Кіріспе

Нидерланд өнерінде Нидерландта көркем өнердің тарихы, Фландриядан бөлінгеннен кейін. Бұл аймақтағы ертедегі сурет салу ертегі Нидерланд суретінде және голланд және фламанд Ренессанс суретінде қамтылған. Голландияның Алтын ғасыр кескіндемесі шамамен 1620 жылдан 1680 жылға дейін Фламанд бароккосының дәстүрінен шыққан ерекше стиль және қозғалыс болды. Бұл Нидерландыдағы өнердің өркендеу кезеңі еді. XVII ғасырда Голландия қалаларында салауатты көркемдік ахуал қалыптасты. Мысалы, 1605 - 1635 жылдар аралығында Харлемде 100 000-нан астам сурет жасалды. Сол кезде қаладағы өнер иелерінің саны 25%-ды құрады, бұл рекордтық көрсеткіш. Алтын ғасыр аяқталғаннан кейін суреттер өндірісі жоғары болды, бірақ Еуропаның қалған бөлігіне әсер етуді тоқтатты. XVII ғасырдың көптеген суретшілері, мүсіншілері мен сәулетшілерін "голландиялық шеберлер" деп атайды, ал ертедегі суретшілерді әдетте "голландиялық" дәстүрдің бөлігі деп атайды. Өнер туындысына "Голланд мектебі" деген белгі қойылса, бұл оны жасаған нақты суретшінің белгісіз екенін білдіреді. ХІХ ғасырдағы Гаага мектебі Алтын дәуірдің тақырыптарын қазіргі заманғы терминдермен қайта түсіндірді және голландтық сурет салуды тағы да Еуропа көшбасшысы етті. XIX ғасырдан бастап өнердің бірнеше қозғалыстарында голландтық үлес Винсент ван Гог пен Пит Мондрианның жеке тұлғаларының еңбегімен танымал болды, бірақ екеуі де Голландиядан тыс жерде өздерінің ең жақсы жұмыстарын жасады және оларды бағалауға біраз уақыт кетті. Амстердам импрессионизмі негізінен жергілікті әсер етті, бірақ Мондрианның мүшесі болған De Stijl қозғалысы шетелде ықпалды болды.

