Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Aa - Нидерландыдағы шағын өзен. Ол Лимбург провинциясының оңтүстік-шығысындағы Пел аймағында Ндерверт маңында көтеріледі. Солтүстік Брабант провинциясынан солтүстік-батысқа қарай ағып, 's Hertogenbosch, шамамен Zuid Willemsvaart каналы бойымен ағады. Гертогенбошта Аа мен Доммель өзендерінің қосылуынан Дизе өзені пайда болады, ол бірнеше шақырымнан кейін Маас өзеніне құяды. АА ағысындағы негізгі қалалар - Астен, Гельмонд, Вегель және Гертогенбош.
The Aa is a small river in the Netherlands. It rises near Nederweert in the southeastern province of Limburg, in the Peel region. It flows northwest through the province of North Brabant towards 's Hertogenbosch, roughly along the Zuid Willemsvaart canal. In 's Hertogenbosch, at the confluence of the Aa and the Dommel, the river Dieze is formed, which flows into the Meuse (Maas) a few km further. The main cities and towns along the Aa's course are Asten, Helmond, Veghel and 's Hertogenbosch.
Ескі АА кеме қатынасына жарамды болды
Қазіргі АА бұрынғы өзен сияқты маңызды емес. Бұл 1823-1826 жылдар аралығында Aa су бассейнінде қазылған Zuid Willemsvaart-ке байланысты. АА өзеніне құятын судың көп бөлігін канал өзіне сіңіреді. Zuid Willemsvaart бастапқыда Aa-дан әлдеқайда кең болуы үшін қазылып, бірақ содан бері оның ені мен тереңдігі жылдамдады, Aa-дан одан да көп суды алды. АА-ның тарихтағы рөлін оның бұрынғы жағдайын қарастыру арқылы ғана түсінуге болады. 1760 жылдары АА өзенінде Гертогенбош қаласынан 25 шақырым жердегі Эрп көпіріне дейін жүзуге болатын. 1839 жылы ол әлі де Ерп шлюзына дейін жүзуге жарамды болды. Сондай - ақ, таяқпен қозғалатын баржалар мен кішігірім қайықтар өзеннен Гертогенбоштан 30 шақырым жердегі Гемерттен солтүстікке қарай Кокске дейін жүзіп бара алатындығы туралы мәліметтер бар. Бұлардың бәрі бір жерге әкелуі мүмкін. Алайда, Кокс, Гемерт қаласындағы Коксехове өзенінің маңында Гертогенбош қаласына баратын және қайтып келетін кемелерге арналған порт болған. Бұл қызмет Zuid Willemsvaart қазылғаннан кейін ғана тоқтаған. Бұл А өзеніндегі Хесвик қамалының Гертогенбошты Нидерланд Республикасына қарсы қорғауда стратегиялық маңызды орынға ие болғанын түсіндіреді.
The current Aa is not as important as the former river. This is due to the Zuid Willemsvaart, which has been dug in the drainage basin of the Aa from 1823 to 1826. The canal absorbs much of the water that would otherwise flow to the Aa. The Zuid Willemsvaart was initially dug to be much wider than the Aa, but since then its width and depth accelerated, taking ever more water from the Aa. The role of the Aa in history can only be understood by considering its former state. In the 1760s the Aa was navigable till the bridge of Erp, about 25 km from 's Hertogenbosch. In 1839 it was still navigable till the lock of Erp. There are also reports that barges moved by poles and small boats could navigate the river till Koks, just north of Gemert, about 30 km from 's Hertogenbosch. All this might actually point to the same place. Anyway, near the Koksehoeve in Koks, Gemert there was a harbor for barges to and from 's Hertogenbosch, and this activity only ended after the Zuid Willemsvaart was dug. It explains why Heeswijk Castle on the Aa, about 10 km from 's Hertogenbosch, was such a strategic position for defending 's Hertogenbosch against the Dutch Republic.
