1871-1918 жылдардағы Германия империясы

Кіріспе

1871–1918 жылдар аралығындағы Орталық Еуропадағы империя
1871 жылдан 1918 жылға дейін болған неміс ұлттық мемлекеті

Die Wacht am Rhein (бейресми) ("Рейн өзеніндегі қарауыл")
| астанасы = Берлин
| ең ірі қаласы = астанасы
| ресми тілдер = неміс тілі
| көп қолданылатын тілдер =
| дін = 1880 жылғы халық санауы бойынша: Көпшілік: 62,63% Біріккен протестант (Лютеран, Реформат) Азшылықтар: 35,89% Рим-католик 1,24% еврей 0,17% басқа христиан 0,07% басқа
| үкімет түрі = Федералды парламенттік жартылай конституциялық монархия
1916–1918 жылдары әскери диктатура
| басшы лауазымы = Император
| басшы1 = Вильгельм I
| басшы1 жылы = 1871–1888
| басшы2 = Фридрих III
| басшы2 жылы = 1888
| басшы3 = Вильгельм II
| басшы3 жылы = 1888–1918
| орынбасар лауазымы = Канцлер
| орынбасар1 = Отто фон Бисмарк
| орынбасар1 жылы = 1871–1890
| орынбасар2 = Лео фон Каприви
| орынбасар2 жылы = 1890–1894
| орынбасар3 = [[Хлодвиг, Гогенлохе-Шиллингсфюрст князі
| орынбасар3 жылы = 1894–1900
| орынбасар4 = Бернхард фон Бюлов
| орынбасар4 жылы = 1900–1909
| орынбасар5 = Т. фон Бетманн Голлвег
| орынбасар5 жылы = 1909–1917
| орынбасар6 = Георг Михаэлис
| орынбасар6 жылы = 1917
| орынбасар7 = Георг фон Гертлинг
| орынбасар7 жылы = 1917–1918
| орынбасар8 = Макс фон Баден
| орынбасар8 жылы = 1918
| заң шығару органы = Екіпалаталы
| жоғарғы палата = Бундесрат
| төменгі палата = Рейхстаг
| палата1 түрі = Жоғарғы палата
| палата2 түрі = Төменгі палата
| статистика жылы1 = 1871
| статистика халқы1 = 41 058 792
| статистика жылы2 = 1900
| статистика халқы2 = 56 367 178
| статистика жылы3 = 1910
| статистика халқы3 = 64 925 993
| валютасы = неміс алтын маркасы (1873–1914) неміс қағаз маркасы (1914–1918)
| түсіндірмелер = Аумақ және халық саны колониялық иеліктерді қамтымайды
| статистика аумағы3 = 540857,54
| анықтама аумағы3 =
| анықтама халқы1 =
| анықтама халқы2 = сонымен қатар Императорлық Германия, Екінші Рейх немесе жай ғана Германия деп те аталады, Германия Рейхінің 1871 жылғы Германияның бірігуінен бастап 1918 жылғы қараша революциясына дейінгі кезеңі болды, сол кезде Германия Рейхі монархиядан республикаға өтті. Империя 18 қаңтар 1871 жылы Версаль сарайында құрылды, онда Австрия, Швейцария және Лихтенштейннен басқа оңтүстік неміс мемлекеттері Солтүстік Германия Конфедерациясына қосылды және жаңа конституция 16 сәуірде күшіне енді, федералды мемлекеттің атын Германия империясы деп өзгертті және Гохенцоллерн әулеті Пруссия королі Вильгельм І-ге неміс императоры атағын берді. Берлин оның астанасы болып қала берді, ал Пруссияның премьер-министрі Отто фон Бисмарк канцлер, үкімет басшысы болды. Бұл оқиғалар болған кезде, Пруссия Солтүстік Германия Конфедерациясын және оның оңтүстік Германия одақтастары Баден, Бавария, Вюртемберг және Гессен сияқты Франко-Пруссия соғысына қатысқан. Германия империясы 25 мемлекеттен тұратын, әрқайсысының өз абыройы, төрт құраушы патшалық, алты ұлы герцогтық, бес герцогтық (1876 жылға дейін алты), жеті князьдік, үш еркін Ганза қалалары және бір императорлық аумақ. Пруссия империядағы төрт патшалықтың бірі болған кезде, ол империяның халқы мен аумағының үштен екісін қамтыды, ал Пруссияның үстемдігі де конституциялық тұрғыдан бекітілді, өйткені Пруссия королі сонымен бірге неміс императоры (Deutscher Kaiser) болды. 1850 жылдан кейін Германияның мемлекеттері тез индустрияланды, оның ішінде көмір, темір (соңырақ болат), химия және темір жолдар ерекше күшті болды. 1871 жылы Германияда 41 миллион адам тұрды; 1913 жылы бұл 68 миллионға дейін өсті. 1815 жылы штаттардың қатты ауылдық жиынтығы, қазір біріккен Германия негізінен қалалық болды. Германияның индустрияландыру табысы 20 ғасырдың басында екі жолмен көрінді; неміс фабрикалары көбінесе британдық және француздық әріптестерінен гөрі үлкен және заманауи болды, бірақ индустрияландыру алдындағы сектор артта қалды. Германия империясының табиғи ғылымдардағы, әсіресе физика мен химиядағы табысы соншалық болды, барлық Нобель сыйлығының үштен бірі неміс өнертапқыштары мен зерттеушілеріне берілді. 47 жыл өмір сүрген Германия империясы Еуропадағы өнеркәсіптік, технологиялық және ғылыми державаға айналды, ал 1913 жылға қарай Германия континенттік Еуропадағы ең ірі экономика және әлемдегі үшінші ірі экономика болды. Германия сонымен қатар Еуропаның ең ұзын темір жол желісін, әлемдегі ең мықты әскерді және жылдам өсіп келе жатқан өнеркәсіптік базаны құрып, үлкен державаға айналды. 1871 жылы өте аз мөлшерде басталған әскери-теңіз флоты он жыл ішінде Ұлыбританияның Корольдік әскери-теңіз флотынан кейін екінші орынға шықты. 1871 жылдан 1890 жылға дейін Отто фон Бисмарктың бірінші және осы күнге дейін ең ұзақ қызмет еткен канцлер ретінде қызметі салыстырмалы либерализммен белгіленді, бірақ уақыт өте келе консервативті болды. Кең реформалар, католиктерге қарсы Kulturkampf және поляк халқына қарсы жүйелі қуғын-сүргін оның қызметтегі кезеңін белгіледі. Либерализм мен социализмді жек көруіне қарамастан, ол либералдар мен социалистерді "Райхтың жаулары" деп атады. Бисмарк енгізген әлеуметтік бағдарламалар қариялар зейнетақысын, жазатайым оқиғаларды сақтандыруды, медициналық көмек пен жұмыссыздық сақтандыруын, қазіргі заманғы еуропалық әл-ауқат мемлекетінің барлық аспектілерін қамтиды. Бисмарк канцлерлік өкілеттігінің соңына таман және оның жеке қарсылығына қарамастан, Германия отаршылдыққа араласты. Африка үшін күресте еуропалықтар әлі басып алмаған қалған аумақтың көп бөлігін иеленіп, ол сол кездегі ағылшындар мен француздардан кейінгі үшінші ірі отаршылдық империяны құруға қол жеткізді. Колониялық мемлекет ретінде ол кейде басқа еуропалық державалардың, әсіресе Британ империясының мүдделерімен қақтығысты. Германия империясы отарлау экспансиясы кезінде геноцидке ұшырады. 1890 жылы Вильгельм II Ото фон Бисмаркті биліктен шығарғаннан кейін империя Велтполитикаға ("әлемдік саясат") кірісті. Бұл соғыс жаңа бағыты, ол ақыр соңында Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуына ықпал етті. Бисмарктің мұрагерлері Германияны дипломатиялық жағынан оқшаулаудан сақтаған өздерінің алдыңғыларының күрделі, ауытқуы және бір-біріне тосқауылданған одақтастарын ұстай алмады. Бұл кезең поляк халқына деген қысымның артуымен және императордың шешімдеріне әсер ететін әртүрлі факторлармен белгіленді, олар көп жағдайда жұртшылықта қарама-қайшылықты немесе болжауға болмайтын болып саналды. 1879 жылы Германия империясы Австрия-Мажарстанмен қос одақ құрды, содан кейін 1882 жылы Италиямен Үшінші одақ құрылды. Ол сондай-ақ Осман империясымен тығыз дипломатиялық байланыс сақтады. 1914 жылғы үлкен дағдарыс келгенде Италия одақтан шығып, Осман империясы Германиямен ресми одақтас болды. Бірінші дүниежүзілік соғыста неміс жоспарлары 1914 жылдың күзінде Парижде тез басып алуға сәтсіз аяқталды, ал Батыс майданында соғыс тоқтап қалды. Одақтастардың теңіздік блокадасы тағам мен қосымшалардың қанағатсыздығын тудырды. Алайда, Императорлық Германия Шығыс майданында сәттілікке жетті; ол Брест-Литовск шартынан кейін шығысқа қарай үлкен аумақты басып алды. Германияның 1917 жылдың басында шексіз суасты кемелері соғысын жариялауы АҚШ-тың соғысқа қатысуына ықпал етті. 1918 жылдың қазанында сәтті болмаған көктемдік шабуылдан кейін неміс әскерлері шегініп, одақтас Австрия-Мажарстан және Осман империясы құлап, Болгария капитуляциялады. Империя 1918 жылғы қараша революциясында Вильгельм II-нің тақтан басқанымен құлап, соғыстан кейінгі федералды республиканы қираған халқына басқаруға қалдырды. Версаль шарты соғыстан кейінгі 132 миллиард алтын марка (шамамен 2019 жылы 269 миллиард АҚШ доллары немесе 240 миллиард еуро) өтемақы төлеуді жүктеді.

Die Wacht am Rhein (unofficial)("The Watch on the Rhine")
| capital = Berlin
| largest city = capital
| official languages = German
| common languages =
| religion = 1880 censusMajority:62.63% United Protestant(Lutheran, Reformed)Minorities:35.89% Roman Catholic 1.24% Jewish 0.17% other Christian 0.07% other
| government type = Federal parliamentary semi constitutional monarchy
Under a military dictatorship(1916–1918)
| title leader = Emperor
| leader1 = Wilhelm I
| year leader1 = 1871–1888
| leader2 = Friedrich III
| year leader2 = 1888
| leader3 = Wilhelm II
| year leader3 = 1888–1918
| title deputy = Chancellor
| deputy1 = Otto von Bismarck
| year deputy1 = 1871–1890
| deputy2 = Leo von Caprivi
| year deputy2 = 1890–1894
| deputy3 = [[Chlodwig, Prince of Hohenlohe Schillingsfürst
| year deputy3 = 1894–1900
| deputy4 = Bernhard von Bülow
| year deputy4 = 1900–1909
| deputy5 = T. von Bethmann Hollweg
| year deputy5 = 1909–1917
| deputy6 = Georg Michaelis
| year deputy6 = 1917
| deputy7 = Georg von Hertling
| year deputy7 = 1917–1918
| deputy8 = Max von Baden
| year deputy8 = 1918
| legislature = Bicameral
| upper house = Bundesrat
| lower house = Reichstag
| type house1 = Upper house
| type house2 = Lower house
| stat year1 = 1871
| stat pop1 = 41,058,792
| stat year2 = 1900
| stat pop2 = 56,367,178
| stat year3 = 1910
| stat pop3 = 64,925,993
| currency = German gold mark(1873–1914)German Papiermark(1914–1918)
| footnotes = Area and population not including colonial possessions
| stat area3 = 540857.54
| ref area3 =
| ref pop1 =
| ref pop2 = also referred to as Imperial Germany, the Second Reich or simply Germany, was the period of the German Reich from the unification of Germany in 1871 until the November Revolution in 1918, when the German Reich changed its form of government from a monarchy to a republic. The empire was founded on 18 January 1871 at the Palace of Versailles where the south German states, except for Austria, Switzerland, and Liechtenstein, joined the North German Confederation and the new constitution came into force on 16 April, changing the name of the federal state to the German Empire and introducing the title of German Emperor for Wilhelm I, King of Prussia from the House of Hohenzollern. Berlin remained its capital, and Otto von Bismarck, Minister President of Prussia, became Chancellor, the head of government. As these events occurred, the Prussian led North German Confederation and its southern German allies, such as Baden, Bavaria, Württemberg, and Hesse, were still engaged in the Franco Prussian War. The German Empire consisted of 25 states, each with its own nobility, four constituent kingdoms, six grand duchies, five duchies (six before 1876), seven principalities, three free Hanseatic cities, and one imperial territory. While Prussia was one of four kingdoms in the realm, it contained about two thirds of the Empire's population and territory, and Prussian dominance was also constitutionally established, since the King of Prussia was also the German Emperor (Deutscher Kaiser). After 1850, the states of Germany had rapidly become industrialized, with particular strengths in coal, iron (and later steel), chemicals, and railways. In 1871, Germany had a population of 41 million people; by 1913, this had increased to 68 million. A heavily rural collection of states in 1815, the now united Germany became predominantly urban. The success of German industrialization manifested itself in two ways in the early 20th century; German factories were often larger and more modern than many of their British and French counterparts, but the preindustrial sector was more backward. The success of the German Empire in the natural sciences, especially in physics and chemistry, was such that one third of all Nobel Prizes went to German inventors and researchers. During its 47 years of existence, the German Empire became an industrial, technological, and scientific power in Europe, and by 1913, Germany was the largest economy in continental Europe and the third largest in the world. Germany also became a great power, building the longest railway network of Europe, the world's strongest army, and a fast growing industrial base. Starting very small in 1871, in a decade, the navy became second only to Britain's Royal Navy. From 1871 to 1890, Otto von Bismarck's tenure as the first and to this day longest serving Chancellor was marked by relative liberalism at its start, but in time grew more conservative. Broad reforms, the anti Catholic Kulturkampf and systematic repression of Polish people marked his period in the office. Despite his hatred of liberalism and socialism – he called liberals and socialists "enemies of the Reich" – social programs introduced by Bismarck included old age pensions, accident insurance, medical care and unemployment insurance, all aspects of the modern European welfare state. Late in Bismarck's chancellorship and in spite of his earlier personal opposition, Germany became involved in colonialism. Claiming much of the leftover territory that was not yet conquered by Europeans in the Scramble for Africa, it managed to build the third largest colonial empire at the time, after the British and the French ones. As a colonial state, it sometimes clashed with the interests of other European powers, especially the British Empire. During its colonial expansion, the German Empire committed the Herero and Namaqua genocide. After the removal of Otto von Bismarck by Wilhelm II in 1890, the empire embarked on Weltpolitik ("world politics") – a bellicose new course that ultimately contributed to the outbreak of World War I. Bismarck's successors were incapable of maintaining their predecessor's complex, shifting, and overlapping alliances which had kept Germany from being diplomatically isolated. This period was marked by increased oppression of Polish people and various factors influencing the Emperor's decisions, which were often perceived as contradictory or unpredictable by the public. In 1879, the German Empire consolidated the Dual Alliance with Austria Hungary, followed by the Triple Alliance with Italy in 1882. It also retained strong diplomatic ties to the Ottoman Empire. When the great crisis of 1914 arrived, Italy left the alliance and the Ottoman Empire formally allied with Germany. In the First World War, German plans to capture Paris quickly in the autumn of 1914 failed, and the war on the Western Front became a stalemate. The Allied naval blockade caused severe shortages of food and supplements. However, Imperial Germany had success on the Eastern Front; it occupied a large amount of territory to its east following the Treaty of Brest Litovsk. The German declaration of unrestricted submarine warfare in early 1917 contributed to bringing the United States into the war. In October 1918, after the failed Spring Offensive, the German armies were in retreat, allies Austria Hungary and the Ottoman Empire had collapsed, and Bulgaria had surrendered. The empire collapsed in the November 1918 Revolution with the abdication of Wilhelm II, which left the post war federal republic to govern a devastated populace. The Treaty of Versailles imposed post war reparation costs of 132 billion gold marks (around US$269 billion or €240 billion in 2019, or roughly US$32 billion in 1921), as well as limiting the army to 100,000 men and disallowing conscription, armored vehicles, submarines, aircraft, and more than six battleships. The consequential economic devastation, later exacerbated by the Great Depression, as well as humiliation and outrage experienced by the German population are considered leading factors in the rise of Adolf Hitler and Nazism.

