Вильгельм I: Пруссия мен Германияның бірінші императоры

Кіріспе

Пруссия королі (1861–1888) және Германия императоры (1871–1888)

Вильгельм I (Вильгельм Фридрих Людвиг; 22 наурыз 1797 – 9 наурыз 1888), немесе Вильгельм I, 1861 жылдан бастап Пруссия королі және 1871 жылдан бастап 1888 жылы қайтыс болғанға дейін Германия императоры болды. Гогенцоллерн әулетінің мүшесі, ол біртұтас Германияның алғашқы мемлекет басшысы еді. 1858 жылдан бастап Пруссияның іс жүзіндегі мемлекет басшысы болды, өйткені ол өзінің ағасы Фридрих Вильгельм IV-тің регенті болды. Немересі Вильгельм II билік құрған кезде ол Ұлы Вильгельм деп аталды. Принц Фридрих Вильгельм мен Луиза Мекленбург-Стрелицтің екінші ұлы Вильгельмнің таққа отыруы күтілмеді. Оның атасы, король Фридрих Вильгельм II, ол туған жылы қайтыс болды, ал әкесі Фридрих Вильгельм III таққа отырды. Вильгельм Алтыншы коалиция соғысында ерекше көзге түсіп шайқасты, содан кейін Пруссия армиясының көрнекті тұлғасына айналды. 1840 жылы оның баласыз ағасы Пруссия королі болды, оны мұрагер етіп таныды. Вильгельм Германиядағы 1848 жылғы төңкерістерді басуда маңызды рөл атқарды, бірақ ол қысқа уақытқа Англияға жер аударылуға мәжбүр болды. Фридрих Вильгельм IV 1857 жылы инсульт алды және әрекетке қабілетсіз қалды, ал Вильгельм бір жылдан кейін ресми түрде принц-регент атанды. 1861 жылы Вильгельм ағасының өлімінен кейін Пруссия тағына отырды. Билікке келгеннен кейін Вильгельм либералды Ландтагпен ұсынылған әскери бюджеті бойынша қақтығысқа түсті. Оған жауап ретінде ол өзінің ұсыныстарын жүзеге асыру үшін Отто фон Бисмаркты министр-президент лауазымына тағайындады, бұл оның өмірінің соңына дейін жалғасатын серіктестікті бастады. Сыртқы саясатта Вильгельм Пруссияның Екінші Шлезвиг соғысында және Австрия-Пруссия соғысында жеңіске жетуіне жетекшілік етті, бұл Пруссияны жетекші неміс державасы ретінде бекітті. 1871 жылы Бисмарктың дипломатиялық шеберлігі арқасында Франко-Пруссия соғысынан кейін Германияның бірігуіне қол жеткізілді. Германия империясы жарияланды және Вильгельмге Германия императоры атағы берілді. Кайзер ретінде үлкен билікке ие болғанына қарамастан, Вильгельм мемлекеттік істерді көбінесе Бисмаркқа тапсырды. Өмірінің соңында ол бірнеше рет сәтті болмаған қастандықтардың нысаны болды, бұл Бисмаркке социалистерге қарсы бірқатар заңдарды қабылдауға мүмкіндік берді. 1888 жылы, «Үш император жылы» деп аталған жылы, Вильгельм қысқа аурудан кейін 90 жасында қайтыс болды, одан кейін ұлы Фридрих таққа отырды. Фридрих, бұрыннан қатерлі ісікке шалдыққан, 99 күннен кейін қайтыс болды және тақ Вильгельм II-ге өтті.

William I (Wilhelm Friedrich Ludwig; 22 March 1797 – 9 March 1888), or Wilhelm I, was King of Prussia from 1861 and German Emperor from 1871 until his death in 1888. A member of the House of Hohenzollern, he was the first head of state of a united Germany. He was de facto head of state of Prussia from 1858, when he became regent for his brother Frederick William IV. During the reign of his grandson Wilhelm II, he was known as Wilhelm the Great. The second son of Prince Frederick William and Louise of Mecklenburg Strelitz, William was not expected to ascend to the throne. His grandfather, King Frederick William II died the year he was born, and his father was crowned Frederick William III. William fought with distinction during the War of the Sixth Coalition, and afterwards became a prominent figure within the Prussian Army. In 1840, his childless elder brother became King of Prussia, making him heir presumptive. William played a major role in crushing the Revolutions of 1848 in Germany, although he was briefly forced into exile in England. Frederick William IV suffered a stroke in 1857 and was left incapacitated, and William was formally named Prince Regent a year later. In 1861, William ascended to the Prussian throne on his elder brother's death. Upon ascension, William immediately came into conflict with the liberal Landtag over his proposed military budget. In response, he appointed Otto von Bismarck to the post of Minister President in order to force through his proposals, beginning a partnership that would last for the rest of his life. On the foreign front, William oversaw Prussian victories in the Second Schleswig War and the Austro Prussian War, establishing Prussia as the leading German power. In 1871, through Bismarck's maneuvers, the unification of Germany was achieved following the Franco Prussian War. The German Empire was proclaimed and William was granted the title of German Emperor. Even though he had considerable power as Kaiser, William largely left the affairs of the state to Bismarck. Later in life he was the target of multiple failed assassination attempts, which enabled Bismarck to push through a series of anti socialist laws. In 1888, which came to be known as the Year of the Three Emperors, William died at the age of 90 after a short illness and was succeeded by his son Frederick. Frederick, already suffering from cancer, died 99 days later and the throne passed to Wilhelm II.