Алтын ғасыр

Голландияның Алтын ғасырдағы суреті сол кезде, XVII ғасырда, әлемдегі ең танымал суреттер қатарына кірді. Голландияның алтын дәуірі кезінде суреттер өте көп шығарылғандықтан, сурет жұмыстарының бағасы төмендеді. 1620-жылдардан бастап голландтық сурет салу Ресейдегі Рубенс бейнелеген барокколық стильден нақты әлеммен байланысты, реалистік сурет салу стиліне көшті. Сурет салу түрлеріне тарихи суреттер, портреттер, пейзаждар мен қала көріністері, натюрморттар мен жанрлық суреттер кірді. Осы төрт санаттың соңғы төрінде голланд суретшілері Еуропадағы өнердің келесі екі ғасыр бойына байланысты стильдерін қалыптастырды. Суреттерде әдетте моральдық мағынасы бар. Алтын ғасыр 1672 жылғы француз шапқыншылығынан шынымен қалпына келмеді, бірақ 1710 жылға дейін созылған қараңғы кезең болды. Голландиялық суретшілер, әсіресе солтүстік провинцияларда, көрерменде сезім туғызуға тырысты. Портреттік суретшіліктің дамуы XVII ғасырда Нидерландыда болды. Көптеген портреттерін бай адамдар тапсырған. Топтық суреттерге де қаладағы азаматтық күзеттің көрнекті мүшелері, сенімгерлер мен регенттер кеңестері және тағы басқалар жиі тапсырыс берген. Жиі топтық суреттер үшін суреттелген әр адам жеке-жеке төлейді. Төленген сома әр адамның суреттегі орнын анықтады, немесе алдыңғы қатарда, немесе топтың артында. Кейде топтың барлық мүшелері бірдей ақша төлейтін, ал кейбіреулері басқаларға қарағанда көбірек орын алса, бұл дау-дамайға әкелетін. Суреттелген заттардың бейнелі мағынасы жиі қолданылған. Голландиялық жанрлық суреттерде көбінесе жасырын мағыналар немесе сол кездегі көрермендер түсінген, бірақ қазіргі көрермендер оңай түсінбейтін хабарлар бар. Голландиялықтардың сүйікті тақырыптары батыс теңіз жағалауындағы құмдықтар, малды жайылатын кең жайылымдары бар өзендер, көбінесе алыстағы қаланың силуэті болды. 1631 жылы Рембрандт портрет суретшісі ретінде танымал болды, ал Амстердамда бірнеше портрет тапсырыстарын ала бастады. 1640 жылы Рембрандт шығармалары әлдеқайда қараңғы, ойландыратын болды, мүмкін, жеке трагедия мен жоғалту әсер етті. Киелі кітаптағы көріністер енді Көне Келісімнің орнына Жаңа Келісімнен көбірек алынған. Оның ең танымал суреттерінің бірі - "Түнгі күзет" - Голландияның алтын дәуірінің шыңына жеткен 1642 жылы жасалып бітті. Сурет Амстердамдағы жаңадан салынған Кловенерсдоленнің (мускеттердің кездесу залы) қонақ үйінде ілінуге тапсырыс берілді. Иоганн Вермеердің суреттері мөлдір түстер, мұқият композиция және жарықты керемет қолдану арқылы бағаланады. Вермеер көбінесе үй ішіндегі көріністерді суретке түсірді, тіпті оның екі белгілі пейзажы тереземен қоршалған. Ішкі көріністер әдетте жанрлық шығармалар немесе портреттер болып табылады. Утрехт мектебі - XVII ғасырда Утрехт қаласында жұмыс істеген суретшілер тобы. Олардың шығармалары өнер тарихының барокко дәуірінің бір бөлігі болып саналады. Утрехт мектебінің суретшілеріне олардың мансабы басталғанға дейін көп ұзамай қайтыс болған Караваджоның шығармалары әсер етті. Бамбоччантилер - барокконың жоғары және соңғы кезеңінде 1625 жылдан 1700 жылға дейін Римде белсенді жұмыс істеген голланд жанрлық суретшілерінің тобы. Олардың шығармалары әдетте күнделікті өмірдің шағын салондық суреттері немесе эфирі болды, соның ішінде суретті көріністерде шаруалар.

Гаага мектебі

XIX ғасырда Нидерланды қазіргі заманғы өнер бағыттары мен мектептерінен едәуір артта қалды. XIX ғасырдың бірінші жартысындағы ең танымал голланд суретшісі Йохан Бартольд Йонгкинд сол елде өнер білімін алғаннан кейін Францияға көшіп, өмірінің көп бөлігін Парижде өткізді. Сонымен қатар, голландтық өнер Францияда бір уақытта дамыған реалистік үрдістерге жауап берді. Гаага мектебі он тоғызыншы ғасырдың басында пайда болды. Олардың арасында Жозеф Исраильс те бар еді. Жакоб Марис Голландияның көптеген қарама-қарсылықтарын суретке түсірді, оның ең терең көлеңкелерінен бастап ең жарқын көріністеріне дейін, оның тұманды атмосферасынан бастап таза, таза ауасына дейін. "Ешбір суретші, - дейді Филипп Зилкен, - суретшілер қуана-қуана көтеретін күміс түтіннің ішінде ауа мен жарыққа шомылған эфирлік әсерлерді, және шамымен бүлінген қашықтықтағы ерекше көкжиектерді, немесе Голландияның сұр әрі жарықты ауа-райы туралы жақсы білдірген жоқ". Амстердам импрессионизмі он тоғызыншы ғасырдың ортасында француз импрессионизмімен бір уақытта болды. Суретшілер суреттерін тез әрі анық бояу арқылы панелге түсіреді. Олар қаланың күнделікті өмірін бейнелеуге баса назар аударды. XIX ғасырдың аяғында Амстердам өнер мен әдебиеттің қарқынды орталығы болды. Амстердам импрессионистерінің арасында белгілі суретшілер Джордж Хендрик Брейтнер, Виллем де Зварт, Исаак Исраэльс, Саймон Дюкер және Ян Туроп. Джордж Хендрик Брейтнер Нидерландыға реализмді енгізді, ол Францияда Курбе мен Манеге ұқсас толқын толқынын туғызды. Ол қала көріністерін сурет салудың ең үздік шебері болды: порттың жанында ағаштан жасалған іргетастар, ескі орталықтағы бұзылу жұмыстары мен құрылыс орындары, бөгеттегі ат трамвайлары немесе жаңбырдағы каналдар. Ғасырдың басында Брайтнер Нидерландыда танымал суретші болды, бұл туралы Амстердамдағы Arti et Amicitiae (1901) ретроспективті көрмесі өте сәтті болды. Амстердамның көшелері сұр әрі жаңбырлы болған кезде, Амстердамдықтар "Echt Breitnerweer" (Брейттен ауа райы) деп өсек айтады.