Өмірбаян

Неміс конфедерациясы 1814 жылғы Париж шартының 6-бабында қысқаша айтылғаннан кейін, Наполеон соғыстарының нәтижесінде 1815 жылғы 8 маусымда Вена конгресінің шешімімен құрылды. 1848 жылғы либералдық революциялар білімді, жақсы жағдайдағы орта тап либералдары мен қалалық шеберлер арасындағы байланыс үзілгеннен кейін басылды; Ото фон Бисмарктің шаруаларға да, аристократияға да ұнайтын прагматикалық саясаты оның орнын басты. Бисмарк Гогенцоллернге бағынуды неміс мемлекеттерінің барлығына таратуды көздеді; мұның мағынасы неміс мемлекеттерінің бірігуі және Пруссияның басты қарсыласы Австрияның болашақ Германия империясынан шеттетілуі болды. Ол консервативті, Пруссия басымдығын көрсететін Германияны жоспарлады. 1864 жылғы Данияға қарсы екінші Шлезвиг соғысы, 1866 жылғы австрия-пруссия соғысы және 1870–1871 жылдардағы франко-пруссия соғысы жалпынеміс идеясын күшейтіп, неміс мемлекетінің құрылуына үлкен үлес қосты. Германия конфедерациясы 1866 жылғы австрия-пруссия соғысы нәтижесінде аяқталды, онда Австрия империясының құрамындағы конфедерация мүшелері мен олардың одақтастары бір жағынан, ал Пруссия мен олардың одақтастары екінші жағынан қатысты. Соғыс нәтижесінде 1867 жылы конфедерацияның орнына 22 штаттан тұратын Солтүстік Германия конфедерациясы құрылды. 1870 жылғы франко-пруссия соғысының тудырған патриоттық көтерілісі Майн өзенінің оңтүстігіндегі төрт штатта біріккен Германияға (Австриядан басқа) қарсылықты басып, 1870 жылдың қараша айында олар келісім арқылы Солтүстік Германия конфедерациясына қосылды.

Қор

1870 жылы 10 желтоқсанда Солтүстік Германия Конфедерациясының Рейхстагы Конфедерацияны "Германия империясы" деп атады және Конфедерацияның Бундеспрезидиумы ретінде Пруссия королі Вильгельмге Германия императоры атағын берді. Жаңа конституция (Германия Конфедерациясының Конституциясы) және император атағы 1871 жылдың 1 қаңтарында күшіне енді. 1871 жылы 18 қаңтарда Париж қоршауы кезінде Вильгельм Версаль сарайындағы айналар залында император деп жарияланды. 1871 жылы 14 сәуірде Рейхстаг қабылдаған және 16 сәуірде император жариялаған екінші неміс конституциясы консервативті көпшіліктің болуын қамтамасыз етті. Пруссияның патшасы және (екі ерекшелік болған жағдайда) премьер-министрі сонымен қатар империяның императоры және канцлері болды – яғни, сол билеушілер мүлдем басқа сайлау жүйесінен сайланған заң шығарушы органдардан көпшілік қолдау іздеуге тиіс болды. 1890 жылдардан бастап ауылдық аймақтардың үлкен артық өкілдігінен жалпыға бірдей сайлау құқығы айтарлықтай әлсіретілді. Ғасырдың басында 1871 жылғы қала мен ауыл халқы арасындағы теңгерім мүлдем өзгерді; империя халқының үштен екісінен астамы қалалар мен кенттерде тұрды.

Бисмарк дәуірі

Бисмарктің ішкі саясаты Кайзеррайхтың авторитарлық саяси мәдениетін қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. 1871 жылы бірігуден кейін континенттік билік саясатына осышалық қызығушылық танытпаған Германияның жартылай парламенттік үкіметі сол кездегі әлемдегі жетекші өнеркәсіптік державаға айналу жолында салыстырмалы түрде тегіс экономикалық және саяси төңкеріс жасады. Бисмарктің "революциялық консерватизмі" – қарапайым немістерді, тек Юнкер элитасын ғана емес, тақ пен империяға адалдығын арттыруға бағытталған консервативті мемлекет құру стратегиясы еді. Кейс ван Керсберген мен Барбара Вистің сөзіне сүйенсек, оның стратегиясы: иерархиялық қоғамды интеграциялауды күшейту үшін әлеуметтік құқықтар беру, жұмысшылар мен мемлекет арасында байланыс орнатып, мемлекетті нығайту, әлеуметтік және мәртебелік топтар арасындағы дәстүрлі билік қатынастарын сақтау және либерализм мен социализмнің жаңашыл күштеріне қарсы тепе-теңдік құру болды. Бисмарк 1880 жылдары Германияда заманауи әлеуметтік мемлекет құрды және 1871 жылы жалпы еркек сайлау құқығын бекітті. Ол неміс консерваторларының ұлы батыры болды, олар оның есіне көптеген ескерткіштер қойып, оның саясатын үлгі етіп алуға тырысты.

Сыртқы саясат

Бисмарктың 1871 жылдан кейінгі сыртқы саясаты консервативті болды және Еуропадағы билік тепе-теңдігін сақтауға бағытталды. Британдық тарихшы Эрик Хобсбаумның пікірінше, ол "1871 жылдан кейін шамамен жиырма жыл бойы көпжақты дипломатиялық шахмат ойынында даусыз әлем чемпионы болды, және тек қана бейбітшілікті сақтауға толыққанды және табысты түрде өзін арнады". Бұл Пруссияның бұрынғы қаһармандық сыртқы саясатынан айырмашылықты білдірді, онда ол күш пен кеңеюді жақтады, сонымен қатар: "Заманның маңызды мәселелері сөздермен және көпшілік дауыс беру арқылы шешілмейді – 1848–49 жылдары жасалған қате осы – темір мен қан арқылы шешіледі" деді. Бисмарктің басты алаңы Францияның Франко-пруссия соғысындағы жеңілісінен кейін кек алу ниеті болды. Француздар Германияны өздері жеңе алмайтындықтан, Германияны екеуінің арасында соғысқа түсіретін Ресеймен одақ іздеді (сол сияқты 1914 жылы болғандай). Бисмарк мұны кез келген құнмен болдырмауға және ресейліктермен достық қарым-қатынасты сақтауға тырысты, сондықтан ол олармен және Австрия-Мажарстанмен одақ құрды – 1881 жылы Үш император одағын (Dreikaiserbund) құрды. Одақ 1887 жылы Ресеймен жасалған қайта сақтандыру шартымен нығайтылды. Осы кезеңде неміс әскерилері Ресейге қарсы алдын ала соққы беруді ұсынды, бірақ Бисмарк мұндай идеялардың ақылға сыймайтындығын білді. Ол бірде: "Орыс ұлтының климаты, шөлі, қарапайымдылығы және қорғануға бір ғана шекарасы болғандықтан, ең керемет жеңістердің өзі оларға қарсы тиімді болмас еді" деп жазды, сондай-ақ бұл Германияны тағы бір ашулы, наразы көршіге қалдыратын еді. Сонымен қатар, канцлер тіпті ең аз соғысқа ұқсайтын сыртқы саяси жағдайлардан да сақ болды. 1886 жылы ол Францияға жылқы сатуға тыйым салды, себебі олар атты әскерге пайдаланылуы мүмкін еді, сондай-ақ неміс химия зауытынан Ресейдің үлкен дәрі-дәрмек сатып алуын тергеп қарауды бұйырды. Бисмарк Франциядағы елші Георг Герберт Мюнстердің француздардың кек алу соғысын іздемейтінін және бейбітшілікке зәру екенін хабарлаған сөзін тыңдаудан бас тартты. Бисмарк және оның көптеген замандастары консервативті көзқараста болды және сыртқы саясатта Германияның көршілес мемлекеттеріне назар аударды. 1914 жылы Германияның шетелдік инвестицияларының 60% Еуропаға, ал Ұлыбританияның инвестицияларының тек 5% ғана тиесілі болды. Ақшаның көп бөлігі Ресей сияқты өзін-өзі индустрияландыру үшін жеткілікті капитал немесе техникалық білімі жоқ дамушы елдерге бағытталды. Неміс банктері қаржыландырған Берлин-Бағдат темір жолы Германияны Осман империясымен және Парсы шығанағымен байланыстыруға арналған, бірақ ол британдық және ресейлік геосаяси мүдделерге де қатысты. Бағдат темір жолына қатысты дау 1914 жылдың маусым айында шешілді. Көптегендер Бисмарктің сыртқы саясатын тұжырымды жүйе деп санайды және ол Еуропаның тұрақтылығын сақтауға жартылай жауапты. Сонымен қатар, ол абайсызда қорғану қажеттілігімен және Еуропаның ірі державасы ретіндегі позициясының шектеулерінен босану тілегімен ерекшеленді. Бисмарк шетелдегі иеліктерге қызығушылық танытпаса да, көптеген немістер ынталы болды және 1884 жылға қарай Германияның Жаңа Гвинеясын иеленді. 1890 жылдары Азия мен Тынық мұхитындағы неміс отарлаушылық экспансиясы (Қытайдағы Цзяочжоу шығанағы мен Тяньцзинь, Мариан аралдары, Каролин аралдары, Самоа) Ұлыбритания, Ресей, Жапония және АҚШ-пен қақтығыстарға әкелді. Ең ірі отарлау кәсіпорындары Африкада болды, онда 1906–1907 жылдары қазіргі Намибиядағы Хереро соғыстары Хереро және Намаква геноцидіне әкелді.

Bismarck's post 1871 foreign policy was conservative and sought to preserve the balance of power in Europe. British historian Eric Hobsbawm concludes that he "remained undisputed world champion at the game of multilateral diplomatic chess for almost twenty years after 1871, [devoting] himself exclusively, and successfully, to maintaining peace between the powers". This was a departure from his adventurous foreign policy for Prussia, where he favored strength and expansion, punctuating this by saying, "The great questions of the age are not settled by speeches and majority votes – this was the error of 1848–49 – but by iron and blood." Bismarck's chief concern was that France would plot revenge after its defeat in the Franco Prussian War. As the French lacked the strength to defeat Germany by themselves, they sought an alliance with Russia, which would trap Germany between the two in a war (as would ultimately happen in 1914). Bismarck wanted to prevent this at all costs and maintain friendly relations with the Russians and thereby formed an alliance with them and Austria Hungary, the Dreikaiserbund (League of Three Emperors), in 1881. The alliance was further cemented by a separate non aggression pact with Russia called Reinsurance Treaty, which was signed in 1887. During this period, individuals within the German military were advocating a preemptive strike against Russia, but Bismarck knew that such ideas were foolhardy. He once wrote that "the most brilliant victories would not avail against the Russian nation, because of its climate, its desert, and its frugality, and having but one frontier to defend", and because it would leave Germany with another bitter, resentful neighbor. Meanwhile, the chancellor remained wary of any foreign policy developments that looked even remotely warlike. In 1886, he moved to stop an attempted sale of horses to France because they might be used for cavalry and also ordered an investigation into large Russian purchases of medicine from a German chemical works. Bismarck stubbornly refused to listen to Georg Herbert Münster, ambassador to France, who reported back that the French were not seeking a revanchist war and were desperate for peace at all costs. Bismarck and most of his contemporaries were conservative minded and focused their foreign policy attention on Germany's neighboring states. In 1914, 60% of German foreign investment was in Europe, as opposed to just 5% of British investment. Most of the money went to developing nations such as Russia that lacked the capital or technical knowledge to industrialize on their own. The construction of the Berlin–Baghdad railway, financed by German banks, was designed to eventually connect Germany with the Ottoman Empire and the Persian Gulf, but it also collided with British and Russian geopolitical interests. Conflict over the Baghdad Railway was resolved in June 1914. Many consider Bismarck's foreign policy as a coherent system and partly responsible for the preservation of Europe's stability. It was also marked by the need to balance circumspect defensiveness and the desire to be free from the constraints of its position as a major European power. Although Bismarck had little interest in acquiring overseas possessions, most Germans were enthusiastic, and by 1884 he had acquired German New Guinea. By the 1890s, German colonial expansion in Asia and the Pacific (Jiaozhou Bay and Tianjin in China, the Marianas, the Caroline Islands, Samoa) led to frictions with the UK, Russia, Japan, and the US. The largest colonial enterprises were in Africa, where the Herero Wars in what is now Namibia in 1906–1907 resulted in the Herero and Namaqua genocide.

