында жалғасады. АА - бұл Хертогенбоштағы кең арна, ол тікелей қала орталығына қарай ағады. Қала орталығына жеткеннен кейін Аа солтүстік қала қабырғалары бойымен ағып, Гертогенбош қамалының батысында Доммельге қосылады. Содан кейін олар Dieze ретінде бірлесіп жалғасады. Гертогенбошта көптеген ескі қайықтанушылар АА-ны қолданады. Сондай-ақ, айналада көптеген демалыс қайықтары жатыр. АА өзенінде балықшылар мен жүзушілер жиі кездеседі. Жағалауда велосипедтерге арналған жолдар бар, оларда скутерлерді шығарып тастауға кедергілер көп. Қаланың ішінде кейбір мәдени нысандар Aa өзенінің бойында орналасқан. Ол жерде XVII ғасырдың басындағы қамал ерекше назарға ие. Қаланың шығысындағы қабырғалар қарапайым тұрғын үйлермен қапталған. Шығысқа қарай Хинтамэриндеде Мунтельболверктің қала жағында орналасқан лунеттер және он тоғызыншы ғасырдағы су мұнарасы орналасқан. Пастор Бартенбрук қазір қарапайым көпір. Бұрынғы көпірді осы жерде (қайта) салу әрекеті 2012-2013 жылдары ерекше инженерлік сәтсіздікке ұшырады.

Экология

"Динамик Бекдал" жобасы бойынша АА-ның экологиялық құндылығы қалпына келтірілді. Құдықтарға тән экологиялық процестер, мысалы, жағалау эрозиясы, жағалықтардың пайда болуы және жергілікті жылдам ағымдар канализация арқылы жойылған. Нәтижесінде судың, жағалаудың және өзен түбінің оттегі сапасы төмендеді. Жоба осы экологиялық процестердің көпшілігін қалпына келтірді. Теңіз жануарлары үшін жоба табиғи жағдай қалпына келтірілмейтін жерлерде балық сатыларын жасады. Бұл маңызды болды, өйткені өзен балықтарының саны азайып, тіпті жоғалып кетті, ал олардың орнына еуропалық шұбар және кәдімгі жарғақ пайда болды. Жобаның нәтижесінде АА-дағы балықтардың экологиялық әртүрлілігі 2019 жылға дейін қалпына келтірілді. Равонның еріктілері 15 түр балықты тапты, олардың ішінде қарапайым сулы, тас және құс сияқты сулы түрлер бар. Жергілікті тұрғындарда жойылып кеткен Еуропалық шөпті табу жобаның соңғы дәлелі болды. Су бетінде балық тұқымдас көкбауыр мен солтүстік қыртысты көкбауыр саны көбейді. Жәндіктерге қатысты, қызғалдақтар көптеп кездеседі. Тас құс және Май құс та пайда көрді. Бұл жобаның сәттілігі үшін "Каддисфляй" личинкасын табу маңызды болды. Құстар туралы айтатын болсақ, бұл салада қара балықшы, құсбалық, саздық құсбалық, шолпан құсбалық пайда табады деп күтілуде.