Ерте өмір және әскери мансап

Болашақ патша және император Вильгельм Фридрих Людовик Пруссиялық (Вильгельм Фридрих Людвиг фон Пруссен) 1797 жылғы 22 наурызда Берлиндегі Кронпринценпалайде дүниеге келді. Мекленбург-Стрелиц герцогинясы Луизаның екінші ұлы және король Фридрих Вильгельмнің ұлы Вильгельмнің таққа отыруы күтілмеді. Оның әкесі Фридрих Вильгельм III 1797 жылы, 53 жасында қайтыс болған әжесінен кейін патша болды. 1801 жылдан 1809 жылға дейін Вильгельмді, Вильгельмнің ағасы, мұрагер принц Фридрих Вильгельмнің біліміне жауапты болған Кинг тәрбиеледі. Он екі жасында әкесі оны Пруссия армиясының офицері етіп тағайындады. Вильгельм 1814 жылдан бастап әскерде қызмет етті. Әкесі сияқты, ол Германияда Бефрейунгскриге ("Азаттық соғысы", басқаша Алтыншы коалиция соғысы) деп аталған Наполеон соғыстарының бір бөлігінде Франция королі Наполеонға қарсы күресті және өте батыл әскер болды. Ол капитан (хауптманн) болып тағайындалды және Бар-сюр-Обедегі әрекеттері үшін Темір крестпен марапатталды. Соғыс және Францияға қарсы күрес оған өмір бойы әсер етті, ол француздарға ұзақ уақыт бойы жамандық сезімімен қарады. 1816 жылы Вильгельм Штеттиндер Гарделандвер батальонының командирі болды, ал 1818 жылы генерал-майор болды. Келесі жылы Вильгельм VII және VIII армиялық корпус инспекторы болып тағайындалды. Бұл оны Гогенцоллерн үйі ішіндегі Пруссия армиясының өкілі етті. Ол мықты, жақсы оқытылған және жақсы жабдықталған армияны жақтады. 1820 жылы Вильгельм 1-ші гвардия дивизиясының командирі болды, ал 1825 жылы III армиялық корпусының генерал-командующийы болып тағайындалды. 1829 жылы Вильгельм Саксония-Веймар-Эйзенах герцогы Карл Фридрихтің қызы, Августа принцессасына және Николай I-нің қарындасы Мария Павловнаға үйленді. Олардың некесі сырттай тұрақты болды, бірақ өте бақытты емес еді. 1834 жылы ол Берлиндегі Ескі сарайды жаңа отбасылық үй ретінде салдырды, онда ол кейіннен патша және император ретінде өмір сүрді, ал Берлин сарайын тек қабылдау мақсаты үшін пайдаланды. 1840 жылы оның ағасы Пруссияның королі болды. Баласы болмағандықтан, Вильгельм таққа отыруға бірінші болып үміткер болды және осылайша Пруссия принці атағын алды. 1857 жылы Фридрих Вильгельм IV инсульт алды және өмірінің соңына дейін ақыл-есі бұзылды. 1858 жылдың қаңтарында Вильгельм ағасының регенті болды, бастапқыда уақытша, бірақ қазаннан кейін тұрақты негізде. Ағасының кеңесіне қарсы, Вильгельм Пруссия конституциясына ант беріп, оны «тұрақты және бұзылмайтын» етіп сақтауға уәде берді. Вильгельм либерал Карл Антон фон Хогенцоллерн-Зигмарингенді министр-президент етіп тағайындады және осылайша Пруссияда «Жаңа дәуір» деп аталған жағдайды бастады, бірақ Вильгельм мен Ландтагтағы либералды көпшілік арасында қарулы күштерді реформалау мәселесі бойынша қақтығыстар болды. Оның өтініші (соғыс министрі Альбрехт фон Рунның қолдауымен) қабылданбағанда, Вильгельм тақтан бас тартуды ойлады, бірақ оның ұлы, мұрагер ханзада оған қарсы кеңес берді. Өзінің билігі кезінде Вильгельм 1864 жылы Данияға қарсы екінші Шлезвиг соғысында және 1866 жылы Австрия-Пруссия соғысында пруссиялық күштердің бас қолбасшысы болды. Пруссия жеңіске жеткеннен кейін Вильгельм Венаға шабуыл жасап, Австрияны қосып алғысы келді, бірақ Бисмарк пен оның ұлы, мұрагер ханзада Фридрих оны бұған жол бермеді. Вильгельм сондай-ақ конституциялық Бундесфельдхерр, барлық федералды қарулы күштердің қолбасшысы болды. Ол Оңтүстік Германия мемлекеттерімен жасалған құпия келісімдер арқылы соғыс кезінде олардың әскерлерінің қолбасшысы болды. 1870 жылы Франко-Пруссия соғысы кезінде Вильгельм Седан шайқасында барлық неміс күштеріне басшылық етті. Алайда Вильгельм конституциялық атақты қабылдауға асықты, өйткені ол Пруссия королі ретінде өзінің атағын көлеңкелеп тастайды деп қорықты. Ол сондай-ақ Германия императоры («Германия императоры») болғысы келді, бірақ Бисмарк оған Оңтүстік Германияның ханзадалары мен Австрия императоры наразылық білдіруі мүмкін деп ескертті. Вильгельм ақырында – бірақ қасақана – жеңілді және 18 қаңтарда ол Версаль сарайының Айналар залында император деп ресми жарияланды. Бұл күн 1701 жылы Пруссияның алғашқы королінің таққа отырғызылу күні ретінде таңдалды. Ұлттық естелікте 18 қаңтар империяның құрылу күніне (Reichsgründungstag) айналды, бірақ оның конституциялық маңызы жоқ. 1872 жылы ол Ұлыбритания мен АҚШ арасындағы шекаралық дауды төрелік етіп, АҚШ-ты қолдап, қазіргі Вашингтон штатындағы Сан-Хуан аралдарын АҚШ-тың ұлттық аумағына қосты, осылайша 12 жылдық қан төгілмеген шошқа соғысын аяқтады. Бір естеліктерінде Бисмарк Вильгельмді ескіше, әдепті, мінсіз әдепті джентльмен және шынайы пруссиялық офицер деп сипаттады, оның ақыл-ойы кейде «әйелдердің әсерімен» кемітілді. Бұл Вильгельмнің әйеліне сілтеме еді, оны Иоганн Вольфганг фон Гёте де тәрбиелеген және күйеуінен зиялылық жағынан жоғары тұрған. Ол либерал болғандықтан, кейде ресми саясатқа қарсы шығып сөйлейтін.