Экономика

1900 жылы Германия континенттік Еуропадағы ең ірі экономикаға айналды және АҚШ пен Британ империясынан кейін әлемдегі үшінші ірі экономика болды, сонымен қатар олар оның басты экономикалық бәсекелестері еді. Өмір бойында экономикалық өсім мен ауыр индустрияның жетекшілігімен модернизацияны бастан өткерді. 1871 жылы халықтың басым бөлігі 41 миллион ауыл тұрғынынан тұрса, 1913 жылы бұл көрсеткіш 68 миллионға дейін өсіп, халықтың көп бөлігі қалаларда шоғырланды.

Өнеркәсіптік қуат

Германия 30 жыл бойы Ұлыбританиямен Еуропаның жетекші өнеркәсіптік державасы болу үшін күресті. Германия өнеркәсібінің өкілі – болат гиганты Крупп, оның алғашқы зауыты Эссенде салынған. 1902 жылға қарай, зауыттың өзі "өз көшелері, өз полициясы, өрт сөндіру бөлімі және жол ережелері бар үлкен қалаға" айналды. Онда 150 километр теміржол, 60 түрлі зауыт ғимараты, 8500 машина құралы, 7 электр станциясы, 140 километр жер асты кабель және 46 әуе желісі болды. Бисмарк тұсында Германия әл-ауқат мемлекетін құруда әлемдік үлгі болды. Германия жұмысшылары денсаулық сақтау, жазатайым оқиғалар мен аналық демалыс жәрдемақысы, асхана, киім ауыстыру бөлмелері және ұлттық зейнетақы жүйесімен қамтамасыз етілді. Германияда индустрияландыру қарқынды дамыды, неміс өндірушілері британдық импорттан ішкі нарықтарды басып алды, сондай-ақ АҚШ-та британдық өнеркәсіппен бәсекелесе бастады. 1870 жылға қарай неміс тоқыма және металл өнеркәсібі ұйымдастыру және техникалық тиімділік тұрғысынан Ұлыбританияны басып өтті және ішкі нарықта британдық өндірушілерді ығыстырды. Германия континенттегі ең ірі экономикалық державаға айналды және Ұлыбританиядан кейін екінші ірі экспорттаушы ел болды. Германияның индустрияландыру кезеңіндегі технологиялық прогресс төрт толқынмен жүрді: теміржол толқыны (1877–1886), бояу толқыны (1887–1896), химиялық толқын (1897–1902) және электртехника толқыны (1903–1918). Германия Ұлыбританиядан кейін индустрияланғандықтан, өзінің зауыттарын британдықтардың үлгісімен салғанына мүмкіндік алды, осылайша өзінің капиталын тиімдірек пайдаланды және технологияның шегіне секіруде бұрынғы әдістерден аулақ болды. Германия зерттеулерге, әсіресе химияға, ICE қозғалтқыштарына және электр энергиясына Ұлыбританиядан көбірек инвестиция жасады. Германия физика және химия саласындағы үстемдігімен көзге түсті, сондықтан Нобель сыйлығының үштен бірі неміс өнертапқыштары мен зерттеушілеріне берілді. Германияның картельдік жүйесі (концерндер деп аталады) айтарлықтай шоғырланғандықтан, капиталды тиімді пайдалана алды. Германия қорғауға мұқтаж, қымбат әлемдік империямен салмақталған жоқ. 1871 жылы Германияның Эльзас-Лотарингияны аннексиялауынан кейін ол Францияның өнеркәсіптік базасының бір бөлігін сіңіріп алды. Германия 1893 жылы британдық болат өндірісін, ал 1903 жылы шойын өндірісін басып өтті. Германияның болат және шойын өндірісінің қарқынды өсуі жалғасты: 1911 және 1913 жылдар аралығында Германияның болат және шойын өндірісі жалпы әлемдік өндірістің төрттен бір бөлігіне жетті. Неміс зауыттары британдық және француздық зауыттардан үлкен және жаңартылған болды. Үш ірі фирма – BASF, Bayer және Hoechst бес кіші фирмамен бірге бірнеше жүз түрлі бояулар өндірді. Императорлық Германия әлемдегі ең ірі химиялық өнеркәсіпті құрды, Германияның химиялық өнеркәсіп өндірісі АҚШ-қа қарағанда 60% жоғары болды. 1913 жылы осы сегіз фирма әлемдегі бояулардың шамамен 90% -ын өндірді және өндірісінің 80% -ын шетелге сатты. Үш ірі фирма сондай-ақ негізгі шикізаттарды өндіруге кірісіп, фармацевтика, фотопленка, ауыл шаруашылығы химиясы және электрохимия сияқты химияның басқа салаларына да кеңейді. Жоғары деңгейдегі шешімдерді кәсіби жалақылы менеджерлер қабылдады, бұл Чандлерді неміс бояу компанияларын "дүниедегі алғашқы шын мәнінде басқарушы өнеркәсіптік кәсіпорындар" деп атауға итермеледі. Ғылыми-зерттеу жұмыстарының көптеген салалары пайда болды, мысалы, химиялық зерттеулерден пайда болған фармацевтикалық өнеркәсіп. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда (1914–1918), неміс өнеркәсібі соғыс өндірісіне көшті. Ең көп сұраныс артиллерия мен снарядтар өндірісі үшін көмір мен болатқа, импортқа шектеу қойылған материалдарды синтездеу үшін химиялық заттарға және химиялық қару мен соғыс жабдықтарына қатысты.

For 30 years, Germany struggled against Britain to be Europe's leading industrial power. Representative of Germany's industry was the steel giant Krupp, whose first factory was built in Essen. By 1902, the factory alone became "A great city with its own streets, its own police force, fire department and traffic laws. There are 150 kilometers of rail, 60 different factory buildings, 8,500 machine tools, seven electrical stations, 140 kilometers of underground cable, and 46 overhead." Under Bismarck, Germany was a world innovator in building the welfare state. German workers enjoyed health, accident and maternity benefits, canteens, changing rooms, and a national pension scheme. Industrialisation progressed dynamically in Germany, and German manufacturers began to capture domestic markets from British imports, and also to compete with British industry abroad, particularly in the U. S. The German textile and metal industries had by 1870 surpassed those of Britain in organisation and technical efficiency and superseded British manufacturers in the domestic market. Germany became the dominant economic power on the continent and was the second largest exporting nation after Britain. Technological progress during German industrialisation occurred in four waves: the railway wave (1877–1886), the dye wave (1887–1896), the chemical wave (1897–1902), and the wave of electrical engineering (1903–1918). Since Germany industrialised later than Britain, it was able to model its factories after those of Britain, thus making more efficient use of its capital and avoiding legacy methods in its leap to the envelope of technology. Germany invested more heavily than the British in research, especially in chemistry, ICE engines and electricity. Germany's dominance in physics and chemistry was such that one third of all Nobel Prizes went to German inventors and researchers. The German cartel system (known as Konzerne), being significantly concentrated, was able to make more efficient use of capital. Germany was not weighted down with an expensive worldwide empire that needed defense. Following Germany's annexation of Alsace Lorraine in 1871, it absorbed parts of what had been France's industrial base. Germany overtook British steel production in 1893 and pig iron production in 1903. The German steel and pig iron production continued its rapid expansion: Between 1911 and 1913, the German steel and pig iron output reached one quarter of total global production. German factories were larger and more modern than their British and French counterparts. The three major firms BASF, Bayer and Hoechst produced several hundred different dyes, along with the five smaller firms. Imperial Germany built up the world's largest chemical industry, the production of German chemical industry was 60% higher than that of the United States. In 1913, these eight firms produced almost 90% of the world supply of dyestuffs and sold about 80% of their production abroad. The three major firms had also integrated upstream into the production of essential raw materials and they began to expand into other areas of chemistry such as pharmaceuticals, photographic film, agricultural chemicals and electrochemicals. Top level decision making was in the hands of professional salaried managers; leading Chandler to call the German dye companies "the world's first truly managerial industrial enterprises". There were many spinoffs from research—such as the pharmaceutical industry, which emerged from chemical research. By the start of World War I (1914–1918), German industry switched to war production. The heaviest demands were on coal and steel for artillery and shell production, and on chemicals for the synthesis of materials that were subject to import restrictions and for chemical weapons and war supplies.

Темір жолдар

Алғашында технологиялық базасы болмаған немістер өздерінің инженерлік және аппараттарын Ұлыбританиядан импорттады, бірақ теміржолдарды пайдалану мен кеңейтуге қажетті біліктерді тез меңгерді. Көптеген қалаларда жаңа теміржол шеберханалары технологиялық білім беру және оқыту орталықтарына айналды, сондықтан 1850 жылға қарай Германия теміржол құрылысының қажеттіліктерін өзі қамтамасыз етті, ал теміржолдар жаңа болат өнеркәсібінің дамуына зор түрткіс берді. 1870 жылы Германияның бірігуі консолидацияны, мемлекеттік компанияларға ұлттандыруды және одан әрі қарқынды өсуді жеделдетті. Франциядағы жағдайдан өзгеше, мақсат – индустрияландыруды қолдау болды, сондықтан ауыр магистральдар Рураймақ және басқа да өнеркәсіптік аймақтарды кесіп өтіп, Гамбург және Бременнің ірі порттарымен жақсы байланыс жасады. 1880 жылға қарай Германияда 9400 локомотив 43000 жолаушы мен 30000 тонна жүк тасыды және Франциядан озып кетті. Германия теміржолдарының жалпы ұзындығы 1871 жылдан 1913 жылға дейін ұлғайып, АҚШ-тан кейін әлемдегі ең ірі теміржол желісіне айналды. Германияның теміржол желісінен кейін Австрия-Венгрия, Франция, Ұлыбритания, Италия және Испания ілесіп келді.

Консолидациялау

Пруссия басшылығымен империя құрылуы «Кіші Германия» тұжырымының «Үлкен Германия» тұжырымынан басым түруі болды. Бұл Австрия-Венгрияның, көп ұлтты империяның, ішінде көптеген неміс тілді халық өкілдері бар екендігіне қарамастан, неміс ұлттық мемлекетінің құрамына кірмейтінін білдірді. Бисмарк дипломатиялық жолмен мәселені шешуді көздеді. Германия мен Австрия арасындағы тиімді одақ Германияның 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысу шешімінде маңызды рөл атқарды. Бисмарк Еуропада Германияның аумақтық кеңеюіне қатысты жоқ екенін жариялады, ал оның 1871 жылдан кейінгі дипломатиясы Еуропа жүйесін тұрақтандыруға және соғыстардың алдын алуға бағытталды. Ол мұндағы мақсатына жете білді, және 1890 жылы оның қызметтен кетуінен кейін ғана дипломатиялық шиеленіс қайтадан күшейе бастады.

Әлеуметтік мәселелер

1871 жылы ресми біріккеннен кейін, Бисмарк көп көңілін ұлттық бірлік мәселесіне арнады. Ол католиктердің азаматтық құқықтары мен бостандығына, әсіресе Папа Пий IX басқаратын Ватиканның ықпалына, сондай-ақ өсіп келе жатқан Социал-демократиялық партиясымен ұсылған жұмысшы табының радикализміне қарсы тұрды.

Мәдениет күрес

1871 жылы Пруссияда 16 миллион протестант, оның ішінде реформаттар мен лютерандар, және 8 миллион католик болды. Көптеген адамдар өз діни орталарында бөлініп, ауылдық жерлерде немесе бір дінге жататын қалалық үйлерде тұрып, балаларын өз діндері оқытылатын жеке мемлекеттік мектептерге жіберді. Аралас некелер мен дінаралық қарым-қатынас сирек кездесті. Көбінесе протестанттардың әлеуметтік жағдайы жоғарырақ болды, ал католиктер көбінесе шаруалар немесе біліктілігі төмен немесе жартылай білікті жұмысшылар болып табылды. 1870 жылы католиктер өздерінің саяси партиясын – Орталық партияны құрды, ол көбінесе бірігуді және Бисмарктің көптеген саясатын қолдады. Алайда, Бисмарк парламенттік демократияға және оппозициялық партияларға, әсіресе Орталық партия Силезиядағы поляк католиктері сияқты наразы элементтер арасында қолдау табу белгілерін көрсеткенде күмәнмен қарады. Сол кездегі күшті интеллектуалдық күш – католицизмге қарсылық, Бисмарктің коалициясының маңызды бөлігін құраған либералдық зиялылардың бастамасымен болды. Олар католик шіркеуін реакциялық және антимодернистік күш ретінде қарастырды, әсіресе 1870 жылы папаның қатесіздігі жарияланғаннан кейін және Ватиканның жергілікті епископтарға бақылауын күшейткеннен кейін. Бисмарк бастаған «Күлтуркампф» 1871–1880 жылдары Пруссияға әсер етті, бірақ Баден мен Гессендегі ұқсас қозғалыстарға қарамастан, Германияның қалған бөлігіне тиісінше әсер етпеді. Жаңа императорлық конституцияға сәйкес, штаттар діни және білім беру мәселелерін басқарды және протестанттық және католик мектептерін қаржыландырды. 1871 жылдың шілдесінде Бисмарк Пруссияның діни және білім беру министрлігінің католик бөлімін жойып, католиктердің жоғары деңгейдегі дауысын жойды. Мектептерді қатаң мемлекеттік бақылау жүйесі тек католик аймақтарында ғана қолданылды, ал протестант мектептері өздерінен кешірілді. 1873 жылғы мамыр заңдары одан да маңызды болды. Бірі, әрбір діни қызметкердің тағайындалуы неміс университетінде оқуына байланысты болды, католиктер әдетте қолданатын семинарияларға емес. Сонымен қатар, министрлікке үміткерлердің барлығы мемлекеттік комиссия алдында неміс мәдениетінен емтихан тапсыруға міндетті болды, бұл қатал католиктерді іріктеп тастады. Тағы бір ереже үкіметке шіркеу қызметінің көп бөлігіне вето құқығын берді. Екінші заң бойынша Ватиканның Пруссиядағы католик шіркеуіне билігі жойылды және оның билігі протестанттар бақылайтын мемлекеттік органға берілді. Германияның барлық дерлік епископтары, дін қызметкерлері және миряндары жаңа заңдардың заңдылығын мойындамады және Бисмарк үкіметі салған ауыр жазалар мен түрмеге қамауға қарсылық көрсетті. 1876 жылға қарай Пруссияның барлық епископтары түрмеге қамалды немесе жер аударылды, ал католик приходтарының үштен бірі діни қызметкерсіз қалды. Жүйелі қарсылыққа қарамастан, Бисмарк үкіметі жазаларды күшейтті және шабуылдарын жалғастырды, ал 1875 жылы папалық энциклика Пруссияның барлық шіркеу заңнамасын жарамсыз деп жариялады және оған бағынған кез келген католикті айырумен қорқытты. Қан төгілген оқиғалар болған жоқ, бірақ католиктер қолдауын жинады, көптеген азаматтық ұйымдар құрды, айыппұл төлеу үшін ақша жинады және шіркеуі мен Орталық партиясының артында бірікті. Бірінші Ватикан кеңесін қабылдамаған «Ескі католик шіркеуі» тек бірнеше мың мүшеге ғана ие болды. Бисмарк, шыншыл пиетист протестант, өзінің «Күлтуркампф»-ы кері әсер ететінін түсінді, өйткені секулярлық және социалистік элементтер барлық дінге шабуыл жасау мүмкіндігін пайдаланды. Ұзақ мерзімді перспективада ең маңызды нәтиже католик сайлаушыларының жұмылдырылуы және олардың діни сәйкестігін қорғау туралы талаптары болды. 1874 жылғы сайлауда Орталық партия халық дауысын екі есе көбейтіп, ұлттық парламенттегі екінші үлкен партияға айналды және келесі 60 жыл бойы күшті күш болып қала берді, сондықтан Бисмарктан кейін олардың қолдауысыз үкімет құру қиын болды.