Құдық қазу жоспарлары
1625 жылы Аа өзенін Лиероптағы Стипдонк диірменінен Гертогенбошқа дейін жүзуге болатын етіп жасау жоспарланған. Бұл жобаның мақсаты - пилден келген торф пен отынды арзан бағамен Гертогенбош қаласына жеткізу. 1626 жылы өзен бойындағы муниципалитеттермен келісімдер жасалды, ал 1627 және 1628 жылдары шлюздер жаңартылды, ал Aa кейбір жерлерде тереңдікке жеткізілді. 1629 жылы Гертогенбошты Нидерланд Республикасы басып алғаннан кейін бұл жағдай тоқтады. 1795 жылы Батавия Республикасы құрылғанда, бұл жоспарлар қайта қаралды. Алғашқы жоспар бойынша АА өзенінен Вегельге дейін жүзуге болады. 1806 жылдың маусым айында АА өзенін тереңдету және кейбір қысқа жолдарды қазу жұмыстары басталды. Жұмыс барысында бұрынғы төсектің астында екі фут төрт дюйм тереңдікте римдік монеталар табылды. 1809 жылы Вегель жоспарын жүзеге асыру үшін шлюздер құрылысы 68 000 гульденге бағаланды. 1810 жылы 16 наурызда Солтүстік Брабант Францияға қосылды. АА-ны кемемен жүзуге жарамды ету жоспарлары, соңында, аса маңызды нәтижеге әкелген жоқ. Zuid Willemsvaart жобалары Aa өзенінің суару алабы үшін жасалды. Алайда, идея мүлдем басқаша болды. Бұрынғы жоспарлар Брабанттың экономикасын дамытуға бағытталған. Zuid Willemsvaart жобалары Лиеж мен Голландия қалалары арасындағы байланысты жақсартуды көздеді.
In 1625 plans were made to make the Aa navigable from the Stipdonk mill at Lierop, south of Helmond to 's Hertogenbosch. The idea was that peat and firewood from the Peel could then be moved more cheaply to 's Hertogenbosch. In 1626 agreements were made with municipalities along the river, and in 1627 and 1628 locks were updated, and the Aa was brought to depth in some places. The 1629 conquest of 's Hertogenbosch by the Dutch Republic cancelled this development. When the Batavian Republic was founded in 1795, these plans were again considered. The first plan aimed to make the Aa navigable till Veghel. In June 1806 works to deepen the Aa and to dig some shortcuts were actually started. During the works, Roman coins were found at a depth of two feet four inches below the previous bed. By 1809 the construction of locks to achieve the Veghel plan was estimated at 68,000 guilders. On 16 March 1810 North Brabant was annexed by France. In the end, these plans to make the Aa navigable did not lead to a very significant result. The plans for the Zuid Willemsvaart were made for the drainage basin of the Aa. However, the idea was totally different. The previous plans aimed to develop the economy of Brabant. The plans for the Zuid Willemsvaart wanted to improve communication between Liège and the cities of Holland.
Соңғы өзгерістер
Zuid Willemsvaart қазылғаннан кейін, 1853 жылы Пельдің көтерілген батпағында торфты өндірудің өнеркәсіптік тәсілі басталды. Нәтижесінде, бұрын көтерілген батпақпен ұсталған жауын-шашын бірте-бірте аз уақытқа созылып, ағып кетті. Бұл АА-ға көбірек су өңдеуге тура келді дегенді білдіреді. Сондықтан 1927-1929 жылдары Хельмондтың айналасында екі канал қазылып, Zuid Willemsvaart-ке қосылды, сондықтан Пилдегі су жағдайы жақсара алды. Бұл жеткіліксіз болды, сондықтан АА 1934 жылдан 1951 жылға дейін нормаландырылды, яғни ол арналанды.
After the Zuid Willemsvaart had been dug, a more industrial approach to extract peat started in the raised bog of the Peel in 1853. As a consequence, the precipitation that was previously retained by the raised bog began to flow downstream with steadily less delay. It meant that the Aa had to process much more water. Therefore, in 1927 1929 two canals were dug around Helmond, and connected to the Zuid Willemsvaart, so the water situation in the Peel could be improved. This was not sufficient, and so the Aa was normalized from 1934 to 1951, meaning that it was canalized.