The future king and emperor was born William Frederick Louis of Prussia (Wilhelm Friedrich Ludwig von Preußen) in the Kronprinzenpalais in Berlin on 22 March 1797. As the second son of Louise of Mecklenburg Strelitz and Prince Frederick William, himself son of King Frederick William II, William was not expected to ascend to the throne. His grandfather died the year he was born, at age 53, in 1797, and his father Frederick William III became king. He was educated from 1801 to 1809 by , who was also in charge of the education of William's brother, the Crown Prince Frederick William. At age twelve, his father appointed him an officer in the Prussian army. William served in the army from 1814 onward. Like his father, he fought against Napoleon I of France during the part of the Napoleonic Wars known in Germany as the Befreiungskriege ("Wars of Liberation", otherwise known as the War of the Sixth Coalition), and was reportedly a very brave soldier. He was made a captain (Hauptmann) and won the Iron Cross for his actions at Bar sur Aube. The war and the fight against France left a lifelong impression on him, and he had a long standing antipathy towards the French. In 1816, William became the commander of the Stettiner Gardelandwehrbataillon and in 1818 was promoted to Generalmajor. The next year, William was appointed inspector of the VII. and VIII. Army Corps. This made him a spokesman of the Prussian Army within the House of Hohenzollern. He argued in favour of a strong, well trained, and well equipped army. In 1820, William became commander of the 1. Gardedivision and in 1825 was promoted to commanding general of the III. Army Corps. In 1829, William married Princess Augusta, the daughter of Grand Duke Karl Friedrich of Saxe Weimar Eisenach and Maria Pavlovna, the sister of Nicholas I. Their marriage was outwardly stable, but not a very happy one. In 1834 37 he had the Old Palace in Berlin built as a new family home, in which he continued to live later as king and emperor, while he only used the Berlin Palace for representative purposes. In 1840 his older brother became King of Prussia. Since he had no children, William was first in line to succeed him to the throne and thus was given the title Prinz von Preußen. In 1857 Frederick William IV suffered a stroke and became mentally disabled for the rest of his life. In January 1858, William became Prince Regent for his brother, initially only temporarily but after October on a permanent basis. Against the advice of his brother, William swore an oath of office on the Prussian constitution and promised to preserve it "solid and inviolable". William appointed a liberal, Karl Anton von Hohenzollern Sigmaringen, as Minister President and thus initiated what became known as the "New Era" in Prussia, although there were conflicts between William and the liberal majority in the Landtag on matters of reforming the armed forces. When his request (backed by his Minister of War Albrecht von Roon) was refused, William first considered abdicating, but his son, the Crown Prince, advised strongly against it. During his reign, William was the commander in chief of the Prussian forces in the Second Schleswig War against Denmark in 1864 and the Austro Prussian War in 1866. After the latter was won by Prussia, William wanted to march on to Vienna and annex Austria, but was dissuaded from doing so by Bismarck and his son Crown Prince Frederick. William became also the constitutional Bundesfeldherr, the commander of all federal armed forces. Via secret treaties with the South German states, he also became commander of their armies in times of war. In 1870, during the Franco Prussian War, William was in command of all the German forces at the crucial Battle of Sedan. William, however, hesitated to accept the constitutional title, as he feared that it would overshadow his own title as King of Prussia. He also wanted it to be Kaiser von Deutschland ("Emperor of Germany"), but Bismarck warned him that the South German princes and the Emperor of Austria might protest. William eventually—though grudgingly—relented and on 18 January, he was formally proclaimed as emperor in the Hall of Mirrors in the Palace of Versailles. The date was chosen as the coronation date of the first Prussian king in 1701. In the national memory, 18 January became the day of the foundation of the Empire (Reichsgründungstag), although it did not have a constitutional significance. In 1872, he arbitrated a boundary dispute between the United Kingdom and the United States, deciding in favor of the U. S. and placing the San Juan Islands of modern day Washington within U. S. national territory, thus ending the 12 year bloodless Pig War. In his memoirs, Bismarck describes William as an old fashioned, courteous, infallibly polite gentleman and a genuine Prussian officer, whose good common sense was occasionally undermined by "female influences". This was a reference to William's wife, who had been educated by, among others Johann Wolfgang von Goethe and was intellectually superior to her husband. She was also at times very outspoken in her opposition to official policies as she was a liberal.