Винсент ван Гог

Винсент ван Гог (30 наурыз 1853 - 29 шілде 1890) - импрессионисттік стильге тән суретші. Оның өнері, оның сұлулығы, эмоционалды адалдығы және батыл түсі үшін танымал, 20-ғасырдағы өнерге кеңінен әсер етті. Көп жылдар бойы азапты уайым мен психикалық аурулардың жиі опық жегеннен кейін, ол 37 жасында өзін-өзі атып өлтірген деп танылған оқ жарақаттан қайтыс болды (бірақ ешқандай қару табылмады). Оның еңбегі сол кезде біраз адамға ғана белгілі, ал бағасын одан да аз адамдар білді. 1880-ші жылдардың аяғындағы алғашқы көрмелерден кейін Ван Гогтың атағы әріптестері, өнер сыншылары, дилерлері мен коллекционерлері арасында үнемі өсті. Ол қайтыс болғаннан кейін Брюссель, Париж, Гаага және Антверпенде мемориалдық көрмелер ұйымдастырылды. ХХ ғасырдың басында Парижде (1901 және 1905) және Амстердамда (Stedelijk Museum, 1905) ретроспективалар және Кельндегі (Sonderbund westdeutscher Kunstfreunde und Künstler, 1912), Нью-Йоркте (Армори шоу, 1913) және Берлинде (1914) маңызды топтық көрмелер болды. Бұл кейінірек өнерпаздардың ұрпақтарына айтарлықтай әсер етті. 20 ғасырдың ортасына қарай Ван Гог тарихтағы ең ұлы және танымал суретшілердің бірі ретінде танылды. 2007 жылы голландиялық тарихшылар тобы мектептерде оқытылатын "Нидерланд канонын" құрастырды және Ван Гогты канонның елу тақырыбының бірі ретінде Рембрандт пен Де Стил сияқты басқа ұлттық иконалармен бірге енгізді. Пабло Пикассоның туындыларымен бірге Ван Гогтың туындылары аукционнан және жеке сатудан алынған баға бойынша әлемдегі ең қымбат суреттер қатарына кіреді. 100 миллион доллардан астамға сатылған суреттерге доктор Гаше портреті, Джозеф Рулен портреті және Ирис кіреді. 1993 жылы "Астық өсірген дала" кипарис ағаштарымен 57 миллион долларға сатылды, бұл сол кездегі өте жоғары баға, ал оның "Бандаланған құлақпен автопортреті" 1990-шы жылдардың соңында 80-90 миллион долларға жеке сатылды.

ХХ ғасыр

1905-1910 жылдары Ян Слюйтерс, Пит Мондриан және Лео Гестельдің ұғымы бойынша нүктелеушіліктің өркендеуі болды. 1911 және 1914 жылдар аралығында Нидерландыға бірінен соң бірі кубизм, футуризм және экспрессионизм сияқты барлық соңғы өнер ағымдары келді, бұл дәуірдің белгілі суретшілері М. С. Эшерді қосады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Де Стильді Тео ван Досбург пен Пит Мондриан басқарды және тек тік және көлденең сызықтардан және негізгі түстерден тұратын таза өнерді насихаттады. Дизайн академиясы 1947 жылы құрылған. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Нидерландыда абстрактілі өнер танымал болды, өйткені Карел Аппель сияқты суретшілердің және COBRA сияқты топтардың есте қаларлық шығармалары болды.