Prussia in 1871 included 16,000,000 Protestants, both Reformed and Lutheran, and 8,000,000 Catholics. Most people were generally segregated into their own religious worlds, living in rural districts or city neighbourhoods that were overwhelmingly of the same religion, and sending their children to separate public schools where their religion was taught. There was little interaction or intermarriage. On the whole, the Protestants had a higher social status, and the Catholics were more likely to be peasant farmers or unskilled or semiskilled industrial workers. In 1870, the Catholics formed their own political party, the Centre Party, which generally supported unification and most of Bismarck's policies. However, Bismarck distrusted parliamentary democracy in general and opposition parties in particular, especially when the Centre Party showed signs of gaining support among dissident elements such as the Polish Catholics in Silesia. A powerful intellectual force of the time was anti Catholicism, led by the liberal intellectuals who formed a vital part of Bismarck's coalition. They saw the Catholic Church as a powerful force of reaction and anti modernity, especially after the proclamation of papal infallibility in 1870, and the tightening control of the Vatican over the local bishops. The Kulturkampf launched by Bismarck 1871–1880 affected Prussia; although there were similar movements in Baden and Hesse, the rest of Germany was not affected. According to the new imperial constitution, the states were in charge of religious and educational affairs; they funded the Protestant and Catholic schools. In July 1871 Bismarck abolished the Catholic section of the Prussian Ministry of ecclesiastical and educational affairs, depriving Catholics of their voice at the highest level. The system of strict government supervision of schools was applied only in Catholic areas; the Protestant schools were left alone. Much more serious were the May laws of 1873. One made the appointment of any priest dependent on his attendance at a German university, as opposed to the seminaries that the Catholics typically used. Furthermore, all candidates for the ministry had to pass an examination in German culture before a state board which weeded out intransigent Catholics. Another provision gave the government a veto power over most church activities. A second law abolished the jurisdiction of the Vatican over the Catholic Church in Prussia; its authority was transferred to a government body controlled by Protestants. Nearly all German bishops, clergy, and laymen rejected the legality of the new laws, and were defiant in the face of heavier and heavier penalties and imprisonments imposed by Bismarck's government. By 1876, all the Prussian bishops were imprisoned or in exile, and a third of the Catholic parishes were without a priest. In the face of systematic defiance, the Bismarck government increased the penalties and its attacks, and were challenged in 1875 when a papal encyclical declared the whole ecclesiastical legislation of Prussia was invalid, and threatened to excommunicate any Catholic who obeyed. There was no violence, but the Catholics mobilized their support, set up numerous civic organizations, raised money to pay fines, and rallied behind their church and the Centre Party. The "Old Catholic Church", which rejected the First Vatican Council, attracted only a few thousand members. Bismarck, a devout pietistic Protestant, realized his Kulturkampf was backfiring when secular and socialist elements used the opportunity to attack all religion. In the long run, the most significant result was the mobilization of the Catholic voters, and their insistence on protecting their religious identity. In the elections of 1874, the Centre party doubled its popular vote, and became the second largest party in the national parliament—and remained a powerful force for the next 60 years, so that after Bismarck it became difficult to form a government without their support.

Әлеуметтік реформа

Бисмарк Пруссия мен Саксонияда 1840 жылдары басталған әл-ауқат бағдарламаларының дәстүріне сүйенді. 1880 жылдары ол қарттану зейнетақысын, жазатайым оқиғалардан сақтандыруды, медициналық көмек және жұмыссыздық сақтандыруын енгізді, бұл қазіргі Еуропалық әл-ауқат мемлекетінің негізін қалады. Ол осы саясаттың өте тартымды екенін түсінді, себебі ол жұмысшыларды мемлекетке байланыстырып, сонымен қатар оның авторитарлық сипатына сай келді. Бисмарк құрған әлеуметтік қамсыздандыру жүйелері (1883 жылы денсаулық сақтау, 1884 жылы жазатайым оқиғалардан сақтандыру, 1889 жылы мүгедектік және қарттану бойынша сақтандыру) сол кезде әлемдегі ең ірі жүйелер болды және қазіргі Германияда да белгілі бір деңгейде сақталып қалған. Бисмарк жасаған әкешіл бағдарламалар неміс өнеркәсібінің қолдауын алды, өйткені оның мақсаты – жұмысшы табының Империяға қолдауын ұйымдастыру және жалақысы жоғарырақ болғанымен әл-ауқат деңгейі төмен Америкаға эмиграция ағынын азайту еді. Бисмарк өнеркәсіп пен білікті жұмысшылардың қолдауын жоғары тарифтік саясаты арқылы да жеңіп алды, ол пайда мен жалақыны американдық бәсекелестіктен қорғады, бірақ еркін сауданы жақтаған либерал зиялыларын наразы қылды.

Еврейлерге қарсылық

Сол кездегі Еуропадағыдай, Германияда да антисемитизм кең таралған еді. Наполеонның жарлықтары Рейн конфедерациясындағы геттоларды жойғанға дейін, ол діни себептермен туындаған, бірақ 19 ғасырға қарай, неміс ұлтшылдығының бір бөлігіне айналды. Көпшілік санасында еврейлер капитализм мен байлықтың символы болды. Алайда, конституция және заң жүйесі еврейлердің неміс азаматтары ретіндегі құқықтарын қорғады. Антисемиттік партиялар құрылды, бірақ көп ұзамай тарап кетті. Бірақ Версаль келісімінен кейін және Адольф Гитлердің Германияда билікке келуімен, Германиядағы антисемитизм күшейді.

Немісшелендіру

Біріктіру саясатының салдарының бірі – неміс емес тілдерді қоғамдық өмірде, мектептерде және академиялық орталарда қолдануды жоюға бағытталған үдей түсетін тенденция болды. Бұл, неміс емес халықты ұлттық ерекшеліктерінен айыруға жасалған қысымның бір көрінісі еді, бұл процеске "немісшілдік" деп ат қойылды. Алайда, мұндай саясат көбінесе күтпеген нәтиже берді – қарсылықты күшейтті, көбінесе үйден оқыту және, әсіресе поляктар сияқты азшылық топтарының бірігуі арқылы. Немісшілдік саясаты, Польшаның бөлінісі кезінде Пруссияның иеленгеніне байланысты, империядағы поляк халқына қарсы бағытталды. Поляктар, тіпті олар көпшілікті құраған аймақтарда да, этникалық азшылық ретінде қарастырылды, мысалы, Позен провинциясында оларға қарсы бірқатар шаралар қабылданды. Көптеген поляктарға қарсы заңдар, әсіресе Позен провинциясында, күшті күш-жігерге қарамастан, 1871 жылы 42,8% болған неміс тілді халықтың үлесі 1905 жылы 38,1% дейін төмендеді.

Заң

Бисмарктың күш-жігері ғасырлар бойы өздерінің дамуында, әсіресе заңнамада тәуелсіз болған неміс мемлекеттері арасындағы зор айырмашылықтарды тегістеуді де бастады. Заң тарихы мен сот жүйесінің мүлдем өзгеше болуы, әсіресе ұлттық сауда үшін үлкен қиындықтар тудырды. Конфедерация 1861 жылы ортақ сауда кодексін енгізгенімен (ол Империяға бейімделді және үлкен өзгерістермен бүгінге дейін қолданыста), басқа заңдарда ұқсастық шамалы болды. 1871 жылы ортақ Рейхсстрафзацтегсбух енгізілді; 1877 жылы сот жүйесінде Gerichtsverfassungsgesetz арқылы ортақ сот процедуралары орнатылды, сондай-ақ азаматтық және қылмыстық іс жүргізу кодекстері қабылданды. 1873 жылы конституцияға түзетулер енгізіліп, Империяға штаттардың әртүрлі және өте әртүрлі азаматтық кодекстерін алмастыруға мүмкіндік берілді (егер олар бар болса; мысалы, бұрын Наполеон Франциясының басып алған бөліктері француз азаматтық кодексін қабылдаған, ал Пруссияда 1794 жылғы Пруссия штаттарының жалпы мемлекеттік заңдары әлі де қолданыста болды). 1881 жылы бүкіл Империя үшін ортақ азаматтық кодекс жасау үшін алғашқы комиссия құрылды, бұл зор күш-жігерді қажет ететін жұмыс, нәтижесінде әлемдегі ең әсерлі заңдық еңбектердің бірі саналатын Bürgerliches Gesetzbuch (BGB) дүниеге келді; ол ақыры 1900 жылдың 1 қаңтарында күшіне енді. Бұл кодификациялардың барлығы, көптеген түзетулермен бірге, бүгінге дейін қолданыста.

Үш император жылы

1888 жылдың 9 наурызында Вильгельм I 91 жасқа толуға аздай қалғанда қайтыс болды, оның ұлы Фридрих III жаңа император болды. Фридрих либералды болған және британдық конституцияны бағалаған, ал оның Британиямен байланысы королева Викторияның үлкен қызы, принцесса Викторияға үйленуімен одан да нығайды. Оның таққа отыруымен бірге, көптеген адамдар Фридрихтің билігі Рейхтің либералдануына және парламенттің саяси процеске ықпалын арттыруына әкеледі деп үміттенеді. 8 маусымда Пруссияның өте консервативті ішкі істер министрі Роберт фон Путткамердің қызметтен босатылуы күтілген бағытты көрсетті және Бисмарктің үкіметіне соққы болды. Алайда, Фридрих таққа отырған кезде 1887 жылы анықталған, емдеуге келмейтін көмей рагымен ауырған болатын. Ол билігінің 99-шы күні, 1888 жылдың 15 маусымында қайтыс болды. Оның ұлы Вильгельм II император атанды.

Бисмарктің отставкасы

Вильгельм II Еуропадағы басқа монархтар конституциялық тұлғаларға айналып жатқан кезде өзінің билік құқықтарын қайта бекітуге тырысты. Бұл шешім амбициялы кайзерді Бисмаркпен қақтығысқа түсірді. Ескі канцлер Вильгельмді әкесін басқарғандай басқармақ болып, оған жол көрсетуді үміттенеді, бірақ император өз үйінде өзі шешім қабылдағысы келді және көптеген жалтақтаушылар оған Фридрих Ұлының жанында Бисмарк болғанда оның ұлылығы шағылыспайтынын айтты. Вильгельм II мен Бисмарк арасындағы басты айырмашылық – саяси дағдарыстарды шешуге қатысты көзқарастары болды, әсіресе 1889 жылы Жоғарғы Силезиядағы неміс көміршілерінің ереуілге шығуы кезінде. Бисмарк ереуілді басу үшін неміс армиясын кіргізуді талап етті, бірақ Вильгельм II бұл авторитарлық шараны қабылдамай, «Мен өзімнің поддандыларымның қанымен билігімді кірлеткім жоқ» деп жауап берді. Вильгельм репрессияға жол бермей, үкіметке көміршілердің өкілдерімен келіссөздер жүргізуді тапсырды, нәтижесінде ереуіл зорлықсыз аяқталды. Вильгельм саясаткер Вальтер Ратенауға еуропалық экономика, өнеркәсіп және қаржылық жағдай туралы білім беруге рұқсат берді. Вильгельм агрессивті сыртқы саясатымен және стратегиялық қателіктерімен (мысалы, Танжер дағдарысы) халықаралық деңгейде жаман танылды, бұл неміс империясын саяси оқшаулануға итермеледі және әрі қарай Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуына себеп болды.

