Кіріспе
IV ғасырдағы латын әндері. Ескі және жаңа ән кітабында жазылған. Амвросиандық әнұрандар - латын литургиялық салт-дәстүрлерінің алғашқы әнұрандары жинағы, оның негізгі төрт әнұраны 4-ғасырда Миландық Амвросийдің шығармалары. Бұл негізгі әнұрандарға тағы он бір әнұран қосылып, Ескі әнұран құралды, ол Амвросиандық Милан ырысынан Ломбардтық Италияға, Визиготтық Испанияға, Англосаксондық Англияға және Франк империясына ерте ортағасырлық кезеңнің (6-шы - 8-ші ғасырлар) кезінде тарады; осыған байланысты, "Амброзиан" термині Амвросийдің өзі авторлығын білдірмейді, оған тек төрт әнұран ғана сенімді түрде жатқызылады, бірақ Ескі әнұранның стилімен жазылған барлық латын әнұранын қамтиды. Франк гимны және аздап мосараб (испан) гимны VIII ғасырда жасалған Ескі гимннің қайта ұйымдастырылуын білдіреді. 9-ғасырда франк әнұраны қайта ұйымдастырылып, кеңейтілді, нәтижесінде биік ортағасырлық Бенедиктин ордені жаңа әнұраны пайда болды, ол 10-ғасырда бүкіл Еуропаға тез тарады, онда барлығы 150 әнұраны бар.
Шығу тегі
Латын тіліндегі ең алғашқы әнұрандар грек және сирия шіркеулерінің екінші-үшінші ғасырлардағы әнұрандары (́μνοι) үлгісіне негізделген. Алғашқы латын әнұранын Поатьелік Илариус (367 ж. қайтыс болды) жазған, ол Кіші Азияда бірнеше жыл сүргінде болған, сондықтан Шығыс шіркеуінің әнұрандарымен танысқан; оның Liber Hymnorum сақталмаған. Севильский Исидор латын әндерін алғаш жазған деп атаған Иларио және Амвросий (өлген 397), Древс (1893) " шіркеу әнінің атасы " деп атаған, олар Батыс әндерінің ізашарлары ретінде біріктірілген. Ежелгі гимндер кітабы 4 және 5 ғасырларда жазылған латын гимндерінен тұрады. Ежелгі ән кітабының әндері қатаң стильде, христиандық идеяларды классикалық фразеологиямен киіп, бірақ көпшілік қалауына сай келеді. Олардың негізгісі - "Те-Диум" ("Құдайға құлшылық ету") әнұраны. Ескі гимннің таралуы Амброзиандық ырыммен тығыз байланысты болғандықтан, Те Деум ұзақ уақыт бойы "Амброзиандық гимн" деп аталды. Бұл ән - әншілік IV ғасырда жазылған болса да, Амвросийдің авторлығы қазірге дейін түсініксіз болып келеді, өйткені ән - жырдың авторлары Гилари, Августин Гиппоний немесе Никета Ремезианский. 636 жылы қайтыс болған Исидор Миландағы әдет-ғұрыптың бүкіл Батысқа тарағанын растайды және алғаш рет гимндерді "Амброзиан" деп атайды.
Метр
Амброзиандық строфаның иамбикалық диметрі (сегіз ырғақ) төрт тармақта бар, мысалы: Aeterne rerum Conditor, / noctem diemque qui regis, / et temporum das tempora / ut alleves fastidium. Метр прозаның ырғағынан сәл ғана ерекшеленеді, оны құру және жаттап алу оңай, барлық тақырыптарға өте жақсы бейімделеді, біркелкі аяқтарда (ямбикалық немесе спондикалық болуы мүмкін) жеткілікті метрикалық алуан түрлілікті ұсынады, ал строфаның формасы музыкалық жағдайларға жақсы сәйкес келеді (метриялық және строфикалық форманың ағылшындық акцентті аналогы көрсеткендей). Бұл поэтикалық форма әрқашан литургиялық әнұрандар үшін сүйікті болды, өйткені Римдік Бревиарды бір қарағанда көруге болады. Алайда, ертеректе бұл форма тек қана ХІ ғасырға дейін қолданылған. Мысалы, он бірінші ғасырдағы бенедиктин гимндерінің 150-інің он екісі де басқа метрде емес; және 1582 жылы Шарль Борромео қайта өңдеген Амброзиандық Бревиарда гимндер тек осы метрде жазылған. Алайда, Амвросийдің заманында да классикалық меттер акценттілерге баяу орын берді, өйткені оның жұмысы кейде көрінеді; ал кейінгі дәуірлерде, папа Урбан VIII кезінде Бревиар реформасына дейін гимндер көбінесе акцентті меттермен құрастырылған.