Соңғы жаңалықтар
1995 жылы А2 тас жолының Гертогенбош маңындағы жоғарғы жағалауында қатты жаңбыр жауғандықтан, екі апта бойы тасқын су басып тұрды. Сонымен қатар, жаппай эвакуация талап етіледі деген қорқыныш болды. Бұған себептердің бірі - артық суды мүмкіндігінше тез жоюға бағытталған саясат және кез келген мәселені шешу үшін техникалық шараларға сенім арту. 1995 жылғы оқиғалар осы саясатты өзгертті және ағып жатқан жерлерге, бұрмалау мен өзендер мен бұлақтарды қалпына келтіруге назар аударды. Мақсаты су тасқынын азайту, суды ағызуды баяулату және артық суды құйылған жерлерде уақытша сақтау. АА үшін бұл кеме қатынасын жақсарту немесе суды ағынға қарай ағызу жылдамдығын арттыру үшін көптеген жақсартуларды қайтару керек дегенді білдірді. Бұл 2002-2017 жылдары жүзеге асырылған "Динамикалық Бекдал" (нидерланд тілінде "динамикалық өзен аңғары") жобасы аясында жүзеге асырылды. Жоба бойынша АА-ның Хесвик қамалынан Хертогенбошқа дейінгі аймағында күрделі өзгерістер жасалды. Бұл жобада қауіпсіздік шаралары мен өзен экологиясын қалпына келтіру шаралары біріктірілген. Бұл арада 2014 жылы ашылған жаңа Максима каналы Aa өзенінің төсеніші арқылы қазылып салынды. АА-ны одан төменге алып кетті, сондықтан Максима каналының шығысында АА-да барлық навигация аяқталды. АА өзенінің рекреациялық су қозғалысының қарқындылығын ескере отырып, бұл, бәлкім, артықшылық болып табылады.
In 1995 heavy rainfall upstream caused that the highway A2 near 's Hertogenbosch was flooded for two weeks. In addition, there were fears that a massive evacuation would be required. One of the causes was a policy which had centered on getting rid of excess water as soon as possible, and to trust in technical measures to solve any problems. The events of 1995 changed this policy, and created focus for spillover areas, meandering, and restoration of streams and brooks. The aim is to prevent flooding by slowing drainage, and by temporarily storing excess water in spill over areas. For the Aa it meant that many improvements for navigability, or to increase the speed with which it drains water downstream, had to be reverted. This was coordinated in the project 'Dynamisch Beekdal' (Dutch for dynamic brook valley), which was executed from 2002 to 2017. The project made rigorous changes to the Aa from Heeswijk Castle to 's Hertogenbosch. It combined safety measures with measures to restore the ecology of the river. Meanwhile, the new Máxima Canal, opened in 2014, was dug straight through the bed of the Aa. The Aa was led below it, and so all navigation on the Aa east of the Maxima canal ended. In light of the intensity of recreational water traffic on the Aa in 's Hertogenbosch, this is probably an advantage.
Хесвик қаласының маңында
Aa өзенінің Heeswijk бөлігі Кильсдонк диірменінен Heeswijk қасабасына дейін шамамен 5 км қашықтықта өтеді. Қазіргі уақытта оны экологиялық байланыс аймағын құру және Аа өзенін қалпына келтіру үшін дамыту жүргізілуде. Кильсдонк диірмені - жел және су диірмендерінің ерекше үйлесімі.
The Heeswijk stretch of the Aa runs for about 5 km from the Kilsdonk Mill to Heeswijk Castle. It is currently under development to create an ecological connection zone, and to restore the river Aa. The Kilsdonk Mill is a rather unique combination of a windmill and a watermill.