Ішкі істер

Вильгельм II тұсында Германияда Бисмарк сияқты ұзақ билік еткен күшті канцлерлер болмады. Жаңа канцлерлер өздерінің міндеттерін орындауда қиындықтарға тап болды, әсіресе Германия Конституциясы бойынша оларға жүктелген Пруссияның премьер-министрі қызметін атқаруда. Канцлер Лео фон Капривидің сауданы либералдау және жұмыссыздықты азайту мақсатындағы реформаларын кайзер және көптеген немістер қолдады, бірақ пруссиялық жер иелері жер мен билікті жоғалтудан қорқып, реформаларға қарсы бірнеше науқандар ұйымдастырды. Пруссия аристократиясы біріккен неміс мемлекетінің талаптарына қарсылық көрсеткен кезде, 1890 жылдары елге авторитарлық консервативті Пруссия милитаризмінің таңуын тоқтату үшін бірнеше ұйымдар құрылды. Германия мемлекеті басқаратын, әскери білім беруді басымдыққа қоятын мектептерге қарсы болған педагогтар жеке тұлға мен еркіндікті қадағалайтын өздерінің тәуелсіз либералды мектептерін ашты. Дегенмен, Германия империясындағы барлық мектептердің сапасы өте жоғары болды және білімнің қазіргі заманғы жетістіктерімен бірге дамыды. Суретшілер кайзер Вильгельмнің дәстүрлі өнерді қолдауына қарсылық ретінде эксперименталды өнерді бастады, ал Вильгельм оған: «Мен белгілеген заңдар мен шектеулерді бұзатын өнерді енді өнер деп атауға болмайды» деп жауап берді. Вильгельмнің ықпалының арқасында Германияда басылып шығарылатын материалдардың көп бөлігі Батыс Еуропаның қалған бөлігінде қолданылатын римдік шрифттердің орнына қара шрифттерді пайдаланды. Сонымен қатар, мәдениетті жасайтын жаңа буын пайда болды. 1890 жылдардан бастап монархияға қарсы ең тиімді оппозиция жаңадан құрылған Германияның Социал-демократиялық партиясынан (СДПГ) келді, оның радикалдары марксизмді жақтады. Германия монархиясы мен өнеркәсіпшілері үшін СДПГ-нің қаупі мемлекетті партияның жақтастарына қарсы шаралар қабылдауға және наразылықты басу үшін әлеуметтік реформалар бағдарламасын іске асыруға мәжбүр етті. Германияның ірі өнеркәсіптері өз қызметкерлеріне әлеуметтік қамсыздандыру бағдарламаларын және жақсы күтім көрсетті, егер олар социалист немесе кәсіподақ мүшелері ретінде танылмаса. Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар өз қызметкерлеріне зейнетақы, ауруға байланысты жәрдемақы және тіпті тұрғын үймен қамтамасыз етті.

Under Wilhelm II, Germany no longer had long ruling strong chancellors like Bismarck. The new chancellors had difficulty in performing their roles, especially the additional role as Prime Minister of Prussia assigned to them in the German Constitution. The reforms of Chancellor Leo von Caprivi, which liberalized trade and so reduced unemployment, were supported by the Kaiser and most Germans except for Prussian landowners, who feared loss of land and power and launched several campaigns against the reforms. While Prussian aristocrats challenged the demands of a united German state, in the 1890s several organizations were set up to challenge the authoritarian conservative Prussian militarism which was being imposed on the country. Educators opposed to the German state run schools, which emphasized military education, set up their own independent liberal schools, which encouraged individuality and freedom. However nearly all the schools in Imperial Germany had a very high standard and kept abreast with modern developments in knowledge. Artists began experimental art in opposition to Kaiser Wilhelm's support for traditional art, to which Wilhelm responded "art which transgresses the laws and limits laid down by me can no longer be called art". It was largely thanks to Wilhelm's influence that most printed material in Germany used blackletter instead of the Roman type used in the rest of Western Europe. At the same time, a new generation of cultural creators emerged. From the 1890s onwards, the most effective opposition to the monarchy came from the newly formed Social Democratic Party of Germany (SPD), whose radicals advocated Marxism. The threat of the SPD to the German monarchy and industrialists caused the state both to crack down on the party's supporters and to implement its own programme of social reform to soothe discontent. Germany's large industries provided significant social welfare programmes and good care to their employees, as long as they were not identified as socialists or trade union members. The larger industrial firms provided pensions, sickness benefits and even housing to their employees.

Отарлаушылық

Вильгельм II Германияның Ұлыбритания сияқты «күн астында» өз орнын алуын қалады, ол үнемі оған еліктеуге немесе бәсекелесуге тырысты. Германияның саудагерлері мен кәсіпкерлері әлемнің түкпір-түкпірінде белсенді болғандықтан, ол Африка мен Тынық мұхитындағы отарлық әрекеттерді («жаңа империализм») ынталандырды, бұл Германия империясын басқа еуропалық державалармен «иеленбеген» аумақтар үшін бәсекелесуге мәжбүр етті. Германияны өзінің ескі қарсыласы Францияға қарсы салмақ ретінде қараған Ұлыбританияның ынталандыруымен немесе келісімімен Германия Германияның Оңтүстік-Батыс Африкасын (қазіргі Намибия), Германияның Камерунын (қазіргі Камерун), Тоголанды (қазіргі Того) және Германияның Шығыс Африкасын (қазіргі Руанда, Бурунди және қазіргі Танзанияның құрлық бөлігі) иемденді. Тынық мұхитындағы аралдар сатып алу және келісімдер арқылы, сондай-ақ Қытайдың солтүстік-шығысындағы Цзяочжоу аумағына 99 жылға жалға алу арқылы алынды. Бірақ осы неміс отарларының тек Тоголанды мен Неміс Самоасы (1908 жылдан кейін) өзін-өзі қамтамасыз ете алды және табысты болды; қалғандарына Берлин қазынасынан инфрақұрылым, мектептер, ауруханалар және басқа да мекемелер салу үшін субсидиялар қажет болды. Бисмарк бастапқыда отарларға қатысты агитацияны жеңілсіз қарады; ол өзінің өкілеттігі кезінде жасалған келісімдердегі келісімдер бойынша Еуроцентрлік сыртқы саясатты жақтады. Отарлауға кеш келген Германия бірнеше рет қалыптасқан отарлық державалармен және Кариб теңізі мен Тынық мұхитындағы отарлық кеңеюге қарсы шыққан АҚШ-пен қақтығысқа түсті. Германияның жергілікті аумақтарындағы жергілікті тұрғындардың көтерілістері басқа елдерде, әсіресе Ұлыбританияда кеңінен жарияланды; қалыптасқан державалар мұндай көтерілістермен ондаған жылдар бұрын, көбінесе қатыгездікпен күресіп, сол кезге дейін өз отарларын қатаң бақылауға алды. Қытай үкіметі демеушілік еткен Қытайдағы Боксерлер көтерілісі Шандун провинциясында басталды, себебі Германия Цзяочжоудағы отарлаушы ретінде сыналмаған күш болды және ол жерде екі жыл ғана белсенді болған. Жеті батыс елдері, соның ішінде АҚШ пен Жапония, бүлікке ұшыраған батыстықтарды құтқару үшін бірлескен көмек күштерін құрды. Неміс контингенті үшін кету рәсімдері кезінде Вильгельм II оларды континенттік Еуропаның хунн басқыншылары сияқты мінез-құлық танытуға шақырды – бұл кейінірек британдық пропагандистердің бірінші және екінші дүниежүзілік соғыстар кезінде немістерді варварлар ретінде бейнелеу үшін қайта жаңғырған өкінішті сөз. Екі рет Марокконың тағдыры туралы француз-герман қақтығысының тууы мүмкін болды. Оңтүстік-Батыс Африканы иемденгеннен кейін неміс қоныс аударушылары хереро және нама тайпаларының жерін өңдеуге шақырылды. Хереро мен Нама тайпаларының жерлері әртүрлі пайдалану мақсаттары үшін пайдаланылды (бұрынғы британдықтар Родезияда істегендей), соның ішінде егіншілік, мал шаруашылығы және минералдар мен алмастарды өндіру. 1904 жылы хереро және нама тайпалары Оңтүстік-Батыс Африкада отарлаушыларға қарсы көтеріліс ұйымдастырып, шаруа отбасыларын, олардың жұмысшыларын және қызметшілерін өлтірді. Шабуылдарға жауап ретінде көтерілісті басу үшін әскерлер жіберілді, бұл кейін Хереро және Нама геноцидіне әкелді. Жалпы алғанда, шамамен 65 000 хереро (жалпы хереро халқының 80%) және 10 000 нама (жалпы нама халқының 50%) қаза тапты. Жазалау экспедициясының командирі генерал Лотар фон Тротта бұйрықтарды узурпациялағаны және жасаған қатыгездіктері үшін қызметтен алынып, сөгіс алды. Бұл оқиғалар кейде «ХХ ғасырдағы алғашқы геноцид» деп аталады және 1985 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы оны ресми түрде айыптады. 2004 жылы Германия Федеративтік Республикасының бір министрі ресми түрде кешірім сұрады.

Wilhelm II wanted Germany to have her "place in the sun", like Britain, which he constantly wished to emulate or rival. With German traders and merchants already active worldwide, he encouraged colonial efforts in Africa and the Pacific ("new imperialism"), causing the German Empire to vie with other European powers for remaining "unclaimed" territories. With the encouragement or at least the acquiescence of Britain, which at this stage saw Germany as a counterweight to her old rival France, Germany acquired German Southwest Africa (modern Namibia), German Kamerun (modern Cameroon), Togoland (modern Togo) and German East Africa (modern Rwanda, Burundi, and the mainland part of current Tanzania). Islands were gained in the Pacific through purchase and treaties and also a 99 year lease for the territory of Jiaozhou in northeast China. But of these German colonies only Togoland and German Samoa (after 1908) became self sufficient and profitable; all the others required subsidies from the Berlin treasury for building infrastructure, school systems, hospitals and other institutions. Bismarck had originally dismissed the agitation for colonies with contempt; he favoured a Eurocentric foreign policy, as the treaty arrangements made during his tenure in office show. As a latecomer to colonization, Germany repeatedly came into conflict with the established colonial powers and also with the United States, which opposed German attempts at colonial expansion in both the Caribbean and the Pacific. Native insurrections in German territories received prominent coverage in other countries, especially in Britain; the established powers had dealt with such uprisings decades earlier, often brutally, and had secured firm control of their colonies by then. The Boxer Rising in China, which the Chinese government eventually sponsored, began in the Shandong province, in part because Germany, as colonizer at Jiaozhou, was an untested power and had only been active there for two years. Seven western nations, including the United States, and Japan mounted a joint relief force to rescue westerners caught up in the rebellion. During the departure ceremonies for the German contingent, Wilhelm II urged them to behave like the Hun invaders of continental Europe – an unfortunate remark that would later be resurrected by British propagandists to paint Germans as barbarians during World War I and World War II. On two occasions, a French German conflict over the fate of Morocco seemed inevitable. Upon acquiring Southwest Africa, German settlers were encouraged to cultivate land held by the Herero and Nama. Herero and Nama tribal lands were used for a variety of exploitative goals (much as the British did before in Rhodesia), including farming, ranching, and mining for minerals and diamonds. In 1904, the Herero and the Nama revolted against the colonists in Southwest Africa, killing farm families, their laborers and servants. In response to the attacks, troops were dispatched to quell the uprising which then resulted in the Herero and Namaqua Genocide. In total, some 65,000 Herero (80% of the total Herero population), and 10,000 Nama (50% of the total Nama population) perished. The commander of the punitive expedition, General Lothar von Trotha, was eventually relieved and reprimanded for his usurpation of orders and the cruelties he inflicted. These occurrences were sometimes referred to as "the first genocide of the 20th century" and officially condemned by the United Nations in 1985. In 2004 a formal apology by a government minister of the Federal Republic of Germany followed.

Таяу Шығыс

Бисмарк пен одан кейін Вильгельм II Осман империясымен жақын экономикалық байланыс орнатуға тырысты. Вильгельм II тұсында, Deutsche Bank қаржылық қолдауымен 1900 жылы Бағдад темір жолының құрылысы басталды, алайда 1914 жылға қарай ол Бағдадқа жеткен жоқ. 1899 жылы Вильгельммен болған сұхбатында Сесил Родс "Кайзерді неміс империясының болашағы Африкада емес, Таяу Шығыста жатқанына көндіруге тырысты"; зор Таяу Шығыс империясымен Германия Родстың жақтаған Каирден Кейптауға дейінгі темір жолын Британияның кедергісіз аяқтауына келісе алатын еді. Бастапқыда Ұлыбритания Бағдад темір жолын қолдады, бірақ 1911 жылға қарай британдық мемлекет қайраткерлері оның Парсы шығанағындағы Басраға дейін созылуы мүмкін деп қорқып, Үнді мұхитындағы Ұлыбританияның теңіз үстемдігіне қауіп тудыратынын сезді. Сондықтан олар құрылысты тоқтатуды сұрады, оған Германия мен Осман империясы келісім берді.

Оңтүстік Америка

Оңтүстік Америкада Германияның басты мүддесі Аргентина, Бразилия, Чили және Уругвай елдері болды. Солтүстік Америка елдері – Эквадор, Колумбия және Венесуэланы АҚШ-тың күшейіп келе жатқан ықпалынан қорғау үшін буферлік аймақ ретінде қарастырды. Германия мен Ұлыбритания Чили арқылы Эквадордың Галапагос аралдарында АҚШ-тың әскери-теңіз базасын құруына кедергі келтірді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезеңде Чилиде неміс саяси, мәдени және ғылыми ықпалы өте күшті болды. Германияның және неміс мәдениетінің Чилидегі беделі соғыстан кейін де жоғары деңгейде сақталды, бірақ соғысқа дейінгі көрсеткіштеріне жете алмады. Ресей, Франция және Ұлыбританиядан құралған жау коалициясының әскери күші жыл сайын артып келеді деген қауіп күшейді, әсіресе Ресейдің күшеюі алаңдатты. Берлин неғұрлым кешіксе, соғыста жеңіске жету мүмкіндігі соғұрлым төмендеді. Америкалық тарихшы Гордон А. Крейгтің сөзіне сүйенсек, 1905 жылы Мароккодағы сәтсіздіктен кейін Германияда қоршауға алудан қауіптену саяси фактор ретінде маңызды рөл атқара бастады. Алайда, көптеген сыртқы бақылаушылар Германияның қасақана қоршаудың құрбаны деген пікірмен келіспеді. Ағылшын тарихшысы Г. М. Тревелян британдық көзқарасты білдірді: «Германия өзінің әрекеттерімен өзін қоршап алды. Ол Францияны Эльзас-Лотарингия мәселесі бойынша, Ресейді Балқандағы Австрия-Мажарстанның славянға қарсы саясатын қолдау арқылы, ал Англияны өзінің теңдес флотын құру арқылы сырттады. Ол Австрия-Мажарстанмен бірге Еуропаның ортасында өте қуатты, бірақ тынышсыз әскери одақ құрды, нәтижесінде көрші елдердің таңдауы қалмады – немесе оның бағыныштылығын қабылдау, немесе қорғану үшін бірігу. Олар орталық орналасқан жерін пайдаланып, барлық тарапқа қорқыныш сезімін ұялатты, дипломатиялық мақсаттарына жету үшін. Содан кейін олар барлық жағынан қоршауға алынғанына шағымданады». Бисмарк кеткеннен кейін, жаңа кеңесшілерінің ықпалымен Вильгельм II қателесіп, Бисмарк Ресеймен жасасқан «қайта сақтандыру шартын» күштен шығарды. Бұл Ресейге Франциямен жаңа одақ құруға мүмкіндік берді. Германияның Австрия-Мажарстаннан басқа берік одақтасы болмады, ал 1908 жылы Босния мен Герцеговинаны аннексиялауға қолдауы Ресеймен қарым-қатынасты одан әрі нашарлатты. Берлин 1890 жылдары Ұлыбританиямен одақтасу мүмкіндігін пайдаланбады, себебі Франциямен отарлық бәсекелестікке тартылған еді. Ол Оңтүстік Африка соғысында буарларды ашық қолдау арқылы және Ұлыбританияға теңдес әскери-теңіз флотын құру арқылы британдық саясаткерлерді одан әрі наразылыққа түсірді. 1911 жылға қарай Вильгельм II Бисмарк құрған күш тепе-теңдігін толығымен бұзып, Ұлыбритания Франциямен Entente Cordiale келісіміне бет бұрды. Германияның Австриядан басқа жалғыз одақтасы Италия Корольдігі болды, бірақ ол тек формальды одақтас еді. Соғыс басталғанда Италия Ұлыбритания, Франция және Ресеймен одақтасып, 1915 жылғы Лондон келісімінде Австрияның шекаралық аудандары мен отарлық жеңілдіктер уәде етілді. 1914 жылы Осман империясы соғысқа Германия жағынан қосылды, бірақ ұзақ мерзімді перспективада Осман соғысына қолдау көрсету неміс ресурстарын негізгі майданнан шығарды.

