Кіріспе

"Кайзер" – "император" деген неміс сөзі, ол неміс империясының (1871–1918) билеушілерімен байланысты. "Кайзер" – неміс тілінде "император" деген мағынаны білдіреді. Жалпы алғанда, бұл неміс атағы әлемнің кез келген жерінде корольден (König) жоғары дәрежедегі билеушілерге қолданылады. Ағылшын тілінде "кайзер" сөзі көбінесе біріккен Германия империясының (1871–1918) және Австрия империясының (1804–1918) императорларына қатысты қолданылады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс қарсылығы өршіп, "кайзер" термині, әсіресе Вильгельм II-ге қатысты, ағылшын тілді елдерде теріс мағынаға ие болды. Орталық Еуропада, Солтүстік Италия мен Оңтүстік Польша арасында, Батыс Австрия мен Батыс Украина арасында және Баварияда император Франц Иосиф I әлі де "Дер Кайзер" (император) ретінде танылады. 1848-1916 жылдар аралығындағы ұзақ билігі мен Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі Алтын ғасырдың нәтижесінде, бұл атақ осы аймақта әлі де зор тарихи құрметке ие.

Этимологиясы мен тілдік қолданысы

Македония, Болгария, Сербия, Украина, Ресей және Белоруссия тілдеріндегі "царь" сөзі сияқты, "Кайзер" сөзі де Рим императорларының "Цезарь" атағынан тікелей алынған. Бұл атау, өз кезегінде, Юлий әулетінің тармағы – Юлий Цезарьлардың жеке есімінен шыққан, оған Юлио-Клавдий әулетінің алғабасы болған Гай Юлий Цезарь да жатқан. Мысалы, Суэтонийде (Divus Julius 79.2) баяндалған анекдот негізінде, Цезарь өзі бір кезде өзінің фамилиясын титул ретінде қолданған деген болжам бар; бірақ бұл, ең соңында, ықтимал емес. Британ монархтары "Үнді императоры" деп аталғанымен, хинди және урду тілдерінде Kaisar i Hind деп аталды. Бұл сөз, түпкілікті латын тілінен шыққан болса да, неміс "Кайзерінен" емес, парсы "Кайсарынан" алынған. "Kaiserwetter" (Императордың ауа-райы) – бұл күнделікті тілде қолданылатын сөз және неміс тілінде терең көк, бұлтсыз аспанмен "күндізгі аспан" дегенді білдіреді. Дуденнің мәліметінше, бұл мақал 18 тамыздағы күннің шағын шуағына байланысты пайда болған, ол Австрия императоры Франц Иосиф I-нің туған күні. Kaiserschmarrn (Императордың жұмысы) – жеңіл тәттіленген жұмыр нан, оның аты да Франц Иосиф I-ден алынған. Сондай-ақ, Австрияның Kaisersemmel ("Кайзерлік бөлкесі"), Kaiserfleisch ("Кайзерлік еті") немесе Kaisersuppe ("Кайзерлік сорпасы") сөздерінде "Кайзер" сөзі ең жоғары сапаны, өз түрінің ең жақсысын білдіреді деп есептеледі. Кайзерджерлер және Кайзершутцендер – императорлық және корольдік (k.u.k.) австро-венгерлік қарулы күштерінің арнайы элиталық бөлімшелері, олардың атындағы "Кайзер" бөлігі арнайы атап көрсетілген. "Der Kaiser" – 1960 және 1970 жылдары Батыс Германия құрамасын 1974 жылғы әлем чемпионатына жетектеген неміс футболшысы Франц Беккенбауэрдің, сондай-ақ австриялық шаңғышы және 1976 жылғы Олимпиада чемпионы Франц Кламмердің лақап аты, екеуі де Австрия императоры Франц I-ге сілтеме жасайды.