Aeterne rerum Conditor, / noctem diemque qui regis, / et temporum das tempora / ut alleves fastidium. The metre differs but slightly from the rhythm of prose, is easy to construct and to memorize, adapts itself very well to all kinds of subjects, offers sufficient metric variety in the odd feet (which may be either iambic or spondaic), while the form of the strophe lends itself well to musical settings (as the English accentual counterpart of the metric and strophic form illustrates). This poetic form has always been the favourite for liturgical hymns, as the Roman Breviary will show at a glance. But in earlier times the form was almost exclusively used, down to and beyond the eleventh century. Out of 150 hymns in the eleventh century Benedictine hymnals, for example, not a dozen are in other metres; and the Ambrosian Breviary re edited by Charles Borromeo in 1582 has its hymns in that metre almost exclusively. It should be said, however, that even in the days of Ambrose the classical metres were slowly giving place to accentual ones, as his work occasionally shows; while in subsequent ages, down to the reform of the Breviary under pope Urban VIII, hymns were composed most largely by accented measure.
Әндер
"Ескі гимн" термині 6 - 8 ғасырлардағы бенедиктин гимндеріне қатысты. Гнеус (1968 ж.) өзінің негізгі "Ескі гимн I" 6-ғасырлық, шамамен 15 гимнмен, 8-ғасырлық "Ескі гимн II" -нен шамамен 25 гимнмен, оның ішінде Ескі гимн I-мен салыстырғанда қосқандары мен өшіргендері бар. Гнеус (1974) өзінің "Ескі гимн II" -ін "Франк гимны" деп атады. Франк гимны - VIII - IX ғасырдың басында Франк империясында орын алған Ескі гимннің қайта қарастырылуы. Кейде мосарабша әнұран немесе испанша әнұран да ерекшеленеді, ол франк әнұранының кейбір, бірақ барлық жаңалықтарын қабылдады. Франк ән кітабының өзі 9-шы ғасырдан бастап Жаңа ән кітабы деп аталатын кітабымен алмастырылды. Бұл даму Бенедикт Анианның реформаларымен байланысты болуы мүмкін, бірақ оның жылдам табысы сондай-ақ зайырлы билік органдарынан қолдауды білдіреді (каролингтер, атап айтқанда, Каролингтер). Луи Пейус және оның мұрагерлері). Жаңа ән кітабы 10 ғасырдың басында бүкіл Еуропаға тез тарады және 10 ғасырдың аяғында ағылшын бендиктин реформасымен Англияға жетті. Жаңа ән кітабының ең көне нұсқасында 38 әнұран бар. Гнеус (1968 ж.) 10 - 11 ғасырлардағы ағылшын бенедиктин қолжазбаларына негізделген Жаңа гимннің 133 әнұранын тізімдейді. 12 ғасырда цистерциандар ордені Жаңа гимнді 34 гимннен тұратын ядроға қайтадан оңайлатты, бірақ бұл 1147 жылы қосымша 25 гимнмен кеңейтілді. Пётр Абелард толығымен жаңа 90 әнұран жазды, ал көптеген жаңа әнұрандарды 13-ғасырда францискандар мен доминикандықтар құрастырды, нәтижесінде орта ғасырдың аяғындағы қолжазбаларда сақталған бенедиктиндік жаңа әнұраннан тыс латын әнұрандары көп болды. Жаңа гимндік кітап 17-ғасырда гуманистік Папа Урбан VIII тұсында едәуір қайта қаралды, оның өзгерістері қазіргі Римдік Бревиарда мұрагерлікпен қалдырылды.
Gneuss (1974) renamed his “Old Hymnal II” to “Frankish Hymnal”. The Frankish Hymnal represents a revision of the Old Hymnal taking place in the Frankish Empire during the 8th to early 9th centuries. By contrast, the Old Hymnal came to Anglo Saxon England with the Gregorian mission, and the Anglo Saxon church does not seem to have adopted the Frankish Hymnal. Sometimes also distinguished is a “Mozarabic Hymnal” or “Spanish Hymnal”, which adopted some but not all innovations of the Frankish Hymnal. The Frankish Hymnal itself was replaced by the so called New Hymnal, beginning in the 9th century. This development was possibly associated with the reforms of Benedict of Aniane, but its rapid success also suggests support form the secular authorities (the Carolingians, viz. Louis the Pious and his successors). The New Hymnal spread rapidly throughout Europe by the early 10th century, and reached England with the English Benedictine Reform in the late 10th century. The earliest extant form of the New Hymnal has 38 hymns. Gneuss (1968) lists a total of 133 hymns of the New Hymnal based on English Benedictine manuscripts of the 10th and 11th centuries. The Cistercian order in the 12th century again simplified the New Hymnal to a core of 34 hymns which they thought were purely Ambrosian, but this was again expanded with an additional 25 hymns in 1147. Peter Abelard composed more than 90 entirely new hymns, and large numbers of further new hymns were composed by members of the Franciscans and Dominicans in the 13th century, resulting in a very large body of Latin hymns beyond the Benedictine New Hymnal preserved in manuscripts of the late medieval period. The New Hymnal was substantially revised in the 17th century, under the humanist Pope Urban VIII, whose alterations are inherited in the current day Roman Breviary.
Әндер тізімі
Гнеус (1968 ж.) Дарем кафедралық кітапханасының B. III.32 жинағында олардың реті бойынша Жаңа гимннің 133 әнін тізімдейді. Гнеустің "Ескі гимн" индексі Франк гимнінің гимндерін қамтиды (Гнеустің 1968 жылы "Ескі гимн II" деп аталады).