In South America, Germany's primary interest was in Argentina, Brazil, Chile, and Uruguay and viewed the countries of northern South America – Ecuador, Colombia, and Venezuela – as a buffer to protect its interest from the growing influence of the United States. into a regional counterweight to the United States. Germany and Britain managed through Chile to have Ecuador deny the United States a naval base in the Galápagos Islands. German political, cultural and scientific influence was particularly intense in Chile in the decades before World War I, and the prestige of Germany and German things in Chile remained high after the war but did not recover to its pre war levels. There was a growing fear that the supposed enemy coalition of Russia, France and Britain was getting stronger militarily every year, especially Russia. The longer Berlin waited the less likely it would prevail in a war. According to American historian Gordon A. Craig, it was after the set back in Morocco in 1905 that the fear of encirclement began to be a potent factor in German politics." Few outside observers agreed with the notion of Germany as a victim of deliberate encirclement. English historian G. M. Trevelyan expressed the British viewpoint:The encirclement, such as it was, was of Germany's own making. She had encircled herself by alienating France over Alsace Lorraine, Russia by her support of Austria Hungary's anti—Slav policy in the Balkans, England by building her rival fleet. She had created with Austria Hungary a military bloc in the heart of Europe so powerful and yet so restless that her neighbors on each side had no choice but either to become her vassals or to stand together for protection They used their central position to create fear in all sides, in order to gain their diplomatic ends. And then they complained that on all sides they had been encircled. Wilhelm II, under pressure from his new advisors after Bismarck left, committed a fatal error when he decided to allow the "Reinsurance Treaty" that Bismarck had negotiated with Tsarist Russia to lapse. It allowed Russia to make a new alliance with France. Germany was left with no firm ally but Austria Hungary, and her support for action in annexing Bosnia and Herzegovina in 1908 further soured relations with Russia. Berlin missed the opportunity to secure an alliance with Britain in the 1890s when it was involved in colonial rivalries with France, and he alienated British statesmen further by openly supporting the Boers in the South African War and building a navy to rival Britain's. By 1911, Wilhelm had completely picked apart the careful power balance established by Bismarck and Britain turned to France in the Entente Cordiale. Germany's only other ally besides Austria was the Kingdom of Italy, but it remained an ally only pro forma. When war came, Italy saw more benefit in an alliance with Britain, France, and Russia, which, in the secret Treaty of London in 1915 promised it the frontier districts of Austria and also colonial concessions. Germany did acquire a second ally in 1914 when the Ottoman Empire entered the war on its side, but in the long run, supporting the Ottoman war effort only drained away German resources from the main fronts.

Шығу тегі

Австро-Венгрияның мұрагері Франц Фердинандты Гаврило Принцип өлтіргеннен кейін, император Франц Иосифке Австро-Венгрияның Сербия Корольдігіне шабуыл жасау жоспарына толық қолдау көрсетті, оны Австро-Венгрия бұл өлтіруге кінәлады. Тарихшылар, соның ішінде неміс Фриц Фишер, Австро-Венгрияға көрсетілген бұл шексіз қолдауды "бос чек" деп атады. Кейінірек жасалған түсіндірулер – мысалы, Версаль бейбітшілік конференциясында – бұл "бос чек" дипломатиялық салдарларын ескермей Австро-Венгрияның агрессиясына рұқсат бергенін, соның салдарынан Германия соғысты бастауға немесе кем дегенде кеңірек қақтығыстың туындауына жауапты болды деген тұжырым жасалды. Германия соғысты өзінің басты қарсыласы Францияға шабуыл жасау арқылы бастады. Германия Франция Республикасын Еуропа құрлығындағы өзінің басты қаупі деп санайтын, себебі Франция Ресейге қарағанда жылдамдатылып жұмылдырыла алатын және Рейнландтағы Германияның өнеркәсіптік орталығымен шектесетін. Ұлыбритания мен Ресейден өзгеше, француздар соғысқа негізінен Германияға қарсы кек алу үшін, әсіресе 1871 жылы Францияның Германияға Эльзас-Лотарингияны жоғалтуы үшін кірді. Германияның жоғары қолбасшылығы Франция күштерін жинап, Эльзас-Лотарингияға кіретінін білген. Қыркүйек бағдарламасынан басқа, немістер соғыстан қандай мақсаттарға қол жеткізе алатынын нақты айтқан емес.

Батыс майдан

Германия Франко-Герман шекарасында ұзаққа созылған шайқастарға түсуге ниеттенбеді, керісінше, Францияны құлату үшін Бельгия мен Люксембургті басып алып, Франция мен Франко-Герман шекарасындағы француз әскерлерін қоршап, талқандауды көздеген Шлиффен жоспарын қабылдады. Францияны жеңгеннен кейін Германия Ресейге шабуыл жасауды жоспарлады. Бұл жоспар Бельгия мен Люксембургтің ресми бейтараптығын бұзуды талап етті, оған Ұлыбритания шарт арқылы кепілдік берген. Алайда, немістер Ұлыбританияның соғысқа қатысатынын болжады, тіпті оған ресми негіздеме болмаса да. Бастапқыда шабуыл сәтті болды: неміс әскері Бельгия мен Люксембургтен төмен түсіп, Парижге қарай Марна өзеніне жақын алға жылды. Дегенмен, соңғы ғасырдағы қару-жарақ дамуы шабуылға қарағанда қорғанысты басымдыққа қойды, әсіресе пулеметтің арқасында, сондықтан қорғаныс позициясын жеңу үшін шабуылдау күші пропорционалды түрде көп болуы керек еді. Бұл шабуылдағы неміс желілерінің шабуыл кестесіне сәйкес келуіне және француз желілерінің кеңеюіне әкелді. Сонымен қатар, бастапқыда Германияның оң жағына бөлінген неміс бөлімдері Ресейдің күткеннен әлдеқайда жылдам жұмылдырылуына жауап ретінде Шығыс майданға ауыстырылды. Нәтижесінде неміс оң фланкі Париждің артынан емес, алдынан төмен түсті, бұл неміс оң фланкін кеңейтілген француз желілеріне және Парижде орналасқан француз резервінің шабуылына ұшыратты. Неміс оң фланкіне шабуыл жасап, француз және британ әскерлері Парижді қорғауда күшті қарсылық көрсетті, нәтижесінде неміс әскері Эна өзенінің бойындағы қорғаныс позицияларына шегінді. Содан кейін «Теңізге қарай жарыс» ұзақ уақытқа созылған тоқырауға әкелді, неміс әскері мен одақтастар Альзастан Фландрияға дейін қазылған окоптардағы соғыс жүргізді. Неміс әскері Ипр шайқасында (1-ші/2-ші шайқастарда) жеңіліп, ауыр шығынға ұшырады. 1915 жылы Артуа мен Шампаньдегі неміс позицияларына қарсы одақтастардың шабуылдары одақтастардың көптеген құрбандарын және азын аумақтық өзгерістерін тудырды. Неміс штабының бастығы Эрих фон Фалькенхайн 1915 жылғы одақтастардың шабуылдарында көрсетілген қорғаныс артықшылықтарын пайдаланып, Францияны Верден қаласының жанындағы мықты қорғаныс позицияларына шабуыл жасауға итермелеуді шешті. Верден 1870 жылы неміс әскеріне қарсы соңғы қалалардың бірі болды, және Фалькенхайн француздардың ұлттық мақтанышы үшін оны алу үшін барлық күштерін салатынын болжады. Ол Меза өзенінің шығыс жағалауындағы Верденді қарап тұратын төбелердегі мықты қорғаныс позицияларын алып, қалаға қауіп төндіретінін және француздар осы позицияларға қарсы күйреуге дейін шабуылдайтынын күтті. Ол француздық шығын неміс шығынынан көп болады және француз әскерлерінің Верденге тоқтаусыз жіберілуі «француз армиясын ақ қанға айналдырады» деп болжады. 1916 жылдың ақпан айында Верден шайқасы басталды, француз позициялары үздіксіз оққа тұтып, улағыш газға шабуыл жасалды және үлкен неміс күштерінің шабуылынан ауыр шығынға ұшырады. Алайда, Фалькенхайнның француздық өлім-жітім көп болады деген болжамы дұрыс болмады, өйткені екі тарап та ауыр шығынға ұшырады. Фалькенхайнның орнына Эрих Людендорф келді, ал жеңіске жету мүмкін болмағандықтан, неміс әскері 1916 жылдың желтоқсан айында Верденнен шығып, шайқас аяқталды.

Germany did not want to risk lengthy battles along the Franco German border and instead adopted the Schlieffen Plan, a military strategy designed to cripple France by invading Belgium and Luxembourg, sweeping down to encircle and crush both Paris and the French forces along the Franco German border in a quick victory. After defeating France, Germany would turn to attack Russia. The plan required violating the official neutrality of Belgium and Luxembourg, which Britain had guaranteed by treaty. However, the Germans had calculated that Britain would enter the war regardless of whether they had formal justification to do so. At first the attack was successful: the German Army swept down from Belgium and Luxembourg and advanced on Paris, at the nearby river Marne. However, the evolution of weapons over the last century heavily favored defense over offense, especially thanks to the machine gun, so that it took proportionally more offensive force to overcome a defensive position. This resulted in the German lines on the offense contracting to keep up the offensive timetable while correspondingly the French lines were extending. In addition, some German units that were originally slotted for the German far right were transferred to the Eastern Front in reaction to Russia mobilizing far faster than anticipated. The combined effect had the German right flank sweeping down in front of Paris instead of behind it exposing the German Right flank to the extending French lines and attack from strategic French reserves stationed in Paris. Attacking the exposed German right flank, the French Army and the British Army put up a strong resistance to the defense of Paris at the First Battle of the Marne, resulting in the German Army retreating to defensive positions along the river Aisne. A subsequent Race to the Sea resulted in a long held stalemate between the German Army and the Allies in dug in trench warfare positions from Alsace to Flanders. German attempts to break through failed at the two battles of Ypres (1st/2nd) with huge casualties. A series of allied offensives in 1915 against German positions in Artois and Champagne resulted in huge allied casualties and little territorial change. German Chief of Staff Erich von Falkenhayn decided to exploit the defensive advantages that had shown themselves in the 1915 Allied offensives by attempting to goad France into attacking strong defensive positions near the ancient city of Verdun. Verdun had been one of the last cities to hold out against the German Army in 1870, and Falkenhayn predicted that as a matter of national pride the French would do anything to ensure that it was not taken. He expected that he could take strong defensive positions in the hills overlooking Verdun on the east bank of the river Meuse to threaten the city and the French would launch desperate attacks against these positions. He predicted that French losses would be greater than those of the Germans and that continued French commitment of troops to Verdun would "bleed the French Army white." In February 1916, the Battle of Verdun began, with the French positions under constant shelling and poison gas attack and taking large casualties under the assault of overwhelmingly large German forces. However, Falkenhayn's prediction of a greater ratio of French killed proved to be wrong as both sides took heavy casualties. Falkenhayn was replaced by Erich Ludendorff, and with no success in sight, the German Army pulled out of Verdun in December 1916 and the battle ended.

Шығыс майданы

Батыс майданында неміс әскері тұрақсыздыққа ұшыраса, Шығыс майданында үлкен жетістікке қол жеткізді. Ресей армиясының күтпеген жылдам жұмылдырылуына байланысты бастапқы сәтсіздіктер болғанымен, бұл Ресейдің Шығыс Пруссия мен Австриялық Галицияға басып кіруіне әкелді. Жақсы ұйымдастырылмаған және жабдықталмаған Ресей армиясы әлсіреп, неміс және австро-венгр әскерлері шығысқа қарай тұрақты түрде ілгеріледі. Германия Ресейдегі саяси тұрақсыздықтан және халықтың соғысты аяқтауға деген құштарлығынан пайдаланды. 1917 жылы Германия үкіметі Ресейдің коммунистік большевик көшбасшысы Владимир Ленинге Швейцариядан Германия арқылы Ресейге өтуге рұқсат берді. Германия Ленин саяси дүрбелең тудыра алса, Ресей Германиямен соғысын жалғастыра алмай, неміс әскерінің Батыс майданына назар аударуына мүмкіндік береді деп сенді. 1917 жылдың наурыз айында патша тақтан құлатылды, ал қараша айында Ленин басшылығымен большевик үкіметі билікке келді. Саяси қарсылыққа тап болған ол, Ресейдің Германияға, Австрия-Венгрияға, Османлы империясына және Болгарияға қарсы науқанын тоқтатып, большевиктердің күшін ішкі қарсылықты жоюға жұмсауды шешті. 1918 жылдың наурыз айында Брест-Литовск шарты бойынша большевик үкіметі Германия мен Османлы империясына Шығыс майданындағы соғысты тоқтату үшін аумақтық және экономикалық үлкен жеңілдіктер берді. Қазіргі Эстония, Латвия және Литва, сондай-ақ Беларусь және Украина Германияның Обер-Ост оккупациялық билігіне берілді. Осылайша Германия ұзақ уақыттан бері армандаған "Mitteleuropa" (Орталық Еуропа) үстемдігіне қол жеткізіп, енді батыс майданында одақтастарды жеңуге толыққанды назар аудара алды. Бірақ іс жүзінде, жаңа аумақтарды гарнизонмен қамтамасыз ету және қорғау үшін қажетті күштер Германияның соғыс күшін әлсіретті.