Адам өлтіруге әрекеттену және антисоциалистік заңдар

1878 жылғы 11 мамырда Эмил Макс Хёдель есімді сантехник Берлинде Вильгельмге жасаған қастандық әрекеті сәтсіз аяқталды. Ол 81 жастағы императорға револьвермен оқ атты, ал ол қызы Луизамен бірге каретасында Унтер-ден-Линденде жүріп өткен кезде. Вильгельмді өлтіруге екінші рет 2 маусымда 1878 жылы Карл Нобилинг тырысты. Император ашық каретамен өтіп бара жатқанда, қастандықшы оған Унтер-ден-Линдендегі үйдің терезесінен екі оқ атты.

Кейінгі жылдар және өлім

1878 жылдың тамызында Вильгельмнің немере інісі, Ресей императоры Александр II, Берлин конгресінде Ресей мүдделеріне қатысты наразылық білдірген хат (Орфейгенбриф деп аталады) жазды. Жауап ретінде Вильгельм, оның әйелі Августа және оның ұлы, тәж мұрагері, Бисмарктің кеңесіне қарамастан, Ресейге сапар шегіп, тікелей келісімдер арқылы қарым-қатынасты жақсартуға тырысты. Бірақ Бисмарк, тағы да отставкаға кететінімен қорқытып, Вильгельмнің Австрия-Мажарстанмен жақын одақ құруға қарсылығын жеңді. Қазан айында Вильгельм Германия мен Австрия-Мажарстан арасындағы Ресейге қарсы бағытталған Екі одаққа (Звейбунд) келісім берді. Қастандық әрекеттеріне қарамастан және Вильгельмнің 1848 жылғы көтерілістегі беделсіз рөліне қарамастан, ол және оның әйелі, әсіресе соңғы жылдары, халыққа өте ұнады. Көптеген адамдар оларды "ескі Пруссияның" символы деп есептеді және олардың қарапайым және сәулетті өмір салтын бағалады.