Хесвик қамалынан Максима каналына дейін
Aa өзенінің Хеесвик қасабасынан Максима каналына дейінгі бөлігі Динамиш-Бикдал жобасының әсерімен сипатталады. Қазір АА өзенінің ені 200 м-дей, ал ені бір-біріне жақын жолақтарда, негізінен өзеннің бастапқы ағысы арқылы ағып жатыр. Сонымен қатар, кейбір қиылысқан бұрандалар бар. Қамалдан төмен қарай Лейграф өзені Ааға қосылады. Максима каналынан бұрын Aa-ның жаңа тармағы Розмаленсе Aa Aa-дан тармақтанады және Максима каналы бойымен Мёзаға ағады. Қазір өзеннен біраз қашықтықта үш жерде бөгеттер орнатылған. Бұл орындарда апат кезінде 1 млн. м3 су қабылданады. Кейбір көпірлер тек велосипедшілер мен жаяу жүргіншілер үшін. АА бойына жол салынбағандықтан, су бойымен жүретін туристерді дөңгелекті жолаушылар кедергі жасамайды. Каноэде жүзу қазір АА-да негізгі демалыс түрі болып табылады. Бұл аймақтың мәдени құндылықтары да бар. Ең алдымен, Солтүстік Брабанттағы ең танымал қамал - Хесвик қамалы. Ол А өзенінде орналасқан, Хертогенбош өзенінен жоғары орналасқан, сондықтан да оның ұзақ уақыт бойы маңызды болғаны түсінікті. АА-ның қиылысында ортағасырлық Тер-Стин диірменінен қалған ғимарат бар. Ағыстың төменгі жағында Селденсайт сарайдың қираған жерлері бар, оны көбінесе қамал деп атайды. Оның ортағасырлық қақпасы бар, қираған жерлері келушілерге ашық. АА өзенінің үстіндегі форд Селденсайт елімінің солтүстігінде орналасқан. 2017 жылы үлкен аумақтан жақын маңдағы көптеген Рим ақшасы табылды. Бұл археологтарға 1832 жылғы картада көрсетілген боғаттың Рим дәуірінде болған деген тұжырым жасауға мүмкіндік берді. Монеталар АА өзенін кесіп өтумен байланысты ант тартулары ретінде түсіндірілді. Ағаның солтүстігінде Кастель тер Аа (Аадағы қамал) іргетасының кейбір бөлшектері көрініп тұр. Тер А қамалы қорғауға жарамды ғимараттан гөрі, көбірек сарай болған.
The stretch of the Aa downstream from Heeswijk Castle till the Maxima Canal is characterized by the effects of the Dynamisch Beekdal project. In an almost contiguous strip of about 200 m wide, the Aa now meanders through the land, mostly in its original stream bed. There are also some cut off meanders present. Somewhat downstream of the castle, the brook Leijgraaf joins the Aa. Just before the Maxima Canal a new branch of the Aa, the Rosmalense Aa branches off from the Aa, and streams along the Maxima Canal to the Meuse. In three places, dykes are now situated at some distance from the river. These places can receive over a million m3 of water in case of emergency. There are some bridges exclusively for cyclists and pedestrians. No roads have been made along the Aa, so tourists walking along the water are not hindered by wheeled commuters. Canoeing is now a major recreational activity on the Aa. This stretch also has some cultural attractions. First of all Heeswijk Castle, which is the best known castle in North Brabant. Its position on the Aa, just upstream of 's Hertogenbosch, explains why it was so important for such a long time. At the junction of the Aa is a building that remains from the medieval mill Ter Steen. Further downstream are the ruins of Seldensate Manor, which is often called a castle. It has a late medieval gate house, and the ruins are open to visitors. A ford over the Aa was located just north of Seldensate Manor. In 2017 many Roman coins of little value were found nearby over a larger area. It allowed archaeologist to conclude that the ford shown on a 1832 map, already existed in Roman Times. The coins were interpreted as votive offerings related to crossing the Aa. North of the ford some foundation fragments of Kasteel ter Aa (Castle on the Aa) have been made visible. Ter Aa Castle was also more of a manor than a defensible building.
" Гертогенбош " қаласында
Гертогенбоштың шығысында АА өзені Максима каналына құяды. Ол каналдан өтпейді, бірақ оның астында өтетін құбырлар арқылы жүргізіледі. Осылайша, ол Zuid Willemsvaart ағысына түспейді, ол құлыптармен реттеледі. Содан кейін Aa автокөлік жолының A2 көпірінің астында жалғасады. АА - бұл Хертогенбоштағы кең арна, ол тікелей қала орталығына қарай ағады. Қала орталығына жеткеннен кейін Аа солтүстік қала қабырғалары бойымен ағып, Гертогенбош қамалының батысында Доммельге қосылады. Содан кейін олар Dieze ретінде бірлесіп жалғасады. Гертогенбошта көптеген ескі қайықтанушылар АА-ны қолданады. Сондай-ақ, айналада көптеген демалыс қайықтары жатыр. АА өзенінде балықшылар мен жүзушілер жиі кездеседі. Жағалауда велосипедтерге арналған жолдар бар, оларда скутерлерді шығарып тастауға кедергілер көп. Қаланың ішінде кейбір мәдени нысандар Aa өзенінің бойында орналасқан. Ол жерде XVII ғасырдың басындағы қамал ерекше назарға ие. Қаланың шығысындағы қабырғалар қарапайым тұрғын үйлермен қапталған. Шығысқа қарай Хинтамэриндеде Мунтельболверктің қала жағында орналасқан лунеттер және он тоғызыншы ғасырдағы су мұнарасы орналасқан. Пастор Бартенбрук қазір қарапайым көпір. Бұрынғы көпірді осы жерде (қайта) салу әрекеті 2012-2013 жылдары ерекше инженерлік сәтсіздікке ұшырады.