Колониялар

Германия тез арада дерлік барлық колонияларын жоғалтты. Алайда, Германияның Шығыс Африкасындағы отарлық әскердің басшысы, генерал Пол Эмиль фон Леттов-Ворбек партизандық науқан жүргізді. Немістер мен жергілікті аскарилерді пайдалана отырып, Леттов-Ворбек Кения мен Родезиядағы британдық күштерге қарсы бірнеше партизандық шабуылдар ұйымдастырды. Ол сонымен қатар, әскерін жабдықпен қамтамасыз ету және қосымша аскари сарбаздарын жинау үшін португалдық Мозамбикке басып кірді. Оның әскері соғыс аяқталғанда да әрекетте болды.

1918 жыл

1917 жылы Ресейдің жеңілісі Германияға Шығыс майданнан Батыс майданға жүздеген мың әскерін ауыстыруға мүмкіндік берді, бұл оған одақтастардан сандық басымдық әкелді. Соғысқа енді одақтастар тарапынан қосылған АҚШ әскері толық күшіне жетер алдында, жауынгерлерді жаңадан енгізілген тактикаға оқыту арқылы немістер майданды қозғалтып, шешуші жеңіске жетеді деп күтті. "Кайзершляхт" деп аталған шайқаста Германия күштерін шоғырландырып, одақтастарды кері тартқан бірнеше соққы берді. Дегенмен, 1918 жылғы көктемдегі неміс шабуылдарының барлығы сәтсіз аяқталды, себебі одақтастар қайта топтасып, қорғанысқа көшті, ал немістердің қол жеткізгендерін сақтап тұру үшін жеткілікті резервтері болмады. Арада Ресей революциясы сарбаздардың радикалды көзқарастарға икемдеуіне және соғысты жалғастыруға ынтасыз болуына себеп болды. Соғыс Германияда ішкі тәртіпсіздіктерді тудырды, ал үздіксіз майданда болған әскерлер шаршап, жеңіске үмітін жоғалтты. 1918 жылдың жазында британ армиясы Батыс майданында 4,5 миллион сарбаз бен 4000 танктан тұратын толық күшіне жетті, американдықтар күніне 10 000 адамнан келіп толықтырды, Германияның одақтастары құлдырауға жақын болды және Германияның әскерлік резерві таусылды. Осы жағдайларда, одақтастардың бірнеше шабуылдары неміс армиясын жою мәселесін шешуге айналды.

Үйдің алдыңғы жағы

"Тоталь соғыс" ұғымы қарулы күштерге жабдықтауды қайта бағыттауды білдірді және одақтастардың теңіз блокадасы Германия саудасын тоқтатқандықтан, неміс азаматтары күнкөрісіне қиын жағдайға түсті. Бірінші кезекте азық-түлік бағасы бақылауға алынды, содан кейін нормалау енгізілді. Соғыс барысында шамамен 750 000 неміс азаматы дұрыс тамақтанбаудан қайтыс болды. Соғыстың соңына қарай, ішкі майданда жағдай тез нашарлап, барлық қалалық аймақтарда ауыр азық-түлік тапшылығы хабарланды. Мұның себептері шаруалар мен азық-түлік саласының көптеген қызметкерлерін әскерге алу, жүк көтермелі теміржол жүйесінің жүктелуі, көмірдің жетіспеуі және британдық блокада болды. 1916–1917 жылдардың қысы "шалқан қысы" деп аталды, себебі адамдар картоп пен ет орнына көбінесе малға берілетін шалқанмен күнекөріске мәжбүр болды, ал олардың саны азайып бара жатқан еді. Мыңдаған халықтық асханалар ашылып, ашқандарды тамақтандыруға тырысты, бірақ олар шаруалар өнімді өздеріне қалдырып отыр деп шағымданды. Тіпті әскер де солдаттардың рационын кешіруге мәжбүр болды. Халықтың да, әскердің де көңіл-күйі төмендеп, нашарлады.

Испан тұмауының пандемиясы

Германия халқы одақтастардың азық-түлік импортына тосқауыл қоюынан туындаған дұрыс тамақтанбау салдарынан аурулардың таралуынан бұрыннан-ақ зардап шегіп жүрді. Испан тұмауы Германияға қайтып оралып келген әскерлермен бірге келді. 1918 және 1920 жылдар аралығында Германияда испан тұмауынан шамамен 287 мың адам көз жұмды, оның 50 мыңы Берлинде ғана қайтыс болды.

Көтеріліс және жойылу

Көптеген немістер соғысты тоқтатуды қалаған, және олардың саны артқан сайын саяси солшылдармен, мысалы, Социал-демократиялық партияға (СДП) және одан да радикалды Тәуелсіз Социал-демократиялық партияға (Тәуелсіз СДП) жата бастады, олар соғысты тоқтатуды талап етті. АҚШ-тың 1917 жылғы сәуірде соғысқа қосылуы, күш тепе-теңдігін одақтастардың пайдасына одан да итермеледі. 1918 жылғы қазан айының соңында, Германияның солтүстігіндегі Киль қаласында 1918–1919 жылдардағы неміс революциясы басталды. Германия теңіз күштерінің бөлімдері, жойылғандай көрінетін соғыстағы соңғы, ірі операцияға қатысудан бас тартып, көтеріліске бастама берді. 3 қарашада көтеріліс елдің басқа қалалары мен аймақтарына тарады, олардың көпшілігінде жұмысшылар мен солдаттар кеңестері құрылды. Осы уақытта Гинденбург пен жоғары шенді генералдар кайзер мен оның үкіметіне сенімдерін жоғалтты. Болгария 1918 жылғы 29 қыркүйекте Салоника бітім шартына қол қойды. Осман империясы 1918 жылғы 30 қазанда Мудрос бітім шартына қол қойды. 1918 жылғы 24 қазан мен 3 қараша аралығында Италия Витторио Венето шайқасында Австро-Мажарстанды жеңіп, оны 1918 жылғы 3 қарашада Вилла-Джиусти бітім шартына қол қоюға мәжбүр етті. Осылайша, 1918 жылғы қарашада, ішкі революция, одақтастардың Батыс майданында Германияға қарай жылжуы, этникалық шиеленістерден Австро-Мажарстанның ыдырауы, оның басқа одақтастарының соғыстан шығуы және неміс жоғарғы басшылығының қысымы салдарынан кайзер және барлық неміс билеуші патшалары, герцогтары мен князьдері тақтан бас тарды, ал неміс аристократиясы жойылды. 9 қарашада социал-демократ Филипп Шейдеман республика жариялады. Германияның социал-демократтары басқарған жаңа үкімет 11 қарашада соғыс тоқтату туралы келісімге келді және оны қабылдады. Оның орнын Веймар Республикасы иеленді. Оған қарсы болғандар, наразы ардагерлер, Фрайкорп, «Консул» ұйымы және коммунистер сияқты әртүрлі жарымәскери және құпия саяси топтарға қосылды.

Иммиграция

1860 жылдары Ресей неміс эмигранттарының жеңілдіктерін жойды және неміс иммигранттарын қабылдауға (ассимиляцияға) қысым көрсетті. Неміс эмигранттарының көп бөлігі ғасыр толуынан кейін Ресейден кетіп қалды. Олардың бір бөлігі Германияға қоныс аударды.

Дін

Жалпы алғанда, ерте заманауи кезеңдегі діни демографиялық көрсеткіштер көтеріңкі өзгеріс жасамады. Дегенмен, католиктер басым тұратын аймақтар (Төменгі және Жоғарғы Бавария, Солтүстік Вестфалия, Жоғарғы Силезия және т.б.) және протестанттар басым тұратын аймақтар (Шлезвиг-Гольштейн, Померания, Саксония және т.б.) болды. Әсіресе аралас некелерге қатысты діни көзқарастар мен әдептемелер әлі де кең таралған. Бірте-бірте, ішкі көші-қон арқылы діни араласу жиіледі. Шығыс аймақтарда діннің этникалық тегімен байланысты екендігі қабылданып, «протестант = неміс, католик = поляк» деген теңдеу дұрыс деп есептелді. Рур аймағы мен Вестфалиядағы көші-қондардың әсерінен, сондай-ақ кейбір ірі қалаларда діни жағдай едәуір өзгерді. Бұл әсіресе шығыс өлкелерден келген протестанттардың көшіп келуінен кейін өзгерген Вестфалияның католик аймақтарында байқалды. Саяси тұрғыдан алғанда, Германияның діни бөлінісі маңызды салдарларға әкелді. Католик аймақтарында Орталық партияның көптеген сайлаушылары болды. Ал Рур аймағының католик аймақтарында социал-демократтар мен еркін кәсіподақтар көбінесе дауыс ала алмады. Бұл Германия империясының соңғы онжылдықтарындағы секуляризациямен бірге өзгерді. + Германия империясындағы діни конфессиялар 1880АймақПротестантКатоликБасқа христианИудейБасқаШан%Шан%Шан%Шан%Шан%Пруссия 17 633 279 64.64 9 206 283 33.75 52 225 0.19 363 790 1.33 23 534 0.09Бавария 1 477 952 27.97 3 748 253 70.93 5 017 0.09 53 526 1.01 30 0.00Саксония 2 886 806 97.11 74 333 2.50 4 809 0.16 6 518 0.22 339 0.01Вюртемберг 1 364 580 69.23 590 290 29.95 2 817 0.14 13 331 0.68 100 0.01Баден 547 461 34.86 993 109 63.25 2 280 0.15 27 278 1.74 126 0.01Альсас-Лотарингия 305 315 19.49 1 218 513 77.78 3 053 0.19 39 278 2.51 511 0.03Барлығы 28 331 152 62.63 16 232 651 35.89 78 031 0.17 561 612 1.24 30 615 0.07

Германияның теңіз арқылы отарлық империясында миллиондаған халық христиан дінімен қатар түрлі жергілікті діндерді де ұстанды. Негізінен Германияның Шығыс Африкасында екі миллионнан астам мұсылман да Германияның отарлық үкімдігінде өмір сүрді.

Мұра

Бірінші дүниежүзілік соғыстың жеңілісі мен оның салдары, сондай-ақ Версаль келісімінің салдары империя туралы жағымды естеліктерді қалыптастырды, әсіресе Веймар Республикасына сенімсіздікпен қараған және оны жек көретін немістер арасында. Консерваторлар, либералдар, социалистер, ұлтшылдар, католиктер және протестанттардың әрқайсысының өз түсініктері болды, бұл империя құлағаннан кейін Германиядағы саяси және әлеуметтік ахуалдың шиеленісуіне әкелді. Бисмарк тұсында біріккен неміс мемлекеті құрылды, бірақ ол Пруссияның басымдығында қалды және пан-германдық ұлтшылдар тілегендей, неміс Австриясын қамтымады. Пруссияның әскери ықпалы, империяның отарлық саясаты және оның күшті, бәсекеге толы өнеркәсіптік қуаты басқа елдердің наразылығы мен қызғанышын тудырды. Немец империясы Еуропадағы алғашқы әлеуметтік қамсыздандыру жүйесі және баспасөз бостандығы сияқты прогрессивті реформалардың бірқатарын жүзеге асырды. Сонымен қатар, әрбір ересек ер адамның бір дауысы болған Рейхстаг деп аталатын федералды парламентті сайлаудың қазіргі заманғы жүйесі құрылды. Бұл пруссиялық аристократияның қарсылығына қарамастан, социал-демократтар мен католиктердің орталық партиясына империяның саяси өмірінде маңызды рөл атқаруға мүмкіндік берді. Германия империясы дәуірі Германияда мәдени және интеллектуалдық өркендеудің кезеңі ретінде жақсы есте сақталады. Томас Манн 1901 жылы «Будденбруктар» романын жариялады. Теодор Моммсен бір жылдан кейін рим тарихы үшін әдебиет бойынша Нобель сыйлығын алды. «Der Blaue Reiter» және «Die Brücke» сияқты суретшілер тобы қазіргі заманғы өнерге маңызды үлес қосты. Петер Беренстің 1909 жылы Берлинде салған AEG турбина зауыты классикалық модернизм архитектурасындағы маңызды кезең және функционализмнің дамуының көрнекті үлгісі болды. Осы «Грюндерzeit», яғни негіз қалау дәуірінің әлеуметтік, экономикалық және ғылыми жетістіктері кейде Вильгельм дәуірін алтын ғасыр деп санауға себепкер болды. Экономика саласында «Кайзерzeit» Германияның әлемдегі жетекші экономикалық державалардың бірі болуының негізін қалады. Бұл процеске Руры, Саары және Жоғарғы Силезияның темір және көмір өнеркәсібі ерекше үлес қосты. Карл Бенц 1886 жылы алғашқы автокөлікті жасады. Өнеркәсіптік өндірістің және өнеркәсіптік әлеуеттің үлкен өсуі Германияның қарқынды қалалануына әкелді, нәтижесінде немістер қала тұрғындарынан тұратын ұлтқа айналды. 19 ғасырда Германиядан АҚШ-қа 5 миллионнан астам адам көшіп кетті.

The defeat and aftermath of the First World War and the penalties imposed by the Treaty of Versailles shaped the positive memory of the Empire, especially among Germans who distrusted and despised the Weimar Republic. Conservatives, liberals, socialists, nationalists, Catholics and Protestants all had their own interpretations, which led to a fractious political and social climate in Germany in the aftermath of the empire's collapse. Under Bismarck, a united German state had finally been achieved, but it remained a Prussian dominated state and did not include German Austria as Pan German nationalists had desired. The influence of Prussian militarism, the Empire's colonial efforts and its vigorous, competitive industrial prowess all gained it the dislike and envy of other nations. The German Empire enacted a number of progressive reforms, such as Europe's first social welfare system and freedom of press. There was also a modern system for electing the federal parliament, the Reichstag, in which every adult man had one vote. This enabled the Social Democrats and the Catholic Centre Party to play considerable roles in the empire's political life despite the continued hostility of Prussian aristocrats. The era of the German Empire is well remembered in Germany as one of great cultural and intellectual vigour. Thomas Mann published his novel Buddenbrooks in 1901. Theodor Mommsen received the Nobel prize for literature a year later for his Roman history. Painters like the groups Der Blaue Reiter and Die Brücke made a significant contribution to modern art. The AEG turbine factory in Berlin by Peter Behrens from 1909 was a milestone in classic modern architecture and an outstanding example of emerging functionalism. The social, economic, and scientific successes of this Gründerzeit, or founding epoch, have sometimes led the Wilhelmine era to be regarded as a golden age. In the field of economics, the "Kaiserzeit" laid the foundation of Germany's status as one of the world's leading economic powers. The iron and coal industries of the Ruhr, the Saar and Upper Silesia especially contributed to that process. The first motorcar was built by Karl Benz in 1886. The enormous growth of industrial production and industrial potential also led to a rapid urbanisation of Germany, which turned the Germans into a nation of city dwellers. More than 5 million people left Germany for the United States during the 19th century.

Sonderweg (бірлік жолы)

Көптеген тарихшылар нацизмнің және 20 ғасырдағы неміс апатының тамыры ретінде неміс Sonderweg немесе "ерекше жол" (немесе "ерекшелік") маңыздылығын атап өтті. Кокканың (1988) тарихнамалық зерттеуіне сәйкес, жоғарыдан ұлт құру процесі өте ауыр, ұзақ мерзімді салдарларға әкелді. Парламент демократиясы тұрғысынан алғанда, Парламент әлсіз қалды, партиялар фрагменттелді, және өзара сенімсіздік деңгейі жоғары болды. Нацистер Веймар саяси мәдениетінің либералды емес, антиплюралистік элементтеріне сүйенді. Юнкерлік элита (шығыстағы ірі жер иелері) және жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлер өздерінің зор билігі мен ықпалын 20 ғасырдың өзінде демократияға қатысты кез келген қозғалысты тежеу үшін пайдаланды. Олар 1930–1933 жылдардағы дағдарыста ерекше теріс рөл атқарды. Бисмарк әскери күшке баса назар аударғандықтан, офицерлер корпусының дауысы күшейді, ол әскери технологияны жаңғыртуды реакциялық саясатпен үйлестірді. Бизнес, қаржы және кәсіби салалардағы жоғары орта тап элиталары ескі дәстүрлі элиталардың құндылықтарын қабылдауға бейім болды. Ханс Ульрих Велер үшін Германия империясы – бір жағынан өте сәтті капиталистік индустрияландыру мен әлеуметтік-экономикалық жаңғырудың, ал екінші жағынан өнеркәсіптік институттардың, билік қатынастарының және дәстүрлі мәдениеттердің ерекше қоспасы болды. Велер бұл жағдай ішкі шиеленістің жоғары деңгейіне әкелді деп санайды, бұл бір жағынан социалистерді, католиктерді және реформаторларды басуға, ал екінші жағынан агрессивті сыртқы саясатқа алып келді. Осы себептерге байланысты Фриц Фишер және оның шәкірттері Германияны Бірінші дүниежүзілік соғыстың себепкері деп айыптады. Билефельд мектебінің жетекшісі Ханс Ульрих Велер Германияның апатқа ұшырауының бастауын 1860–1870 жылдарға, экономикалық жаңғыру орын алған, бірақ саяси жаңғыру болмаған және ескі пруссиялық ауылдық элита әскерді, дипломатияны және мемлекеттік қызметті қатаң бақылауда ұстаған кезге жатқызады. Дәстүрлі, аристократиялық, заманауи емес қоғам жаңадан пайда болған капиталистік, буржуазиялық, жаңғыртылған қоғаммен күресті. Велер өнеркәсіп пен экономикадағы және мәдени салалардағы жаңғыру күштерінің маңыздылығын мойындаса да, Германиядағы саяси билік иерархиясында, сондай-ақ әлеуметтік сана мен сыныптық қатынастарда (Klassenhabitus) реакциялық дәстүршілдік басым болды деп санайды. 1914–1945 жылдар аралығындағы апатты неміс саясаты саяси құрылымдардың жаңғыруының кешіктірілуімен түсіндіріледі. Велердің түсіндіруінің ядросында "орта тап" және "революция" туралы оның түсініктері тұр, олардың әрқайсысы 20 ғасырдың қалыптасуына зор ықпал етті. Велердің нацистік билікті зерттеуі Гитлерге ерекше назар аударатын "харизматикалық үстемдік" тұжырымдамасымен қалыптасқан. Неміс Sonderweg тарихи-графиялық тұжырымдамасы қызықты тарихқа ие. 19 ғасырдағы ғалымдар Германияның заманауилыққа қатысты ерекше жолын оң фактор ретінде қарастырды, ол Германияны Ұлыбританияның "батыс жолынан" ерекшелендірді. Олар мықты бюрократиялық мемлекетті, Бисмарк пен басқа да мықты басшылар бастаған реформаларды, пруссиялық қызмет этикасын, философия мен музыканың жоғары мәдениетін және Германияның әлеуметтік әл-ауқат мемлекетін құрудағы алғашқы қадамдарын атап өтті. 1950 жылдары Батыс Германияның тарихшылары Sonderweg Германияны 1933–1945 жылдардағы апатқа жеткізді деп дәлелдеді. Неміс тарихи құрылымдары мен тәжірибесінің ерекше жағдайлары ұлттық социализмге тікелей себеп болмаса да, либералды демократияның дамуына кедергі келтіріп, фашизмнің өрлеуіне жағдай жасады. Sonderweg парадигмасы неміс тарихнамасындағы зерттеулердің кем дегенде үш бағытына серпін берді: "ұзын 19 ғасыр", буржуазия тарихы және Батыспен салыстыру. 1990 жылдан кейін мәдени өлшемдерге және салыстырмалы тарихқа назар аударғандықтан, неміс тарихнамасы басқа тақырыптарға көшті, ал Sonderweg мәселесіне көңіл аз бөлінді. Кейбір тарихшылар Sonderweg тезисінен бас тартқанмен, олар оның орнына жалпы қабылданған баламалы түсіндірмені ұсынған жоқ.

Many historians have emphasized the central importance of a German Sonderweg or "special path" (or "exceptionalism") as the root of Nazism and the German catastrophe in the 20th century. According to the historiography by Kocka (1988), the process of nation building from above had very grievous long term implications. In terms of parliamentary democracy, Parliament was kept weak, the parties were fragmented, and there was a high level of mutual distrust. The Nazis built on the illiberal, anti pluralist elements of Weimar's political culture. The Junker elites (the large landowners in the east) and senior civil servants used their great power and influence well into the twentieth century to frustrate any movement toward democracy. They played an especially negative role in the crisis of 1930–1933. Bismarck's emphasis on military force amplified the voice of the officer corps, which combined advanced modernisation of military technology with reactionary politics. The rising upper middle class elites, in the business, financial and professional worlds, tended to accept the values of the old traditional elites. The German Empire was for Hans Ulrich Wehler a strange mixture of highly successful capitalist industrialisation and socio economic modernisation on the one hand, and of surviving pre industrial institutions, power relations and traditional cultures on the other. Wehler argues that it produced a high degree of internal tension, which led on the one hand to the suppression of socialists, Catholics and reformers, and on the other hand to a highly aggressive foreign policy. For these reasons Fritz Fischer and his students emphasised Germany's primary guilt for causing the First World War. Hans Ulrich Wehler, a leader of the Bielefeld School of social history, places the origins of Germany's path to disaster in the 1860s–1870s, when economic modernisation took place, but political modernisation did not happen and the old Prussian rural elite remained in firm control of the army, diplomacy and the civil service. Traditional, aristocratic, premodern society battled an emerging capitalist, bourgeois, modernising society. Recognising the importance of modernising forces in industry and the economy and in the cultural realm, Wehler argues that reactionary traditionalism dominated the political hierarchy of power in Germany, as well as social mentalities and in class relations (Klassenhabitus). The catastrophic German politics between 1914 and 1945 are interpreted in terms of a delayed modernisation of its political structures. At the core of Wehler's interpretation is his treatment of "the middle class" and "revolution", each of which was instrumental in shaping the 20th century. Wehler's examination of Nazi rule is shaped by his concept of "charismatic domination", which focuses heavily on Hitler. The historiographical concept of a German Sonderweg has had a turbulent history. 19th century scholars who emphasised a separate German path to modernity saw it as a positive factor that differentiated Germany from the "western path" typified by Great Britain. They stressed the strong bureaucratic state, reforms initiated by Bismarck and other strong leaders, the Prussian service ethos, the high culture of philosophy and music, and Germany's pioneering of a social welfare state. In the 1950s, historians in West Germany argued that the Sonderweg led Germany to the disaster of 1933–1945. The special circumstances of German historical structures and experiences, were interpreted as preconditions that, while not directly causing National Socialism, did hamper the development of a liberal democracy and facilitate the rise of fascism. The Sonderweg paradigm has provided the impetus for at least three strands of research in German historiography: the "long 19th century", the history of the bourgeoisie, and comparisons with the West. After 1990, increased attention to cultural dimensions and to comparative and relational history moved German historiography to different topics, with much less attention paid to the Sonderweg. While some historians have abandoned the Sonderweg thesis, they have not provided a generally accepted alternative interpretation.

Аумақтық мұра

Қазіргі Германиядан басқа, Германия империясының үлкен бөлігі қазіргі уақытта басқа да бірнеше заманауи еуропалық елдерге тиесілі. Германиядан жоғалғанда Елдің атауы Аймақ Екі дүниежүзілік соғыс Эльзас-Лотарингия Франция Төменгі Рейн және Жоғарғы Рейн департаменттері (екеуі де Эльзас аймағында) және Мозель департаментінің (Лотарингия аймағының солтүстік-шығыс бөлігі) Екі дүниежүзілік соғыс Эупен-Малмеди Бельгия Эупен және Малмеди қалалары, сондай-ақ Амель, Бюллинген, Бург-Реуланд, Бютгенбах, Келмис, Лонцен, Раэрен, Уаймс және Сент-Вит муниципалитеттері (барлығы Бельгияның Валония аймағындағы Льеж провинциясының бөлігі) Екінші дүниежүзілік соғыс Вилерберг Нидерланд Дуйвелсберг (Вилерберг) төбесі және оған жақын жердегі шағын жер участақтары, Нидерландқа Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қосылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс Солтүстік Шлезвиг Дания Оңтүстік Ютландия округі (Тапс, Хейле және Вейструп қалаларын қоспағанда), сондай-ақ Хвидинг, Роагер және Спандет қалалары. Екі дүниежүзілік соғыс Хултшин аймағы Чехия Глучин аймағы, Силезиядағы Чехия-Польша шекарасында, неміс халқының бір бөлігі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін депортацияланды; 1992 жылы Чехословакия тарағанға дейін оның бөлігі болды. Екі дүниежүзілік соғыс Мемель аймағы Литва Клайпеда аймағы, 1923 жылы Литваға қосылды, 1939 жылы нацистік Германия қайта басып алды, содан кейін кеңес билігі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін немістерді депортациялады; 1990 жылдан бері тәуелсіз Литваның бөлігі. Екі дүниежүзілік соғыс Батыс Пруссияның көп бөлігі және Позен, Үстіңгі Силезияның бір бөлігі, Помераниядағы Бютов, Лауэнбург және Штольп округтерінің бөліктері, Шығыс Пруссиядағы Солду Польша Силезия, Померания және Үлкен Польша воеводстволары, Бытув, Лемборк, Слупск және Дзялдово қалалары (неміс халқы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін депортацияланды). Екінші дүниежүзілік соғыс Силезия, Шығыс Бранденбург, Вармия, Мазурия, Шығыс Пруссияның оңтүстік бөлігі, Померанияның орталық және шығыс бөліктері Польша Елдің солтүстік және батыс бөліктері, Померания, Силезия, Любуш жері, Вармия және Мазурияны қоса алғанда, немістердің барлығы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін депортацияланды. Екінші дүниежүзілік соғыс Шығыс Пруссияның солтүстігі Ресей Балтық теңізіндегі Калининград облысы, немістердің Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін депортацияланған жері. Ресейлік КСР-ға берілді және Кеңес Одағы тарағаннан кейін Ресейдің бір бөлігі ретінде жалғасты.

In addition to present day Germany, large parts of what comprised the German Empire now belong to several other modern European countries. When lost from Germany Name Country Region Both World Wars Alsace Lorraine France The departments of Bas Rhin, Haut Rhin (both within Alsace region) and [[Moselle (department) (northeastern part of the Lorraine region) Both World Wars Eupen Malmedy Belgium The two towns of Eupen and Malmedy and the municipalities of Amel, Büllingen, Burg Reuland, Bütgenbach, Kelmis, Lontzen, Raeren, Waimes and St. Vith (all are parts of Liège Province in the Wallonia region on the Belgian–German border) World War II Wylerberg Netherlands Duivelsberg (Wylerberg), an uninhabited hill and some nearby slivers of land, annexed by the Netherlands after WWII World War I Northern Schleswig Denmark South Jutland County (excluding towns of Taps, Hejle and Vejstrup), and the towns of Hviding, Roager and Spandet Both World Wars Hultschin Region Czech Republic Hlučín Region, on the Czech–Polish border in Silesia, whose German population was partially deported following WWII; part of Czechoslovakia until its dissolution in 1992 Both World Wars Memel Territory Lithuania Klaipėda Region, annexed by Lithuania in 1923, retaken by Nazi Germany in 1939, from which Germans were deported following WWII by the Soviet authorities; now part of independent Lithuania since 1990 Both World Wars Most of West Prussia and Posen, a part of Upper Silesia, parts of the districts of Bütow, Lauenburg and Stolp in Pomerania, Soldau in East Prussia Poland Silesian, Pomeranian and Greater Poland Voivodeships, the towns of Bytów, Lębork, Słupsk and Działdowo (the German population was deported following WWII) World War II Silesia, East Brandenburg, Warmia, Masuria, southern East Prussia, central and eastern parts of Pomerania Poland Northern and western parts of the country, including Pomerania, Silesia, Lubusz Land, Warmia and Masuria, from all of which Germans were deported following WWII World War II Northern East Prussia Russia The Kaliningrad Oblast exclave on the Baltic, from which Germans were deported following WWII. Transferred to the Russian SFSR and continued as a part of Russia following the collapse of the Soviet Union