Just east of 's Hertogenbosch, the Aa meets the Maxima Canal. It does not cross the canal, but is led through tubes that run below it. This way, it is not caught up in the flow of the Zuid Willemsvaart, which is regulated by locks. The Aa then continues under a bridge of the motor way A2. In 's Hertogenbosch, the Aa is a wide canal that runs straight to the city center. After reaching the city center, the Aa flows along the northern city walls to join the Dommel just west of the Citadel of 's Hertogenbosch. After that they continue jointly as Dieze. In 's Hertogenbosch many rowing enthusiasts use the Aa. There are also a lot of recreational boats lying around. Fishermen and swimmers are regularly found on the Aa. On the shore, there are some recreational bicycle lanes with a rather large amount of obstacles to keep out scooters. Inside the city some cultural attractions are situated directly on the Aa. The early seventeenth century citadel stands out. The city walls east of it are lined with modest housing. Further to the east the Hinthamereinde has the city side of the lunettes of the Muntelbolwerk, and a very decorative nineteenth century water tower. The Pastoor Bartenbrug is now a rather modest bridge. A previous attempt to (re )build a bridge at this place was an exceptional engineering failure in 2012–2013.
Экология
"Динамик Бекдал" жобасы бойынша АА-ның экологиялық құндылығы қалпына келтірілді. Құдықтарға тән экологиялық процестер, мысалы, жағалау эрозиясы, жағалықтардың пайда болуы және жергілікті жылдам ағымдар канализация арқылы жойылған. Нәтижесінде судың, жағалаудың және өзен түбінің оттегі сапасы төмендеді. Жоба осы экологиялық процестердің көпшілігін қалпына келтірді. Теңіз жануарлары үшін жоба табиғи жағдай қалпына келтірілмейтін жерлерде балық сатыларын жасады. Бұл маңызды болды, өйткені өзен балықтарының саны азайып, тіпті жоғалып кетті, ал олардың орнына еуропалық шұбар және кәдімгі жарғақ пайда болды. Жобаның нәтижесінде АА-дағы балықтардың экологиялық әртүрлілігі 2019 жылға дейін қалпына келтірілді. Равонның еріктілері 15 түр балықты тапты, олардың ішінде қарапайым сулы, тас және құс сияқты сулы түрлер бар. Жергілікті тұрғындарда жойылып кеткен Еуропалық шөпті табу жобаның соңғы дәлелі болды. Су бетінде балық тұқымдас көкбауыр мен солтүстік қыртысты көкбауыр саны көбейді. Жәндіктерге қатысты, қызғалдақтар көптеп кездеседі. Тас құс және Май құс та пайда көрді. Бұл жобаның сәттілігі үшін "Каддисфляй" личинкасын табу маңызды болды. Құстар туралы айтатын болсақ, бұл салада қара балықшы, құсбалық, саздық құсбалық, шолпан құсбалық пайда табады деп күтілуде.
Along the stretch from Heeswijk Castle to 's Hertogenbosch the project Dynamisch Beekdal has restored much of the ecological value of the Aa. Environmental processes that were typical for brooks, like shore erosion, shoal forming and local fast currents had been eliminated by the canalization. As a consequence, the oxygen content of the water, the shores, and the bottom of the river had decreased in quality. The project restored many of these ecological processes. For marine life, the project created fish ladders in some places where the natural situation could not be restored. This was important because typical brook fishes had decreased and even disappeared, and had been replaced by the european perch and common roach. As a consequence of the project, the ecological diversity of fish in the Aa had indeed been restored by 2019. Volunteers of Ravon then found 15 species of fish, among these typical brook species like the Common bleak, Stone loach, and Gudgeon. Finding the European Chub, which had been extinct locally, was the final vindication of the project. Above water the numbers of the marsh marigold and the northern crested newt increased. With regard to insects Damselflies can be observed in high numbers. Stoneflies and Mayflies also profited. Finding the larvae of the Caddisfly was a highlight for the success of the project. With regard to birds there is hope that the Common Kingfisher, Sand martin, Marsh warbler, and Nightingale will profit.